Samenvatting Europa en de Wereld volledig

Europa en de wereld
-> zie notities bij ppts op onedrive

“perceptie is belangrijker dan de werkelijkheid”
prof.dr. Rik Coolsaet

referentiekader bepaalt ons perspectief

Europa en de wereld



Les 1: Het Europees perspectief
Mijn eigen perspectief

Ons eigen perspectief
→ Beïnvloed door ons referentiekader:
● Waar we opgroeien
● Wie onze ouders zijn
● Waar we naar school zijn geweest,...

→ bepaalt hoe we denken over de wereld

Hoe moeten we geschiedenis analyseren?
● Bewust zijn van ons referentiekader
● streven naar objectiviteit bij wat we
onderzoeken
● bronnen analyseren en vergelijken met elkaar

Mercatorprojectie – peterprojectie:
→ meest gebruikt, maar niet helemaal correct


1. Het Europees perspectief. Wat is dat?
Verschillende Blik op de Wereld: Europa ↔ V.S.
Secularisering
 In Europa: minder gelovigen (=secularisering)
 In Amerika: 93% van de bevolking gelovig
→ Amerikanen hun wereldbeeld verschilt sterk van dat van Europa

Geloof en Cultuur
 Geloof is cultureel nog steeds aanwezig (bijv. scouts, huwelijken, tradities)
 Scheiding tussen staat en kerk
 Geloof nog steeds aanwezig in tradities (bijv. gedoopt worden), maar veel mensen
zijn geen actieve christenen meer

1

,Oorzaken Verschil in Perceptie van de Wereld
 Veel mensen vluchtten naar Amerika vanwege geloofsvervolging in eigen land
(bijv. Britten die calvinistisch waren)
 De Verlichting: rede (=denkvermogen) werd belangrijker, men begon helderder na
te denken


2. Wat is de Verlichting?
De Verlichting: Oorzaak van Ons Denken
Kenmerken van de Verlichting
 Startpunt van ons hedendaagse denken
 Rationeel optimisme en verlicht denken over godsdienst, politiek en sociale
verhoudingen
 Denkstroming: Rationalisme= Vertrouwen in het verstand (staat boven het geloof)

Belangrijke Denkers
 Montesquieu (18de eeuw):
Scheiding der machten (wetgevend, uitvoerend, rechterlijk)
 Voltaire (18de eeuw):
Vrijheid en gelijkheid
 Rousseau (18de eeuw):
Le contrat social = Sociaal contract waarmee gelijkheid gerealiseerd kan worden

Filmpje: https://www.youtube.com/watch?v=aLTPcqjfHNw&t=58s


3. Wat is ons referentiekader?
Hoe Europa de Ander Zag
Machtspositie in de 19de Eeuw
 Europa veel macht over andere delen van de wereld, vooral door kolonisatie.
 Europese landen vonden zichzelf superieur en zagen andere volken vaak als
‘minderwaardig’.

Oorzaken: De Verlichting
 Eind 18de eeuw begon de Verlichting, een periode waarin mensen meer gingen
vertrouwen op hun verstand (rationalisme) en kritisch nadachten over tradities.
 Tijdens de Verlichting werd het begrip "ras" uitgevonden (volgens dr. Devin Vartija,
Universiteit Utrecht).
 Mensen werden ingedeeld in verschillende ‘rassen’ op basis van uiterlijke
kenmerken.

Hoe de Verlichting (ongewild) voor Ongelijkheid Zorgde
 Door de nadruk op verstand en wetenschap probeerden mensen alles te verklaren,
ook verschillen tussen mensen.
 Sommige wetenschappers (pseudowetenschappers) beweerden dat bepaalde
rassen slimmer of beter waren dan andere.


2

,  Dit leidde tot het idee dat Europeanen superieur waren aan andere volkeren, wat
ongelijkheid versterkte.

Wetenschappelijke Ontwikkeling: Rassen Bestaan Niet
 Later, door DNA-onderzoek, is bewezen dat ‘rassen’ niet echt bestaan.
 De verschillen in DNA tussen mensen zijn zo groot en verspreid dat je geen
duidelijke groepen (‘rassen’) kunt maken.

Raciaal Denken als Rechtvaardiging voor Kolonisatie
 Het idee van verschillende rassen werd gebruikt om kolonisatie te rechtvaardigen.
 Europeanen zeiden dat zij de ‘white man’s burden’ hadden: de ‘plicht’ om andere
volkeren te ‘beschaven’ en te besturen.
 Dit was een excuus om landen te veroveren en mensen te onderdrukken.


4. Conclusie: dr. Devin Vartija
Gelijkheid en Ongelijkheid tijdens de Verlichting
Ongelijkheid werd als schandalig gezien, maar…
 In de Verlichting vonden steeds meer mensen ongelijkheid (bijvoorbeeld slavernij of
onderdrukking) weerzinwekkend en schandalig.
 Toch werd er een onderscheid gemaakt op basis van “raciale verschillen”.
 Gelijkheid in de Verlichting gold vooral voor witte mannen:
 Er was meer gelijkheid binnen deze groep, maar ongelijkheid bleef bestaan
tegenover vrouwen en mensen van andere afkomst.

Meer Gelijkheid voor Witte Mensen
 In deze tijd werden sociale ontmoetingsplekken zoals cafés en salons populairder en
toegankelijker voor verschillende groepen witte mensen (burgerij, aristocratie, enz.).
 In deze cafés en salons leerden mensen van verschillende sociale klassen elkaar
kennen en praten ze over ideeën als stemrecht en gelijke rechten.
 Positief gevolg:
 Meer gelijkheid en contact tussen verschillende sociale klassen binnen de witte
bevolking.
 Hierdoor kregen mensen een breder beeld van de wereld en elkaars situatie.

Diderot: Waarom bestaan soorten?
 Diderot stelde vragen als: “Waarom bestaan er verschillende soorten mensen?”
 Antwoord:
 De mens bestaat al heel lang en heeft zich aangepast aan verschillende
klimaten.
 Daardoor zijn er verschillen ontstaan, zoals huidskleur en andere uiterlijke
kenmerken.




Ongewild Gevolg voor Kolonisatie

3

,  Door deze ideeën dachten Europeanen dat niet-witte mensen “anders” waren door
hun aanpassing aan het klimaat.
 Dit leidde tot het onbedoelde gevolg dat kolonisatie werd gerechtvaardigd:
 Het idee ontstond dat Europeanen de “plicht” hadden om niet-witte mensen te
“redden” of te “beschaven” (het zogenaamde civilisatie-idee).


5. Casus: voorbeelden
A. Saartje Baartman (1789-1815) – La Venus
Noire
 Waargebeurd verhaal: Saartje Baartman was een Zuid-Afrikaanse vrouw.
 Bijnaam: “La Venus Noire” (De Zwarte Venus).
 Hottentot: Term die in die tijd werd gebruikt voor haar volk in Zuid-Afrika.
 Tentoonstelling: Ze werd in Europa tentoongesteld als een ‘wild’ en ‘exotisch’
persoon, vooral om haar lichaam.
 Misbruik: Ze werd misbruikt en voorgesteld als een soort bezienswaardigheid.
 Na haar dood: Haar geraamte werd tot 1974 in een museum in Parijs
tentoongesteld.

Sociaal Darwinisme
 Herbert Spencer paste Darwin’s evolutietheorie verkeerd toe op mensen.
 Ze geloofden dat er verschillende “rassen” waren, en dat sommige rassen superieur
waren aan anderen.
 Dit leidde tot het idee dat sommige mensen (rassen) meer waard waren dan
anderen.
 Deze ideeën werden ook gebruikt om sociale ongelijkheid te verklaren, bijvoorbeeld:
“Jij bent arm, dus jij hoort onderaan.”

Eugenetica (=Het idee dat je een “ras” kunt verbeteren volgens bepaalde methodes)
 Dit wouden ze doen aan de hand van uitsluiting. Dit wil zeggen dat mensen die
volgens deze ideeën ‘minderwaardig’ waren, mochten zich niet voortplanten.
 Deze ideeën vormden later de basis voor het beleid van nazi-Duitsland, met het
zogenaamde “Arische ras” als ideaal.

Filmpje: https://www.youtube.com/watch?v=1-D8N5uaePw




4