Hst 4: de wortel en de stok
1 HET MONTY HALL-DILEMMA
Stel je moet tussen drie deuren kiezen, achter één van de deuren staat een auto. Je kiest deur A,
de presentator die weet achter welke deur de auto staat en opent een andere deur C waar niets
achter staat. Dan vraagt hij of je wilt veranderen van deur A naar deur B.
Selvin toonde aan dat het beter is om over te gaan van deur A naar deur B, omdat de
kans op de auto wint groter is. (je verdubbeld van 1 op 3 naar 2 op 3)
Veel waren het er niet meer eens. Robert Sachs, een wiskundeprofessor schreef het volgende:
Door het openen van deur C verandert de kans op succes van de andere deur niet. De kans dat
de wagen achter deur A of B staat is precies hetzelfde: 1 op 2.
MAAR ze hadden toch gelijk: je verdubbelt inderdaad de kans om de prijs te winnen als je je
keuze herroept en de deur B kiest in plaats van deur A.
Voer het experiment zelf een twintigtal keer uit, waarbij je uit drie omgekeerde kaarten
moet kiezen. Laat een andere persoon steeds een van de niet-gekozen kaarten omkeren
die niet schoppen aas is. Tel hoe vaak je schoppen aas koos wanneer je bij je initiële
keuzen blijft en hoe vaak je schoppen aas koos wanneer je niet bij de initiële keuze blijft.
Het monty hall-dilemma kan worden opgelost door gebruik te maken van de basisprincipes van
kansrekening. De vraag die hier centraal staat is: leren we bij wanneer we niet één keer, maar
herhaaldelijke keren na elkaar de monty hall-keuze maken?
→ De wet van het effect, stelt dat gedragingen met een gunstig gevolg in de toekomst vaker
zullen voorkomen, terwijl gedragingen met een ongunstig gevolg nadien zullen afnemen in
frequentie. Toch leren mensen niet bij in het monty hall-dilemma.
De instructies schetsten eerst het probleem en de proefpersonen kregen te horen dat
de persoon met de hoogste score na het experiment 25 dollar zou ontvangen. De
proefpersonen voerden elk 50 proefbeurten uit. In elke beurt klikten ze op een van de
drie deuren die getoond werden op het scherm. Dan zagen ze dat het
computerprogramma een van de twee andere deuren opende en dat de ‘prijs’ zich daar
niet achter bevond. Ze gaven vervolgens aan of ze hun initiële keuzen bleven ofwel hun
keuzen zouden veranderen. Ten slotte toonde het programma of ze de juiste of foute
keuze gemaakt hadden.
➔ In de eerste proefbeurt verkoos 90% van de proefpersonen bij hun initiële keuzen te
blijven. Het percentage van de mensen die van keuzen veranderden steeg naar
maten het experiment vorderde, maar bleef tijdens de laatste tien stabiel op 55%.
Blijkbaar was de wet van het effect niet bij machte om de proefpersonen te doen
overgaan van een initiële suboptimale naar een optimale keuze.
1
Psychologie: de wortel en de stok
, 1.1 ZIJN DUIVEN SLIMMER DAN WISKUNDIGEN?
Duiven leerde eerst om te prikken op één van de drie antwoordsleutels. Vervolgens leerden
ze om enkel te kiezen tussen antwoordsleutels die oplichten. Zodra ze dat geleerd hadden,
werden ze getest in een reeks van 100 proefbeurten per dag. Elke proefbeurt verliep als
volgt. Een toevalsmechanisme koos eerst een van de drie antwoordmogelijkheden al de
correcte keuze. Daarna lichtte drie antwoordsleutels op. Zodra de duif op één van de drie
had geprikt, werd een van de twee overblijvende antwoordsleutels die niet correct was
uitgeschakeld en dat werd aangegeven doordat de sleutel niet meer oplichte. De duif
diende dan op één van de twee overblijvende antwoordsleutels te prikken en zo de
‘uiteindelijk keuze’ aan te geven. Prikte de duif op de ‘correcte’ sleutel, dan werd ze
beloond: ze mocht gedurende drie seconden een mengeling van granen eten. Prikte ze op
de foute sleutel, dan kreeg ze niets. Ze moest dan gewoon vijf seconden wachten voor de
volgende proefbeurt begon.
➔ Op de eerste dag veranderden de duiven in slechts 36% van de proefbeurten van
antwoordsleutel. Na dertig dagen training wisselde de duiven slechts in meer dan
96% van de proefbeurten tussen hun initiële keuzen en hun uiteindelijke keuzes.
Het gedrag van elk van de zes duiven beantwoordde aan de wet van effect.
Er is een verschil tussen het experiment met de duiven en de studie met de mensen. In de
studie werden net zoals in het quizprogramma verpakt in een concreet verhaal met het openen
van deuren en het winnen van de prijs, terwijl de duiven geconfronteerd werden met een
abstract, woordeloze keuzen.
Zes studenten fungeerde als proefpersoon in het experiment, ze namen plaats voor een
paneel waar drie antwoordknoppen waren die konden oplichten. Ze kregen te hogen dat
ze zouden deelnemen aan een studie over hoe mensen keuzes maken en dat ze in elk
van de proefbeurten telkens één punt konden winnen. Ze moesten een keuze maken
tussen de drie antwoordknoppen die in de initiële fase allemaal wit oplichten.
Vervolgens zou het licht van één van de drie knoppen doven en zouden de andere twee
groen oplichten. Ze konden daarna op een van de twee overblijvende knoppen drukken.
Ten slotte gaf de computer aan of ze de juiste of foute keuzen gemaakt hadden en
hoeveel punten ze al gewonnen hadden. De proefpersonen kregen niets te horen over
het quizprogramma. Ze vroegen ook niet of ze bij hun initiële keuzen blijven of
veranderen. In totaal voerden de proefpersonen 200 proefbeurten uit in vier blokken van
elk 50 beurten
➔ 1ste blok veranderde de proefpersonen in 56,7% van de beurten hun keuze, wat niet
significant verschilt van de 50% die verwacht werd.
➔ In het laatste kwart van het experiment steeg het percentage tot 65,7% wat nog
steeds niet significant verschillend is.
De proefpersonen waren zelfs na 200 proefbeurten niet in staat om over te gaan
op de optimale strategie, een stategie die de duiven wel aanleerden.
1.2 BIOLOGISCHE BEPERKINGEN BIJ CONDITIONERING
Niet elk gedrag kan zonder meer aangeleerd worden en soortspecifieke verschillen kunnen
een duidelijk effect hebben op het leerproces.
2
Psychologie: de wortel en de stok
1 HET MONTY HALL-DILEMMA
Stel je moet tussen drie deuren kiezen, achter één van de deuren staat een auto. Je kiest deur A,
de presentator die weet achter welke deur de auto staat en opent een andere deur C waar niets
achter staat. Dan vraagt hij of je wilt veranderen van deur A naar deur B.
Selvin toonde aan dat het beter is om over te gaan van deur A naar deur B, omdat de
kans op de auto wint groter is. (je verdubbeld van 1 op 3 naar 2 op 3)
Veel waren het er niet meer eens. Robert Sachs, een wiskundeprofessor schreef het volgende:
Door het openen van deur C verandert de kans op succes van de andere deur niet. De kans dat
de wagen achter deur A of B staat is precies hetzelfde: 1 op 2.
MAAR ze hadden toch gelijk: je verdubbelt inderdaad de kans om de prijs te winnen als je je
keuze herroept en de deur B kiest in plaats van deur A.
Voer het experiment zelf een twintigtal keer uit, waarbij je uit drie omgekeerde kaarten
moet kiezen. Laat een andere persoon steeds een van de niet-gekozen kaarten omkeren
die niet schoppen aas is. Tel hoe vaak je schoppen aas koos wanneer je bij je initiële
keuzen blijft en hoe vaak je schoppen aas koos wanneer je niet bij de initiële keuze blijft.
Het monty hall-dilemma kan worden opgelost door gebruik te maken van de basisprincipes van
kansrekening. De vraag die hier centraal staat is: leren we bij wanneer we niet één keer, maar
herhaaldelijke keren na elkaar de monty hall-keuze maken?
→ De wet van het effect, stelt dat gedragingen met een gunstig gevolg in de toekomst vaker
zullen voorkomen, terwijl gedragingen met een ongunstig gevolg nadien zullen afnemen in
frequentie. Toch leren mensen niet bij in het monty hall-dilemma.
De instructies schetsten eerst het probleem en de proefpersonen kregen te horen dat
de persoon met de hoogste score na het experiment 25 dollar zou ontvangen. De
proefpersonen voerden elk 50 proefbeurten uit. In elke beurt klikten ze op een van de
drie deuren die getoond werden op het scherm. Dan zagen ze dat het
computerprogramma een van de twee andere deuren opende en dat de ‘prijs’ zich daar
niet achter bevond. Ze gaven vervolgens aan of ze hun initiële keuzen bleven ofwel hun
keuzen zouden veranderen. Ten slotte toonde het programma of ze de juiste of foute
keuze gemaakt hadden.
➔ In de eerste proefbeurt verkoos 90% van de proefpersonen bij hun initiële keuzen te
blijven. Het percentage van de mensen die van keuzen veranderden steeg naar
maten het experiment vorderde, maar bleef tijdens de laatste tien stabiel op 55%.
Blijkbaar was de wet van het effect niet bij machte om de proefpersonen te doen
overgaan van een initiële suboptimale naar een optimale keuze.
1
Psychologie: de wortel en de stok
, 1.1 ZIJN DUIVEN SLIMMER DAN WISKUNDIGEN?
Duiven leerde eerst om te prikken op één van de drie antwoordsleutels. Vervolgens leerden
ze om enkel te kiezen tussen antwoordsleutels die oplichten. Zodra ze dat geleerd hadden,
werden ze getest in een reeks van 100 proefbeurten per dag. Elke proefbeurt verliep als
volgt. Een toevalsmechanisme koos eerst een van de drie antwoordmogelijkheden al de
correcte keuze. Daarna lichtte drie antwoordsleutels op. Zodra de duif op één van de drie
had geprikt, werd een van de twee overblijvende antwoordsleutels die niet correct was
uitgeschakeld en dat werd aangegeven doordat de sleutel niet meer oplichte. De duif
diende dan op één van de twee overblijvende antwoordsleutels te prikken en zo de
‘uiteindelijk keuze’ aan te geven. Prikte de duif op de ‘correcte’ sleutel, dan werd ze
beloond: ze mocht gedurende drie seconden een mengeling van granen eten. Prikte ze op
de foute sleutel, dan kreeg ze niets. Ze moest dan gewoon vijf seconden wachten voor de
volgende proefbeurt begon.
➔ Op de eerste dag veranderden de duiven in slechts 36% van de proefbeurten van
antwoordsleutel. Na dertig dagen training wisselde de duiven slechts in meer dan
96% van de proefbeurten tussen hun initiële keuzen en hun uiteindelijke keuzes.
Het gedrag van elk van de zes duiven beantwoordde aan de wet van effect.
Er is een verschil tussen het experiment met de duiven en de studie met de mensen. In de
studie werden net zoals in het quizprogramma verpakt in een concreet verhaal met het openen
van deuren en het winnen van de prijs, terwijl de duiven geconfronteerd werden met een
abstract, woordeloze keuzen.
Zes studenten fungeerde als proefpersoon in het experiment, ze namen plaats voor een
paneel waar drie antwoordknoppen waren die konden oplichten. Ze kregen te hogen dat
ze zouden deelnemen aan een studie over hoe mensen keuzes maken en dat ze in elk
van de proefbeurten telkens één punt konden winnen. Ze moesten een keuze maken
tussen de drie antwoordknoppen die in de initiële fase allemaal wit oplichten.
Vervolgens zou het licht van één van de drie knoppen doven en zouden de andere twee
groen oplichten. Ze konden daarna op een van de twee overblijvende knoppen drukken.
Ten slotte gaf de computer aan of ze de juiste of foute keuzen gemaakt hadden en
hoeveel punten ze al gewonnen hadden. De proefpersonen kregen niets te horen over
het quizprogramma. Ze vroegen ook niet of ze bij hun initiële keuzen blijven of
veranderen. In totaal voerden de proefpersonen 200 proefbeurten uit in vier blokken van
elk 50 beurten
➔ 1ste blok veranderde de proefpersonen in 56,7% van de beurten hun keuze, wat niet
significant verschilt van de 50% die verwacht werd.
➔ In het laatste kwart van het experiment steeg het percentage tot 65,7% wat nog
steeds niet significant verschillend is.
De proefpersonen waren zelfs na 200 proefbeurten niet in staat om over te gaan
op de optimale strategie, een stategie die de duiven wel aanleerden.
1.2 BIOLOGISCHE BEPERKINGEN BIJ CONDITIONERING
Niet elk gedrag kan zonder meer aangeleerd worden en soortspecifieke verschillen kunnen
een duidelijk effect hebben op het leerproces.
2
Psychologie: de wortel en de stok
