Korte maar volledige samenvatting

PSYCHISCHE KWETSBAARHEID

HF 1: EEN HELIKOPTERBLIK OP ONZE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG

DE GESCHIEDENIS VAN DE PSYCHIATRIE: KORT OVERZICHT

De psychiatrie evolueerde van het zien van
patiënten als bezeten of gevaarlijk naar het
huidige beeld van psychische problematiek
als ziekte

 Krankzinnig- bezeten- zot
 Geestesziek- gevaarlijk
 Ziek

1. De eed van Hippocrates: ‘mensen zijn
krankzinnig en hebben een hersenziekte’
2. Ervoor zorgen dat de mensen weg blijven en isoleren, dit is tot gevolg dat je grote
gekkenhuizen krijgt
3. Internering: mensen worden gedwongen opgenomen en in gestichten gestoken
4. Pinel ( eerst, in Parijs) en Guislain ( tweede, in Gent) is de eerste die zegt ‘ de persoon met die
psychische geestenziekte is ook wel gewoon een mens, ‘ mensen zijn ziek en hebben een
behandeling nodig
5. Mensen voldoen nt aan de maatschappelijke zaken dus we moeten ze uitroeien; psycho
genocide
6. Misschien kunnen we mensen wel gaan therapie geven: psychofarmaca, antipsychiatrie:
verzet zich tegen de therapieën in de jaren ’60, o.a. elektroshock

DE PSYCHIATRIE VANDAAG

In het nieuwe paradigma dat we vandaag in de psychiatrie zien

 krijgt behandelen, verzorgen en begeleiden een ruime invulling
 zien we een evolutie van residentiële naar meer ambulante of mobiele begeleiding en van
aanbod- naar vraaggestuurde zorg
 is er meer sprake van participatie van personen met een psychische kwetsbaarheid en hun
netwerk
 worden ervaringsdeskundigen ingezet in de geestelijke gezondheidszorg

We vertrekken vanuit de benadering van het herstelgericht werken. Neemt snel toe!
 gaat niet alleen maar om genezing of het zo veel mogelijk stabiliseren van symptomen
(klinisch herstel)
 ook herstel van functioneren in de samenleving (sociaal herstel)
 en herstel van eigen identiteit (persoonlijk herstel)
 Succes van herstelgerichte benadering hangt af van de hulpverleners en samenleving
Herstelgerichte benadering: het proberen te leiden van een hoop-en zinvol leven met de
beperkingen als gevolg v psychiatrische aandoening
 Focus verschuift: kwetsbaarheid en beperking > zijn krachten, talenten en competenties
 Herstel is een proces v bewustwording

KWARTIERMAKEN
Kwartiermaken (afgeleid van militaire term) creëert een veilige, inclusieve omgeving voor
psychisch kwetsbare personen. De focus ligt op hun volwaardige deelname aan de samenleving,
met nadruk op maatschappelijke tolerantie en solidariteit. Kwartiermakers organiseren activiteiten
en werken samen met de buurt

,  Het is een levenshouding, geen ideologie, en een verantwoordelijkheid van elke
hulpverlener




ERVARINGSDESKUNDIGEN
Ervaringsdeskundigen zijn mensen met psychische kwetsbaarheid die, via vorming en bijscholing,
hun ervaringen inzetten in de zorg als professional of vrijwilliger. Ze bieden een unieke
meerwaarde door hoop en motivatie te geven, herstelgerichte zorg te versterken en cliënten te
empoweren
Hun inbreng is complementair aan evidence-based kennis en draagt bij aan de destigmatisering
van de sector.

ENKELE DEFINITIES

DSM OF ICD?
DSM (Diagnostic and Statical Manual of Mental Disorders)

 Geestelijke gezondheidszorg
 Soort handboek dat wereldwijd door psychiaters wordt gebruikt als classificatiesysteem
voor psychiatrische aandoeningen op basis van symptomatologie (klinisch beeld)
 Gebruikt bij onderzoek
 Ontwikkelde landen ( bv VS)
 Krijgt meer kritiek dan ICD
 DSM-5 -> 317 classificaties
 Goed overzicht van gedragskenmerken die mensen in problemen kunnen brengen

ICD ( International Classification of Diseases)

 Somatische zorg ( lichamelijke zorg)
 Eenvoudig systeem
 Wereldwijd gebruikt

BIOPSYCHOSOCIALE BENADERING
= holistische benadering

 Naast psychische en lichamelijke gezondheid spelen ook andere domeinen (relaties, sociaal
netwerk, wonen, werk, vrije tijd, zingeving…) een belangrijke rol
 Liaisonpsychiatrie = raakvlak tussen algemene geneeskunde en psychiatrie
 Wanneer spreekt men van pathologie:
 Er is gedrag dat ‘afwijkt’ van wat verwacht wordt (dit is een zeer norm-, tijd- en
cultuurgevoelig criterium)
 De persoon (en/of omgeving) ervaart lijden, ongemak of beperkingen
 Er is een negatieve invloed op verschillende domeinen van het functioneren
(relaties, school/werk, ontspanning)

WAT IS ‘ NORMAAL’ IN DE PSYCHIATRIE?
 Psychiatrische aandoeningen gaan vaak gepaard met: lijden, disfuncties, invaliditeit,
controleverlies
 Psychopathologie verklaart niet waarom sommige mensen kiezen voor een radicale
ideologie
 Ze bedoelen dat je niet automatisch kunt zeggen dat iemand radicaal ( afwijkend) wordt omdat die
persoon een psychische stoornis heeft — er zijn ook andere, belangrijkere factoren die meespelen
bij zo'n keuze.


PSYCHIATRISCHE AANDOENING

,4 criteria om te spreken van een psychiatrische aandoening:

1) Afwijkend gedrag vertonen
2) Lijden, ongemak of een beperking veroorzaken
3) Functioneren op verschillende levensdomeinen is negatief beïnvloed ( bv op vlak van
relaties, werk, ontspanning,…)
4) De eerste 3 voorwaarden hebben een duurzaam karakter ( het gaat dus nt om iets tijdelijks
of vluchtigs)

Eigen kritische bedenking: De beoordeling van de 1ste voorwaarde is niet evident en zal afhangen
van de sociologische, culturele en maatschappelijke context, alsook van de eigenschappen van de
persoon

ONRUSTWEKKENDE TOENAME VAN PSYCHISCHE PROBLEMEN
De laatste jaren zijn psychische problemen meer geworden, door verschillende redenen:

 Zowel meer mensen zoeken hulp als er meer hulp beschikbaar is, omdat er tegenwoordig
meer kennis is over psychische gezondheid
 De maatschappij stelt hogere eisen en accepteert afwijkend gedrag minder, wat leidt tot
onrealistische verwachtingen van hoe mensen zouden moeten zijn
 De farmaceutische industrie speelt in op de vraag van de moderne mens door meer
medicijnen aan te bieden voor psychische en sociale problemen


EEN AANTAL MARKANTE VASTSTELLINGEN OP HET VLAK VAN GEESTELIJKE
GEZONDHEIDSZORG
Onderstaande onderdelen van dit stuk zullen aan bod komen in het leerpad en zijn te kennen als vaststelling. Niet in de zin dat je hier details en
cijfers van moet van buiten leren. Wel de trend kennen en op basis van deze leerinhoud een artikel uit bvb de krant kritisch kunnen bespreken.



OVERCONSUMPTIE VAN ANTIDEPRESSIVA
 antidepressiva zijn bedoeld om de balans van boodschapperstoffen (neurotransmitters) in
de hersenen in evenwicht te houden (je mag de bijwerkingen niet over het hoofd zien)
 overmatig gebruik kan leiden tot agitatie, agressie en uitzonderlijk zelfdoding

ZELFDODINGEN
Zelfdoding is een van de meest voorkomende doodsoorzaken bij jongeren (15-45 jaar)
 9 op 10 mensen die sterven door zelfdoding hadden psychische problemen (zoals depressies,
psychosen, verslavingen)
 Mannen plegen minstens dubbel zoveel zelfdoding als vrouwen
 Belang van een continuüm van preventie tot zorg:
 Signaalherkenning via campagnes
 Thema opnemen in geestelijke gezondheidsopleidingen
 Extra aandacht voor risicogroepen (zoals holebi’s, transgenders)
 Omgeving van de persoon die suïcidaal is, verdient veel aandacht
 Zelfdoding veroorzaakt psychisch leed bij partners, familie en vrienden; ook aan hen moet
aandacht worden besteed

GEESTELIJKE GEZONDHEIDSPROBLEMEN BIJ KINDEREN EN JONGEREN
Veel kinderen en jongeren blijven onder de radar van geestelijke gezondheidszorg (bijvoorbeeld
kinderen in armoede of met een migratieachtergrond)
 Kinderen en jongeren hebben net zoals volwassenen recht op participatie en bescherming en
moeten mede-eigenaar kunnen worden van hun zorg
 Participatie kan op verschillende manieren:
 Voldoende en begrijpelijke informatie
 Vragen kunnen stellen
 Voldoende tijd en luisterbereidheid

,  KOPP-kinderen (kinderen van ouders met psychiatrische aandoeningen) hebben vaak te maken
met angst, schuldgevoelens, woede, machteloosheid, wat later kan leiden tot psychische
problemen




HF 2: DIAGNOSE EN BEHANDELING

PSYCHIATRIE EN PSYCHIATRISCHE ZIEKTEN


WAT IS EEN PSYCHIATRISCHE ZIEKTE?

Psychiatrisch syndroom: samenhangend geheel van symptomen die meestal psychisch van aard
zijn (bv. Angst, somberheid, impulsiviteit, agressiviteit, contactarmoede, hallucinaties)

->Deze symptomen kunnen gezien worden als verstoringen van hoe de psychische functies
normaal werken

PSYCHISCHE FUNCTIES:
 Cognitieve ( denken) bv bewustzijn, aandacht, oriëntatie, geheugen
 Affectieve ( voelen) bv stemming en affectie
 Connatieve ( willen en handelen) bv psychomotoriek, motivatie en gedrag
Hoewel psychiatrische ziektes vooral de psychische functies aantasten, kunnen er ook
lichamelijke klachten optreden, zoals vermoeidheid, slaapproblemen, of lichamelijke pijn.

TERM PSYCHISCHE KWETSBAARHEID:
 we verruimen onze blik
 we kijken verder dan enkel naar ‘patiënten met diagnoses’
 we zien de mens achter de kwetsbaarheid en gaan als bachelor in de ortho op stap met de
persoon
 rekening houden met de ondersteuningsnood van de persoon

Kan een psychiatrische ziekte dan conceptueel zomaar gelijkgesteld worden met een
lichamelijke ziekte?
Nee, ze zijn conceptueel niet volledig hetzelfde. Centraal: we denken vanuit
het
biopsychosociaal model

Enkele voorbeelden:

 Fysiek letsel (biologisch) → sociaal → psychologisch
Iemand krijgt een ongeluk → kan niet meer meedoen aan sociale activiteiten → voelt zich
buitengesloten → raakt depressief

 Stress (psychologisch) → bio → sociaal
Iemand ervaart veel stress → krijgt lichamelijke klachten zoals zweten, trillen → kan niet
goed presteren op school of werk → krijgt sociale problemen

 Pesten (sociaal) → psychologisch → biologisch
Iemand wordt gepest → voelt zich verdrietig, angstig → ontwikkelt hoofdpijn,
slaapproblemen of slikproblemen

"De man in de straat" betekent de gemiddelde persoon zonder specialistische kennis. Het
verwijst naar iemand aan wie je iets eenvoudig en begrijpelijk moet uitleggen, zonder vaktaal.