Immunologie – Universiteit Gent – Volledige samenvatting van de leerstof en colleges

Samenvatting immunologie

1.Aangeboren, aspecifieke immuunrespons
Micro-organismen: snelle replicatiecyclus

 Nood aan snelle respons

Eerstelijnsverdediging: reeks snelreagerende afweermechanismen die al voor infectie aanwezig
zijn. Deze bestaat uit

 Cellen die pathogenen kunnen fagocyteren: macrofagen, dendritische cellen,
neutrofielen
 Cellen die grotere pathogenen extracellulair kunnen aanvallen: eosinofielen
 Cellen die intracellulaire pathogenen aanvallen: NK-cellen
 Afweermoleculen: complementfactoren, acute-fase eiwitten, cytokines

Algemeen overzicht




1.A.Ontstekingsreactie en acute-fase respons
Acute ontstekingsreacties: zorgen dat afweercellen en afweermolecules aangetrokken en
geconcentreerd worden op plaats van infectie / weefselschade

 Zorgt dat nodige cellen vanuit bloedbaan migreren

“Schildwachtcellen” = Sentinel cellen: activeren ontstekingsreactie

 Bevinden zich in plaatsen in nauw contact met buitenwereld
 Belangrijkste:
o Macrofagen: vaak aangeduid met specifieke termen naargelang locatie
o Mastcellen
o Dendritische cellen
 Lichaamsvreemde moleculen herkennen dankzij PAMP’s (= Pathogen Associated
Molecular Pattern)
 Weefselschade herkennen dankzij DAMP’s (= Damage Associated Molecular Pattern)

PAMP’s


1

,  Voorbeeld: LPS van Gram- bacteriën
 Voorbeeld: peptidoglycaan van Gram+ bacteriën
 Voorbeeld: flagelline van bacteriën
 Voorbeeld: DNA / RNA van virussen
 …
 Herkend door PRR’s

PRR’s = Pathogen Recognition Receptors

 Bevinden zich op celoppervlak of endosomen
van Sentinelcellen
 Belangrijke familie: Toll-like receptoren (TLR) 
herkennen verschillende pathogene structuren
 Andere voorbeelden
o C-type lectines (CLR): celoppervlak
o NOD-like receptoren (NLR): cytoplasma
o RIG-I like receptoren (RLR): cytoplasma




Toll-like receptoren

 Gebonden door PAMP  signalisatie  activatie eiwit: nuclear factor kappa B (NF-λB) =
transcriptiefactor  naar kern: binden op promotor van bepaalde genen (genen die
coderen voor pro-inflammatoire cytokines)  vrijstellen in omgeving: ontstekingsreactie
o Linkerzijde figuur hieronder
 Toll-like receptoren in endosomen: activatie NF-λB en andere transcriptiefactoren




2

, o IRF = Interferum Regulatory Factor: krachtigste antivirale molecules die lichaam
kann produceren




DAMP’s = Damage Associated Molecular Pattern = alarmines

 = fragmenten van extracellulaire matrix die vrijgesteld worden bij weefselschade
 Vb. peptiden afkomstig van collageen, suikerstructuren van celmembraan, …
 HMGB1 = High Mobility Group Box 1
o Gezonde cellen: aanwezig in kern  associeert met DNA en zorgt voor correcte
opvouwing in nucleus
o Necrotische / beschadigde cellen: binden op PRR van Sentinelcellen 
stimulatie ontstekingsreactie
o Kan ook actief gesecreteerd worden door immuuncellen  ontstekingsreactie
versterken
 DAMP’s
o Vaak binden op verschillende PRR’s
o Vaak invloed op meerdere cellen dan enkel Sentinelcellen
 Vb. HMGB1 ook invloed op neutrofielen, endotheelcellen en
epitheelcellen




Binding van PAMP’s en DAMP’s aan Sentinelcellen  signaaltransductie cascade  activatie
specifieke transcriptiefactoren: bepaalde genen tot expressie  productie eiwitten: induceren
ontstekingsreactie

3

, Ontstekingsmediatoren

 Chemotactische ontstekingsmediatoren: vormen gradiënt die zorgt voor migratie van
immuuncellen naar infectieplaats
o Influx WBC en andere bloedcomponenten: zorgt voor ontstekingskenmerken
 Calor: warmte
 Rubor: roodheid
 Tumor: zwelling
 Dolor: pijn
 Functio laesi: functieverlies
 Lokale ontstekingsmediatoren die inwerken op lokale zenuwuiteinden: dragen bij aan
pijngewaarwording
 Systemische ontstekingsmediatoren: aanleiding tot koorts, beperken warmteverlies, …
o Ontstekingsmediatoren komen in bloed
 Geactiveerde Sentinel cellen produceren ook vasoactieve lipiden, peptides en amines
o Werken in op endotheel  vasodilatatie, verhoogde vasculaire permeabiliteit en
verhoogde expressie van adhesiemolecullen op endotheelcellen (WBC
tegenhouden en laten mimgreren)

Lekkage WBC naar weefsels: activeert bloedstolling  effectieve barrière tegen verspreiden van
eventuele infectie

 Geactiveerd door thrombine: fibrinogeen omzetten naar fibrine

Activatie stollingssysteem  activatie fibrinolyse

 Plasminogeen activator geactiveerd  vorming plasmine: krachtig fibrinolytisch enzym
 breekt fibrine af: vorming peptidefragmenten  inwerken op neutrofielen
(chemotactisch)

Ontstekingsmediatoren vrijgesteld door Sentinelcellen: 3 grote groepen

 Ontstekingscytokines
 Chemokines
 Vasoactieve moleculen



1.A.1.Ontstekingscytokines
Krachtigste cytokines: tumor necrosis factor alfa (TNF-α), interleukine 1 (IL-1) en interleukine 6
(IL-6)

 TNF-α
o Klein, trimeer eiwit
o Vooral geproduceerd door macrofagen en mastcellen
 Ook door T-cellen, endotheelcellen, B-cellen en fibroblasten
o Membraangebonden of gesecreteerd
o Zeer vroeg geproduceerd in reactie: essentiële mediator
o Induceert veranderingen in vasculaire endotheelcellen  verhoogde adhesie,
migratie, aantrekking en activiteit van WBC
 Samen met IL-1
 IL-1

4