GOEDERENRECHT
Inleiding.............................................................................................................................. 4
Examen............................................................................................................................... 6
Deel 1: Algemeen deel........................................................................................................ 6
Hoofdstuk 1: situering..................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2: temporele toepassing.................................................................................8
Hoofdstuk 3: vermogensleer.......................................................................................... 11
Hoofdstuk 4: algemene principes zakelijke rechten.......................................................12
1. Zakelijk recht vs. verbintenis..................................................................................12
2. Numerus clausus en (gecontroleerde) wilsautonomie............................................14
3. Kenmerken zakelijke rechten..................................................................................16
3.1. Volgrecht (3.4 BW)........................................................................................... 16
3.2. Bescherming tegenover insolvabiliteit (art. 3.5 BW).........................................16
3.3. Bijzondere vereisten i.v.m. voorwerp ZR (art. 3.7 e.v. BW)..............................16
3.3.1. Specialiteitsbeginsel (art. 3.8, §1 BW)........................................................17
3.3.2. Eenheidsbeginsel (art. 3.8, §2 BW).............................................................21
4. Rechtsvordering ter bescherming van de zakelijke rechten...................................23
5. (Her)kwalificatie en conversie................................................................................27
Hoofdstuk 5: verkrijging en overdracht Zakelijke rechten.............................................28
1. Oospronkelijke en afgeleide wijzen van (eigendoms)verkrijging.............................29
1.1. Oorspronkelijke wijzen van eigendomsverkrijging............................................29
1.1.1. De verkrijgende verjaring (art. 3.26 BW)....................................................29
1.1.2. De onmiddellijke verkrijging van een roerend zakelijk recht door de bezitter
te goeder trouw (art. 3.28 BW).............................................................................31
1.1.3. De verkrijging van vruchten en opbrengsten door de bezitter te goeder
trouw (art. 3.29, 1ste lid BW).................................................................................32
1.1.4. De toe-eigening (occupatio) van heerloze goederen (res nullius)...............34
1) Verkrijging van roerende heerloze goederen (art. 3.59, §2 BW)....................34
2) Verkrijging van onroerende heerloze goederen (art. 3.66 BW).....................34
1.1.5. De vondst en niet-opgehaalde zaken (art. 3.58-3.60 BW)(ook infra)..........35
1) De vondst in het algemeen...........................................................................35
2) Schatvondst.................................................................................................. 36
1.1.6. De verwerking (specificatio)(art. 3.56 BW).................................................37
1.1.7. De natrekking (art. 3.57 BW)(roerend/onroerend)......................................38
1.2. Afgeleide wijzen van eigendomsverkrijging......................................................38
1.2.1. Vormen (art. 3.14, §1 BW)..........................................................................38
1) Verkrijging onder algemene/bijzondere titel.................................................38
1
, 2) Verkrijging onder de levenden/omwille des doods........................................38
3) Verkrijging om niet/onder bezwarende titel (= om baat)..............................38
1.2.2. 3 vereisten voor rechtshandelingen (art. 3.14, §2 BW)...............................38
1) Causa = verbintenisrechtelijk geldige titel....................................................38
2) Beschikkingsbevoegdheid.............................................................................39
3) Juridische levering......................................................................................... 39
1.3. Relevantie van het onderscheid.......................................................................40
Hoofdstuk 6: tenietgaan Zakelijke rechten....................................................................41
Hoofdstuk 7: publiciteit en derdenwerking van zakelijke rechten (bezit –
onroerende/hypothecaire publiciteit)(!).........................................................................46
1. Publiciteit in het algemeen.....................................................................................47
2. Bezit....................................................................................................................... 47
3. Openbare registers voor onroerende goederen (art. 3.30 e.v. BW)........................50
4. Vondst (art. 3.58-3.59 BW).....................................................................................50
5. Niet-opgehaalde zaken (art. 3.60 BW)....................................................................51
Hoofdstuk 8: begrenzingen............................................................................................ 51
Deel 2: Goederen.............................................................................................................. 72
Hoofdstuk 1: algemeen.................................................................................................. 72
Hoofdstuk 2: onroerende goederen vs. roerende goederen...........................................74
1. Onroerende goederen............................................................................................. 74
2. Roerende goederen................................................................................................ 83
Hoofdstuk 3: domeingoederen.......................................................................................84
1. privaat vs. openbaar domein (domeingoederen)....................................................84
2. voorbeelden............................................................................................................ 86
3. (afnemend) belang onderscheid.............................................................................86
4. openbare erfdienstbaarheden................................................................................90
4.1. Begrippenkader: vgl. 3.114 BW........................................................................90
4.2. Voorbeeld......................................................................................................... 90
4.3. Vergoeding....................................................................................................... 90
4.4. Coëxistentie met private erfdienstbaarheden..................................................92
Deel 3: Zakelijke rechten.................................................................................................. 93
Hoofdstuk 1: eigendom.................................................................................................. 93
1. Art. 3.50 BW: Rechtstreekse heerschappij (cf. Ginossar)........................................93
1.1. Bevoegdheden................................................................................................. 93
1.2. Kenmerken....................................................................................................... 97
1.3. Evoluties eigendomsrecht................................................................................98
2. Art. 3.51 en 3.52 BW............................................................................................ 102
2.1. Roerende goederen........................................................................................102
2
, 2.2. Onroerende goederen....................................................................................102
Hoofdstuk 2: mede-eigendom......................................................................................103
1. Toevallige mede-eigendom..................................................................................106
2. Vrijwillige mede-eigendom...................................................................................110
3. Gedwongen mede-eigendom (art. 3.78 e.v. BW)..................................................112
4. Appartementsmede-eigendom.............................................................................112
4.1. Organen......................................................................................................... 118
4.1.1. Algemene vergadering (art. 3.87 – 3.88 BW)............................................118
4.1.2. Syndicus (art. 3.89 BW)............................................................................123
4.2. Akten.............................................................................................................. 125
4.2.1. Statuten (art. 3.85 BW)............................................................................125
4.2.2. Reglement van interne orde (RIO)............................................................127
4.3. Varia............................................................................................................... 128
Hoofdstuk 3: erfdienstbaarheden................................................................................134
1. Begrip, kenmerken en indeling van erfdienstbaarheden......................................134
1.1. Wezenskenmerken (art. 3.114 BW)................................................................135
1.1.1. Een last voor een onroerend goed (objectieve last)(negatief)(lijdend erf) 135
1.1.2. Tot gebruik en nut van een onroerend goed (objectief nut)(meerwaarde)
(heersend erf).................................................................................................... 136
1.1.3. De onroerende goederen behoren toe aan verschillende eigenaars.........137
1.1.4. Toepassing wezenskenmerken.................................................................137
1.2. Kenmerken..................................................................................................... 140
1.3. Soorten erfdienstbaarheden...........................................................................140
1.3.1. Zichtbare vs. niet-zichtbare (art. 3.115 BW).............................................140
1.3.2. Wettelijke (openbaar nut vs. privaat nut) en door de mens......................141
2. Verkrijging van erfdienstbaarheden......................................................................141
2.1. Wettelijke erfdienstbaarheden.......................................................................141
2.1.1. Van openbaar nut.....................................................................................141
2.1.2. Van privaat nut......................................................................................... 141
1) Recht van uitweg (art. 3.135 e.v. BW)........................................................141
2) Erfdienstbaarheden van afstanden.............................................................144
2.2. Erfdienstbaarheden door menselijk handelen.................................................146
2.2.1. Erfdienstbaarheid door een rechtshandeling............................................146
2.2.2. Erfdienstbaarheid door verkrijgende verjaring (art. 3.118 BW)................147
2.2.3. Erfdienstbaarheid via bestemming door de eigenaar (art. 3.119 BW)......147
2.2.4. Algemene opmerkingen m.b.t. zichtbaarheid...........................................149
3. Bevoegdheden en verplichtingen (uitoefening)....................................................149
4. Tenietgaan van erfdienstbaarheden.....................................................................152
3
, Hoofdstuk 4: vruchtgebruik (en recht van bewoning)..................................................152
1. Wezenskenmerken............................................................................................... 152
2. Duur..................................................................................................................... 154
3. Kwalificatie........................................................................................................... 156
4. Verkrijging van vruchtgebruik (totstandkoming)..................................................157
5. Bevoegdheden en verplichtingen.........................................................................158
5.1. T.a.v. het recht van vruchtgebruik zelf...........................................................158
5.2. Rechten t.a.v. het bezwaarde goed................................................................158
5.3. Uitoefening van het vruchtgebruik.................................................................160
6. Tenietgaan van vruchtgebruik..............................................................................161
Hoofdstuk 5: erfpacht.................................................................................................. 164
1. Begrip en wezenskenmerken (art. 3.167 BW).......................................................164
2. Voorwerp erfpachtrecht (art. 3.167 BW)...............................................................164
3. Duur (art. 3.169 BW)............................................................................................ 164
4. Verkrijging van erfpacht.......................................................................................165
5. Bevoegdheden en verplichtingen.........................................................................165
6. Tenietgaan erfpacht............................................................................................. 166
Hoofdstuk 6: opstal...................................................................................................... 167
Inleiding: Onroerende natrekking (art. 3.64 BW)......................................................167
1. Begrip en wezenskenmerken (art. 3.177 BW).......................................................168
2. Voorwerp.............................................................................................................. 169
3. Totstandkoming.................................................................................................... 170
4. Duur (art. 3.180 BW)............................................................................................ 171
5. Bevoegdheden en verplichtingen.........................................................................175
5.1. Bevoegdheden............................................................................................... 175
5.2. Verplichtingen................................................................................................ 176
5.3. Accessoir opstalrecht (art. 3.182 BW)............................................................176
6. Pluraliteit gebruiksrechten....................................................................................177
7. Tenietgaan opstalrecht......................................................................................... 177
INLEIDING
Situering goederenrecht binnen burgerlijk recht (zakelijke rechten + goederen):
Niet-patrimoniale rechten: personen- en familierecht + familiaal vermogensrecht.
Patrimoniale rechten: vermogensrecht (= verhoudingen die wel in geld
waardeerbaar zijn, die vermogensrechtelijk of patrimoniaal zijn)(= de 3
4
Inleiding.............................................................................................................................. 4
Examen............................................................................................................................... 6
Deel 1: Algemeen deel........................................................................................................ 6
Hoofdstuk 1: situering..................................................................................................... 6
Hoofdstuk 2: temporele toepassing.................................................................................8
Hoofdstuk 3: vermogensleer.......................................................................................... 11
Hoofdstuk 4: algemene principes zakelijke rechten.......................................................12
1. Zakelijk recht vs. verbintenis..................................................................................12
2. Numerus clausus en (gecontroleerde) wilsautonomie............................................14
3. Kenmerken zakelijke rechten..................................................................................16
3.1. Volgrecht (3.4 BW)........................................................................................... 16
3.2. Bescherming tegenover insolvabiliteit (art. 3.5 BW).........................................16
3.3. Bijzondere vereisten i.v.m. voorwerp ZR (art. 3.7 e.v. BW)..............................16
3.3.1. Specialiteitsbeginsel (art. 3.8, §1 BW)........................................................17
3.3.2. Eenheidsbeginsel (art. 3.8, §2 BW).............................................................21
4. Rechtsvordering ter bescherming van de zakelijke rechten...................................23
5. (Her)kwalificatie en conversie................................................................................27
Hoofdstuk 5: verkrijging en overdracht Zakelijke rechten.............................................28
1. Oospronkelijke en afgeleide wijzen van (eigendoms)verkrijging.............................29
1.1. Oorspronkelijke wijzen van eigendomsverkrijging............................................29
1.1.1. De verkrijgende verjaring (art. 3.26 BW)....................................................29
1.1.2. De onmiddellijke verkrijging van een roerend zakelijk recht door de bezitter
te goeder trouw (art. 3.28 BW).............................................................................31
1.1.3. De verkrijging van vruchten en opbrengsten door de bezitter te goeder
trouw (art. 3.29, 1ste lid BW).................................................................................32
1.1.4. De toe-eigening (occupatio) van heerloze goederen (res nullius)...............34
1) Verkrijging van roerende heerloze goederen (art. 3.59, §2 BW)....................34
2) Verkrijging van onroerende heerloze goederen (art. 3.66 BW).....................34
1.1.5. De vondst en niet-opgehaalde zaken (art. 3.58-3.60 BW)(ook infra)..........35
1) De vondst in het algemeen...........................................................................35
2) Schatvondst.................................................................................................. 36
1.1.6. De verwerking (specificatio)(art. 3.56 BW).................................................37
1.1.7. De natrekking (art. 3.57 BW)(roerend/onroerend)......................................38
1.2. Afgeleide wijzen van eigendomsverkrijging......................................................38
1.2.1. Vormen (art. 3.14, §1 BW)..........................................................................38
1) Verkrijging onder algemene/bijzondere titel.................................................38
1
, 2) Verkrijging onder de levenden/omwille des doods........................................38
3) Verkrijging om niet/onder bezwarende titel (= om baat)..............................38
1.2.2. 3 vereisten voor rechtshandelingen (art. 3.14, §2 BW)...............................38
1) Causa = verbintenisrechtelijk geldige titel....................................................38
2) Beschikkingsbevoegdheid.............................................................................39
3) Juridische levering......................................................................................... 39
1.3. Relevantie van het onderscheid.......................................................................40
Hoofdstuk 6: tenietgaan Zakelijke rechten....................................................................41
Hoofdstuk 7: publiciteit en derdenwerking van zakelijke rechten (bezit –
onroerende/hypothecaire publiciteit)(!).........................................................................46
1. Publiciteit in het algemeen.....................................................................................47
2. Bezit....................................................................................................................... 47
3. Openbare registers voor onroerende goederen (art. 3.30 e.v. BW)........................50
4. Vondst (art. 3.58-3.59 BW).....................................................................................50
5. Niet-opgehaalde zaken (art. 3.60 BW)....................................................................51
Hoofdstuk 8: begrenzingen............................................................................................ 51
Deel 2: Goederen.............................................................................................................. 72
Hoofdstuk 1: algemeen.................................................................................................. 72
Hoofdstuk 2: onroerende goederen vs. roerende goederen...........................................74
1. Onroerende goederen............................................................................................. 74
2. Roerende goederen................................................................................................ 83
Hoofdstuk 3: domeingoederen.......................................................................................84
1. privaat vs. openbaar domein (domeingoederen)....................................................84
2. voorbeelden............................................................................................................ 86
3. (afnemend) belang onderscheid.............................................................................86
4. openbare erfdienstbaarheden................................................................................90
4.1. Begrippenkader: vgl. 3.114 BW........................................................................90
4.2. Voorbeeld......................................................................................................... 90
4.3. Vergoeding....................................................................................................... 90
4.4. Coëxistentie met private erfdienstbaarheden..................................................92
Deel 3: Zakelijke rechten.................................................................................................. 93
Hoofdstuk 1: eigendom.................................................................................................. 93
1. Art. 3.50 BW: Rechtstreekse heerschappij (cf. Ginossar)........................................93
1.1. Bevoegdheden................................................................................................. 93
1.2. Kenmerken....................................................................................................... 97
1.3. Evoluties eigendomsrecht................................................................................98
2. Art. 3.51 en 3.52 BW............................................................................................ 102
2.1. Roerende goederen........................................................................................102
2
, 2.2. Onroerende goederen....................................................................................102
Hoofdstuk 2: mede-eigendom......................................................................................103
1. Toevallige mede-eigendom..................................................................................106
2. Vrijwillige mede-eigendom...................................................................................110
3. Gedwongen mede-eigendom (art. 3.78 e.v. BW)..................................................112
4. Appartementsmede-eigendom.............................................................................112
4.1. Organen......................................................................................................... 118
4.1.1. Algemene vergadering (art. 3.87 – 3.88 BW)............................................118
4.1.2. Syndicus (art. 3.89 BW)............................................................................123
4.2. Akten.............................................................................................................. 125
4.2.1. Statuten (art. 3.85 BW)............................................................................125
4.2.2. Reglement van interne orde (RIO)............................................................127
4.3. Varia............................................................................................................... 128
Hoofdstuk 3: erfdienstbaarheden................................................................................134
1. Begrip, kenmerken en indeling van erfdienstbaarheden......................................134
1.1. Wezenskenmerken (art. 3.114 BW)................................................................135
1.1.1. Een last voor een onroerend goed (objectieve last)(negatief)(lijdend erf) 135
1.1.2. Tot gebruik en nut van een onroerend goed (objectief nut)(meerwaarde)
(heersend erf).................................................................................................... 136
1.1.3. De onroerende goederen behoren toe aan verschillende eigenaars.........137
1.1.4. Toepassing wezenskenmerken.................................................................137
1.2. Kenmerken..................................................................................................... 140
1.3. Soorten erfdienstbaarheden...........................................................................140
1.3.1. Zichtbare vs. niet-zichtbare (art. 3.115 BW).............................................140
1.3.2. Wettelijke (openbaar nut vs. privaat nut) en door de mens......................141
2. Verkrijging van erfdienstbaarheden......................................................................141
2.1. Wettelijke erfdienstbaarheden.......................................................................141
2.1.1. Van openbaar nut.....................................................................................141
2.1.2. Van privaat nut......................................................................................... 141
1) Recht van uitweg (art. 3.135 e.v. BW)........................................................141
2) Erfdienstbaarheden van afstanden.............................................................144
2.2. Erfdienstbaarheden door menselijk handelen.................................................146
2.2.1. Erfdienstbaarheid door een rechtshandeling............................................146
2.2.2. Erfdienstbaarheid door verkrijgende verjaring (art. 3.118 BW)................147
2.2.3. Erfdienstbaarheid via bestemming door de eigenaar (art. 3.119 BW)......147
2.2.4. Algemene opmerkingen m.b.t. zichtbaarheid...........................................149
3. Bevoegdheden en verplichtingen (uitoefening)....................................................149
4. Tenietgaan van erfdienstbaarheden.....................................................................152
3
, Hoofdstuk 4: vruchtgebruik (en recht van bewoning)..................................................152
1. Wezenskenmerken............................................................................................... 152
2. Duur..................................................................................................................... 154
3. Kwalificatie........................................................................................................... 156
4. Verkrijging van vruchtgebruik (totstandkoming)..................................................157
5. Bevoegdheden en verplichtingen.........................................................................158
5.1. T.a.v. het recht van vruchtgebruik zelf...........................................................158
5.2. Rechten t.a.v. het bezwaarde goed................................................................158
5.3. Uitoefening van het vruchtgebruik.................................................................160
6. Tenietgaan van vruchtgebruik..............................................................................161
Hoofdstuk 5: erfpacht.................................................................................................. 164
1. Begrip en wezenskenmerken (art. 3.167 BW).......................................................164
2. Voorwerp erfpachtrecht (art. 3.167 BW)...............................................................164
3. Duur (art. 3.169 BW)............................................................................................ 164
4. Verkrijging van erfpacht.......................................................................................165
5. Bevoegdheden en verplichtingen.........................................................................165
6. Tenietgaan erfpacht............................................................................................. 166
Hoofdstuk 6: opstal...................................................................................................... 167
Inleiding: Onroerende natrekking (art. 3.64 BW)......................................................167
1. Begrip en wezenskenmerken (art. 3.177 BW).......................................................168
2. Voorwerp.............................................................................................................. 169
3. Totstandkoming.................................................................................................... 170
4. Duur (art. 3.180 BW)............................................................................................ 171
5. Bevoegdheden en verplichtingen.........................................................................175
5.1. Bevoegdheden............................................................................................... 175
5.2. Verplichtingen................................................................................................ 176
5.3. Accessoir opstalrecht (art. 3.182 BW)............................................................176
6. Pluraliteit gebruiksrechten....................................................................................177
7. Tenietgaan opstalrecht......................................................................................... 177
INLEIDING
Situering goederenrecht binnen burgerlijk recht (zakelijke rechten + goederen):
Niet-patrimoniale rechten: personen- en familierecht + familiaal vermogensrecht.
Patrimoniale rechten: vermogensrecht (= verhoudingen die wel in geld
waardeerbaar zijn, die vermogensrechtelijk of patrimoniaal zijn)(= de 3
4
