Thema 5 – Interventies op het gebied van arbeid en gezondheid
Filmpje Carl Rogers over de basishouding van een counselor (studietaak 5.1)
Counseling: Gaat ervan uit dat er sprake is van disfunctioneren dat verholpen kan worden,
waarbij vermindering van klachten een bijkomend doel kan zijn (medisch
model). De bakermat van counseling is de client-centered therapy (Rogers).
Er zijn drie basiselementen van counseling afkomstig uit de client-centered therapy van Carl Rogers:
1. Empathie
De counselor verplaatst zich in de cliënt en toont begrip voor diens innerlijke staat.
2. Onvoorwaardelijke acceptatie
De counselor accepteert de cliënt volledig en luistert accepterend en zonder oordeel.
3. Congruentie
De counselor doet zich niet anders voor dan hij is en uit zijn gevoelens naar de cliënt openlijk.
De therapeutische relatie verklaart volgens studies een aanzienlijk deel van het succes van therapie.
Filmpje GROW-model over de handvatten voor het vormgeven van coaching (studietaak 5.1)
Definitie coaching: Het creatieve proces waarbij de cliënt als partner wordt geïnspireerd en
uitgedaagd om tot zijn of haar maximale persoonlijke en professionele
potentieel te komen (International Coach Federation, 2016).
Het Grow-model (Alexander & Renshaw, 2005) bestaat uit de volgende stappen:
1. Doel (Goal) – wat wil de cliënt doen en bereiken in de sessie?
2. Realiteit in kaart brengen (Reality) – onderzoeken van de situatie van de cliënt
3. Opties verkennen (Options) – zoveel mogelijk ideeën genereren die bijdragen aan het doel
4. Actieplan uitwerken (Will/Wrap-up) – de meest veelbelovende optie uitwerken
H7: Counseling, Coaching, en Online-interventiemethoden (studietaak 5.1):
Interventies op basis zwaarte casuïstiek en inzet begeleidingsprofessional (figuur 7.1, blz. 137):
Doorverwijzing reguliere zorg (bedrijfsarts of therapeut)
Bij zeer ernstige casuïstiek of een psychische stoornis (bijvoorbeeld PTSS) waarvoor
langdurige individuele begeleiding en/of behandeling (vaak psychotherapie) nodig is.
Counseling – er is manifeste problematiek
Kortdurende individuele psychosociale begeleiding voor mensen die in emotionele of sociale
problemen zijn geraakt of dreigen te geraken (bijvoorbeeld problemen in rouwverwerking).
o Belangrijke rol begeleider, vrij arbeidsintensief en relatief kostbaar
Coaching – er is geen manifeste problematiek
Als er een ontwikkelingswens is, bijvoorbeeld het vergroten van de persoonlijke effectiviteit.
o Belangrijke rol begeleider, vrij arbeidsintensief en relatief kostbaar
E-counseling en e-coaching
o Begeleiding op afstand en online
Apps en portals
o Geen tussenkomst van de begeleidingsprofessional nodig
,Psychotherapie: Behandelvorm voor mensen met psychosociale problemen en/of psychische
stoornissen. De meest gebruikte methoden en technieken in de counseling,
coaching en online-interventies zijn afkomstig uit de psychotherapie.
De bekendste vormen van psychotherapie zijn (‘een tuin met duizend bloeiende bloemen’):
Gedragstherapie – veranderen en aanpassen van ongezond gedrag
Cognitieve therapie – veranderen en aanpassen van disfunctionele gedachten
Psychodynamische therapie – zichtbaar maken onbewuste gedachten/vergeten ervaringen
Schematherapie – achterhalen en aanpassen oorsprong van bepaalde gedragspatronen
Interpersoonlijke therapie – begrijpen en veranderen ongezonde interacties met anderen
Cliëntgerichte therapie – inzicht in en vergroten van persoonlijke kracht van de cliënt
Oplossingsgerichte therapie – gericht op sterke kanten en hulpbronnen van de cliënt
Acceptance and Commitment Therapy (ACT) – context en waarden van de cliënt zijn centraal
Welke interventie levert het beste resultaat op?
Benaderingswijze van specifieke factoren
Factoren specifiek voor de desbetreffende therapie bepalen de effectiviteit van therapie.
o Bijvoorbeeld de mate waarin een schema (gedragspatroon) is uitgedaagd en in
aanwezigheid is verminderd bepaalt het succes van de schematherapie
Benaderingswijze van generieke factoren (‘dodo-effect’)
Factoren die in elke therapievorm terugkomen bepalen de effectiviteit van therapie.
1. Motivatie en hoop
Wil om te leren en (psychologisch) te groeien en het geloof dat verandering mogelijk is.
2. Therapeutische relatie
Empathische therapeut geeft de therapie vorm, is consistent aanwezig en geeft steun.
3. Therapeutische ingrediënten
Het maakt niet uit wat deze precies zijn, als ze maar gezond gedrag bewerkstelligen en de
cliënt laten ervaren dat zijn klachten te duiden zijn (kader) en dat eraan te werken is.
Deze factoren maken vooral verschil in het succes van de therapie (ongeacht de precieze therapie):
Goede band tussen therapeut en cliënt
Gemotiveerde cliënt
Empathische therapeut
Definitie counseling: Een kortdurende vorm van individuele psychosociale begeleiding.
De definitie van counseling bevat vier belangrijke kernwoorden (kenmerken counseling):
1. Kortdurend – 1 tot 8 uur aan gesprekssessies, een sessie duurt 1 tot 1,5 uur
2. Individueel – een-op-eenbegeleidingsrelatie op basis van vertrouwelijkheid
3. Psychosociaal – meestal is er een wisselwerking tussen psychisch en sociaal functioneren
4. Begeleiding – in basis vooral gespreksvoering
o Klachtenreductie staat centraal als cliënt gebukt gaat onder zware klachten
Uitleg en voorlichting over de klachten (door psycho-educatie)
o Bewustwording van het probleem door middel van gesprekken
o Onderzoeken van zichzelf in de praktijk middels oefeningen en huiswerk
,Terugvalpreventie: Tegen het einde van de interventie wordt meestal een terugvalpreventieplan
opgesteld. Daarin staan mogelijke terugvalfactoren en hoe deze te pareren.
Counseling wordt vooral ingezet voor medewerkers met:
Negatieve gevoelens
Moeheid en gebrek aan energie
Spanningsklachten
Hoofdpijn
Lusteloosheid
Carl Rogers: Ontwikkelde de cliëntgerichte therapie als basis voor counseling. Hierin staat
het inzicht van de patiënt zelf centraal en is de behandelaar er slechts ter
begeleiding en faciliteert hij de genezing met zijn basishouding (zie eerder).
Volgens de cliëntgerichte benadering heeft deze behandelingswijze positieve effecten op:
Het gevoel van regie van de cliënt
Het gevoel van motivatie van de cliënt
Incongruent: Bij de cliëntgerichte therapie gaat men ervan uit dat ongelukkige mensen hun
innerlijke belevingswereld wegstoppen of onbelangrijk vinden, en dat ze zich
gedragen zoals ze denken dat gewenst is in plaats van hoe ze willen.
In de jaren ’60 kwam coaching in zwang binnen het bedrijfsleven door (Brock, 2012):
Een veranderende kijk op leiderschap
De sterke groei van het aantal grote bedrijven
Nieuwe theorieën over organisatieontwikkeling
De betere verspreiding van inzichten uit de psychologie
Coachcultuur: Een organisatiecultuur waarbinnen het normaal is om coaching in te zetten bij
de professionele ontwikkeling van medewerkers (rust geen taboe meer op).
Er zijn verschillende specialisaties en thema’s te onderscheiden op het gebied van coaching:
Executive coaching – leiderschapsontwikkeling
Performance coaching – prestatieverbetering
Loopbaancoaching – carrière- en loopbaanvraagstukken
Teamcoaching – verbeteren van samenwerking binnen teams
Lifecoaching – persoonlijke ontwikkeling en groei
Lifestylecoaching – realiseren van een gezonde leefstijl
De top vijf van coachvragen bevat vooral werkgerelateerde thema’s (NOBCO, 2018):
1. Werk-privébalans
2. Zelfontplooiing
3. Stress en burn-out
4. Samenwerken met collega’s of functioneren in een team
5. Loopbaan
Belangrijke kenmerken van coaching die in gehanteerde definities terugkomen:
, Gestructureerd en doelgericht proces
Gericht op groei en ontplooiing van de cliënt
Gelijkwaardige relatie tussen coach en cliënt
De cliënt bepaalt zijn eigen doelen
Coaching heeft een positief effect op de volgende gebieden:
Copingtechnieken – omgaan met problemen, stress en nare situaties
Doelgerichte zelfsturing – manier waarop iemand doelen nastreeft
Werkattitude – iemands houding ten aanzien van het werk
Motivatie
Vaardigheden
Prestaties
Welzijn
Een overzicht van de gebruikte methoden en technieken van coaching:
Gesprekken (belangrijkste element) – waarbij ICF vijf competenties onderscheidt
1. Creëren van relatie
Een veilige ondersteunende omgeving met wederzijds respect en vertrouwen.
2. Volledige aandacht
Volledig bewust, spontane relatie met open, flexibele en zelfverzekerde communicatie.
3. Actief luisteren
Volledig focussen op wat de cliënt (niet) zegt, om de betekenis te begrijpen in de context
van de wensen van de cliënt, en om de zelfexpressie van de cliënt te ondersteunen.
4. Effectieve vragen stellen
Informatie onthullen die bijdraagt aan de coachrelatie en inzichten van de cliënt.
5. Open communiceren
Duidelijk communiceren, openlijk feedback geven en respectvol taalgebruik hanteren.
Oefeningen (veelgebruikt) – inzicht vergroten, bewustzijn creëren of leerervaring opdoen
- Oplossingsgerichte coaching – cliënt zichzelf laten scoren m.b.t. zijn ontwikkeldoel
- Technieken ACT – belemmerende gedachten identificeren, onderzoeken en accepteren
- Krachtgericht coachen – kernkwaliteiten cliënt naar boven halen met oefeningen
Registratieopdrachten – dagboekje bijhouden eventueel met reflectiecomponent
Vragenlijsten (betrouwbaar en valide) – bepaalde situaties in kaart brengen
Assessments – uitkomsten geven input voor coaching
Kennisdeling – psycho-educatie
Peers – kennis of meningen van relevante derden gebruiken als input voor de coaching
Coachingtraject: Bestaat meestal uit een aaneengesloten periode waarbinnen de coach en
cliënt enkele keren face-to-face of via beeldbellen bijeenkomen voor een
coachinggesprek (sessie). De looptijd van een coachingtraject bedraagt
gemiddeld 20 weken met om de 2,5 week een sessie. Deze sessies hebben
een tijdsduur van gemiddeld 80 minuten, waardoor een coachingtraject
gemiddeld genomen uit 10 uur begeleiding bestaat (NOBCO, 2018).
Een coachingtraject bestaat uit drie fasen:
Filmpje Carl Rogers over de basishouding van een counselor (studietaak 5.1)
Counseling: Gaat ervan uit dat er sprake is van disfunctioneren dat verholpen kan worden,
waarbij vermindering van klachten een bijkomend doel kan zijn (medisch
model). De bakermat van counseling is de client-centered therapy (Rogers).
Er zijn drie basiselementen van counseling afkomstig uit de client-centered therapy van Carl Rogers:
1. Empathie
De counselor verplaatst zich in de cliënt en toont begrip voor diens innerlijke staat.
2. Onvoorwaardelijke acceptatie
De counselor accepteert de cliënt volledig en luistert accepterend en zonder oordeel.
3. Congruentie
De counselor doet zich niet anders voor dan hij is en uit zijn gevoelens naar de cliënt openlijk.
De therapeutische relatie verklaart volgens studies een aanzienlijk deel van het succes van therapie.
Filmpje GROW-model over de handvatten voor het vormgeven van coaching (studietaak 5.1)
Definitie coaching: Het creatieve proces waarbij de cliënt als partner wordt geïnspireerd en
uitgedaagd om tot zijn of haar maximale persoonlijke en professionele
potentieel te komen (International Coach Federation, 2016).
Het Grow-model (Alexander & Renshaw, 2005) bestaat uit de volgende stappen:
1. Doel (Goal) – wat wil de cliënt doen en bereiken in de sessie?
2. Realiteit in kaart brengen (Reality) – onderzoeken van de situatie van de cliënt
3. Opties verkennen (Options) – zoveel mogelijk ideeën genereren die bijdragen aan het doel
4. Actieplan uitwerken (Will/Wrap-up) – de meest veelbelovende optie uitwerken
H7: Counseling, Coaching, en Online-interventiemethoden (studietaak 5.1):
Interventies op basis zwaarte casuïstiek en inzet begeleidingsprofessional (figuur 7.1, blz. 137):
Doorverwijzing reguliere zorg (bedrijfsarts of therapeut)
Bij zeer ernstige casuïstiek of een psychische stoornis (bijvoorbeeld PTSS) waarvoor
langdurige individuele begeleiding en/of behandeling (vaak psychotherapie) nodig is.
Counseling – er is manifeste problematiek
Kortdurende individuele psychosociale begeleiding voor mensen die in emotionele of sociale
problemen zijn geraakt of dreigen te geraken (bijvoorbeeld problemen in rouwverwerking).
o Belangrijke rol begeleider, vrij arbeidsintensief en relatief kostbaar
Coaching – er is geen manifeste problematiek
Als er een ontwikkelingswens is, bijvoorbeeld het vergroten van de persoonlijke effectiviteit.
o Belangrijke rol begeleider, vrij arbeidsintensief en relatief kostbaar
E-counseling en e-coaching
o Begeleiding op afstand en online
Apps en portals
o Geen tussenkomst van de begeleidingsprofessional nodig
,Psychotherapie: Behandelvorm voor mensen met psychosociale problemen en/of psychische
stoornissen. De meest gebruikte methoden en technieken in de counseling,
coaching en online-interventies zijn afkomstig uit de psychotherapie.
De bekendste vormen van psychotherapie zijn (‘een tuin met duizend bloeiende bloemen’):
Gedragstherapie – veranderen en aanpassen van ongezond gedrag
Cognitieve therapie – veranderen en aanpassen van disfunctionele gedachten
Psychodynamische therapie – zichtbaar maken onbewuste gedachten/vergeten ervaringen
Schematherapie – achterhalen en aanpassen oorsprong van bepaalde gedragspatronen
Interpersoonlijke therapie – begrijpen en veranderen ongezonde interacties met anderen
Cliëntgerichte therapie – inzicht in en vergroten van persoonlijke kracht van de cliënt
Oplossingsgerichte therapie – gericht op sterke kanten en hulpbronnen van de cliënt
Acceptance and Commitment Therapy (ACT) – context en waarden van de cliënt zijn centraal
Welke interventie levert het beste resultaat op?
Benaderingswijze van specifieke factoren
Factoren specifiek voor de desbetreffende therapie bepalen de effectiviteit van therapie.
o Bijvoorbeeld de mate waarin een schema (gedragspatroon) is uitgedaagd en in
aanwezigheid is verminderd bepaalt het succes van de schematherapie
Benaderingswijze van generieke factoren (‘dodo-effect’)
Factoren die in elke therapievorm terugkomen bepalen de effectiviteit van therapie.
1. Motivatie en hoop
Wil om te leren en (psychologisch) te groeien en het geloof dat verandering mogelijk is.
2. Therapeutische relatie
Empathische therapeut geeft de therapie vorm, is consistent aanwezig en geeft steun.
3. Therapeutische ingrediënten
Het maakt niet uit wat deze precies zijn, als ze maar gezond gedrag bewerkstelligen en de
cliënt laten ervaren dat zijn klachten te duiden zijn (kader) en dat eraan te werken is.
Deze factoren maken vooral verschil in het succes van de therapie (ongeacht de precieze therapie):
Goede band tussen therapeut en cliënt
Gemotiveerde cliënt
Empathische therapeut
Definitie counseling: Een kortdurende vorm van individuele psychosociale begeleiding.
De definitie van counseling bevat vier belangrijke kernwoorden (kenmerken counseling):
1. Kortdurend – 1 tot 8 uur aan gesprekssessies, een sessie duurt 1 tot 1,5 uur
2. Individueel – een-op-eenbegeleidingsrelatie op basis van vertrouwelijkheid
3. Psychosociaal – meestal is er een wisselwerking tussen psychisch en sociaal functioneren
4. Begeleiding – in basis vooral gespreksvoering
o Klachtenreductie staat centraal als cliënt gebukt gaat onder zware klachten
Uitleg en voorlichting over de klachten (door psycho-educatie)
o Bewustwording van het probleem door middel van gesprekken
o Onderzoeken van zichzelf in de praktijk middels oefeningen en huiswerk
,Terugvalpreventie: Tegen het einde van de interventie wordt meestal een terugvalpreventieplan
opgesteld. Daarin staan mogelijke terugvalfactoren en hoe deze te pareren.
Counseling wordt vooral ingezet voor medewerkers met:
Negatieve gevoelens
Moeheid en gebrek aan energie
Spanningsklachten
Hoofdpijn
Lusteloosheid
Carl Rogers: Ontwikkelde de cliëntgerichte therapie als basis voor counseling. Hierin staat
het inzicht van de patiënt zelf centraal en is de behandelaar er slechts ter
begeleiding en faciliteert hij de genezing met zijn basishouding (zie eerder).
Volgens de cliëntgerichte benadering heeft deze behandelingswijze positieve effecten op:
Het gevoel van regie van de cliënt
Het gevoel van motivatie van de cliënt
Incongruent: Bij de cliëntgerichte therapie gaat men ervan uit dat ongelukkige mensen hun
innerlijke belevingswereld wegstoppen of onbelangrijk vinden, en dat ze zich
gedragen zoals ze denken dat gewenst is in plaats van hoe ze willen.
In de jaren ’60 kwam coaching in zwang binnen het bedrijfsleven door (Brock, 2012):
Een veranderende kijk op leiderschap
De sterke groei van het aantal grote bedrijven
Nieuwe theorieën over organisatieontwikkeling
De betere verspreiding van inzichten uit de psychologie
Coachcultuur: Een organisatiecultuur waarbinnen het normaal is om coaching in te zetten bij
de professionele ontwikkeling van medewerkers (rust geen taboe meer op).
Er zijn verschillende specialisaties en thema’s te onderscheiden op het gebied van coaching:
Executive coaching – leiderschapsontwikkeling
Performance coaching – prestatieverbetering
Loopbaancoaching – carrière- en loopbaanvraagstukken
Teamcoaching – verbeteren van samenwerking binnen teams
Lifecoaching – persoonlijke ontwikkeling en groei
Lifestylecoaching – realiseren van een gezonde leefstijl
De top vijf van coachvragen bevat vooral werkgerelateerde thema’s (NOBCO, 2018):
1. Werk-privébalans
2. Zelfontplooiing
3. Stress en burn-out
4. Samenwerken met collega’s of functioneren in een team
5. Loopbaan
Belangrijke kenmerken van coaching die in gehanteerde definities terugkomen:
, Gestructureerd en doelgericht proces
Gericht op groei en ontplooiing van de cliënt
Gelijkwaardige relatie tussen coach en cliënt
De cliënt bepaalt zijn eigen doelen
Coaching heeft een positief effect op de volgende gebieden:
Copingtechnieken – omgaan met problemen, stress en nare situaties
Doelgerichte zelfsturing – manier waarop iemand doelen nastreeft
Werkattitude – iemands houding ten aanzien van het werk
Motivatie
Vaardigheden
Prestaties
Welzijn
Een overzicht van de gebruikte methoden en technieken van coaching:
Gesprekken (belangrijkste element) – waarbij ICF vijf competenties onderscheidt
1. Creëren van relatie
Een veilige ondersteunende omgeving met wederzijds respect en vertrouwen.
2. Volledige aandacht
Volledig bewust, spontane relatie met open, flexibele en zelfverzekerde communicatie.
3. Actief luisteren
Volledig focussen op wat de cliënt (niet) zegt, om de betekenis te begrijpen in de context
van de wensen van de cliënt, en om de zelfexpressie van de cliënt te ondersteunen.
4. Effectieve vragen stellen
Informatie onthullen die bijdraagt aan de coachrelatie en inzichten van de cliënt.
5. Open communiceren
Duidelijk communiceren, openlijk feedback geven en respectvol taalgebruik hanteren.
Oefeningen (veelgebruikt) – inzicht vergroten, bewustzijn creëren of leerervaring opdoen
- Oplossingsgerichte coaching – cliënt zichzelf laten scoren m.b.t. zijn ontwikkeldoel
- Technieken ACT – belemmerende gedachten identificeren, onderzoeken en accepteren
- Krachtgericht coachen – kernkwaliteiten cliënt naar boven halen met oefeningen
Registratieopdrachten – dagboekje bijhouden eventueel met reflectiecomponent
Vragenlijsten (betrouwbaar en valide) – bepaalde situaties in kaart brengen
Assessments – uitkomsten geven input voor coaching
Kennisdeling – psycho-educatie
Peers – kennis of meningen van relevante derden gebruiken als input voor de coaching
Coachingtraject: Bestaat meestal uit een aaneengesloten periode waarbinnen de coach en
cliënt enkele keren face-to-face of via beeldbellen bijeenkomen voor een
coachinggesprek (sessie). De looptijd van een coachingtraject bedraagt
gemiddeld 20 weken met om de 2,5 week een sessie. Deze sessies hebben
een tijdsduur van gemiddeld 80 minuten, waardoor een coachingtraject
gemiddeld genomen uit 10 uur begeleiding bestaat (NOBCO, 2018).
Een coachingtraject bestaat uit drie fasen:
