Media-ethiek
Hoofdstuk 1: Wat is ethiek en waarom moet je daar mee bezig zijn?
Denkgereedschappen
• Loodgieter: gereedschapskist (tang, sleutel, ...)
• Ethicus: begrippen, concepten, argumenten & analysemodellen
Met behulp van die denkgereedschappen kunnen mensen effectiever:
• Integriteitsvraagstukken benoemen
• Integriteitsvraagstukken analyseren
• Perspectief verbreden
• Gecompliceerde verbanden ontrafelen
• Zoeken naar oplossing
• Met anderen over integriteitsvraagstukken communiceren
Ethiek is meer dan handelen – aandachtrichters
--> wijze hoe wij naar de werkelijkheid kijken
• Ethiek begint bij zien, spreken en dan handelen!
We zien niet altijd zuiver... over brillen, kaders & frames
• Als onze kijk van een eenvoudige lijn al niet helemaal helder is
• Hoe moeilijk moet het zijn om helder te kijken naar complexe situaties
• Parallel met de lijn. Afhankelijk hoe iets ingepakt wordt, gaan we het anders bekijken
• Hier is een grote rol weggelegd voor media makers & woordvoeders want zij reiken
die brillen en frames aan.
We spreken niet altijd zuiver
• Woorden veranderen in je brein
o Moeilijkheden versus uitdagingen
o Kritiek versus feedback
o Zwarte vs neger
• Woorden hebben kracht
• Woorden zijn een filter
o ‘omkoping en corruptie’ worden ‘transactiekosten & fooi’
Wat is ethiek?
• Zedenleer
o Geheel feitelijke actuele gewoonten
o Spreekt zich niet uit over goed/kwaad
o Eigenlijk geen ethiek
o Bv. Openbare zeden in het Westen anders dan in het midden oosten
o Hoort eigenlijk in de wereld van sociologie
,• Moraal
o Latijnse ‘mores’ - zeden, gewoonten
o Subject voelt zich verplicht om zijn handelen af te stemmen op
het geheel van waarden & normen
o Verschil waarden & normen
o Waardensysteem zit op achtergrond
o Gebaseerd op levensbeschouwing of ideologie
• Waarde VS norm
Waarde Norm
Waarde is iets wat persoon/samenleving Concrete invulling van waarde
belangrijk vindt
Iets om na te streven Concrete richtlijnen, afspraken, wetten,
… waarin je achterliggende waarde
probeert te realiseren
Uitgedrukt in één woord
Algemeen & vaag
• Factoren beïnvloeden onze normen
o Waarden zijn iets stabieler
o Normen zijn onderhevig aan versch. factoren die ze
beïnvloeden
o Normen beïnvloeden ons als individu maar die beïnvloeden
ook onze professionele context
• Moraalfilosofie/ethiek
o Ethiek is discipline waarin nagedacht wordt over moraliteit/zedelijkheid
o Is onderzoek naar statuut, inhoud & samenhang van moraal
o Bestudeert verschillende historische moraalsystemen
• Ethiek is…
o Reflectie op onze moraal, op waarden & normen waaraan wij onszelf &
anderen in redelijkheid gehouden achten bij poging om ordering aan te
brengen in maatschappelijk verkeer
1) Beroepsethiek: hoe ga ik om gegevens, welke programma’s wil ik maken,
privacy, deontologische code, …
2) Bedrijfsethiek: welke normen gelden er in bedrijf, wat is hun visie, …
3) Economische ethiek: hoe organiseren we de economie zodat die te goede
komt aan zoveel mogelijk mensen
,Wat is integriteit?
NIET WEL
Meer dan normafwijkend gedrag Professionele verantwoordelijkheid
Meer dan volgen van maatschappelijke & Pro-actief
ethische regels
Onrealistische lat: zuiverheid & heelheid Zelfstandig
verantwoordelijk
Angsten & verleidingen weerstaan
Creatief & autonoom
Ethische vragen
• Geven botsing weer van wat kan/mag & wenselijk/verantwoord is
• In professionele leven wordt je dagelijks geconfronteerd met ethische vragen
→ Is het verantwoord dat ik een TV-reportage maak waarvoor ik undercover ga?
→ is het wel verantwoord om druk uit te oefenen op getuigen om artikel te schrijven?
• Het draait rond verantwoordelijkheid opnemen
→ Voorbeeld: Duitse politie-agent confronteert bestuurders die ongevallen filmen, en
vraagt of ze de dode willen zien -> niemand wil de persoon zien, ook al filmen ze wel
het ongeval
→ soms zijn omstandigheden zo hard dat je je eigen leven bedreigt
Integer professional is moreel competent als hij in staat is tot …
• Herkennen vn morele dimensie vn situatie
• Afwegen vn relevante informatie & argumenten
• Verantwoorden vn gekozen beslissing
• In praktijk brengen vn gekozen beslissing
• Terugkoppeling te maken vn beslissing
• Continu zijn persoonlijke moraal te verbeteren
, Hoofdstuk 2: Een training in morele oordeelsvorming
Wanneer weet jij of een bepaalde beslissing moreel juist is? Of wanneer iets een moreel
probleem is?
• Wat is ‘het goede’ doen?
o Impact op anderen/jezelf (vermijden van gevolgen)
o Wanneer het sociaal acceptabel is
o Rekening houden met normen/waarden → heel cultureel, tijdsgebonden dus
garantie dat iets juist is
o jezelf in de plaats zetten (als je het zelf niet zou willen, dat weet je dat het niet
goed is)
o als het goed voelt voor jezelf (buikgevoel) → iedereen zit anders in elkaar,
iedereen is anders: absoluut geen garantie
o proberen & aftoetsen wat reactie is, effecten zijn → risico: kan fout aflopen
Ons moreel referentiekader is zeker niet het juiste voor anderen
Normaal → of iets normaal is? Sociaal acceptabel
→ Bv. Vroeger normaal om reclame te maken voor sigaretten voor zwangere vrouwen
Gulden regel
• doe niet aan een ander wat ge niet wilt dat een ander u doet
• behandel de ander als uzelf
• universele regel: elke cultuur heeft zijn eigen versie van de gouden regel
Behandel een ander zoals jezelf wil behandeld worden
Moreel juist handelen is …
• rechtvaardig & respectvol
• recht doen aan de ander
• voldoende rekening houden met de rechten, belangen & wensen van alle betrokkenen
vanaf dat je rechten/belangen van mensen schaadt, ontstaat er een moreel probleem
Wat is voldoende rekening houden met … ?
• daar heb je een procedure voor nodig:
o die kritisch, systematisch, onderbouwd, naar oordeel leidt
• zes stappenplan is zo’n procedure
3 ingrediënten om moreel juist te handelen
1) Moreel kompas
• Iedere mensen heeft zijn eigen moreel kompas
• Dit is gebaseerd op zijn eigen waarden & normen
• Obv wat hij/zij aanvoelt
• Maar je moet wel opletten met eigen moreel kompas als norm te nemen
• Want versch mechanismes werken op ons in durven ons kompas wel te
beïnvloeden
• Wat vind ik belangrijk? Wat is voor mij essentieel? → welke richting je uit wil
gaan
Hoofdstuk 1: Wat is ethiek en waarom moet je daar mee bezig zijn?
Denkgereedschappen
• Loodgieter: gereedschapskist (tang, sleutel, ...)
• Ethicus: begrippen, concepten, argumenten & analysemodellen
Met behulp van die denkgereedschappen kunnen mensen effectiever:
• Integriteitsvraagstukken benoemen
• Integriteitsvraagstukken analyseren
• Perspectief verbreden
• Gecompliceerde verbanden ontrafelen
• Zoeken naar oplossing
• Met anderen over integriteitsvraagstukken communiceren
Ethiek is meer dan handelen – aandachtrichters
--> wijze hoe wij naar de werkelijkheid kijken
• Ethiek begint bij zien, spreken en dan handelen!
We zien niet altijd zuiver... over brillen, kaders & frames
• Als onze kijk van een eenvoudige lijn al niet helemaal helder is
• Hoe moeilijk moet het zijn om helder te kijken naar complexe situaties
• Parallel met de lijn. Afhankelijk hoe iets ingepakt wordt, gaan we het anders bekijken
• Hier is een grote rol weggelegd voor media makers & woordvoeders want zij reiken
die brillen en frames aan.
We spreken niet altijd zuiver
• Woorden veranderen in je brein
o Moeilijkheden versus uitdagingen
o Kritiek versus feedback
o Zwarte vs neger
• Woorden hebben kracht
• Woorden zijn een filter
o ‘omkoping en corruptie’ worden ‘transactiekosten & fooi’
Wat is ethiek?
• Zedenleer
o Geheel feitelijke actuele gewoonten
o Spreekt zich niet uit over goed/kwaad
o Eigenlijk geen ethiek
o Bv. Openbare zeden in het Westen anders dan in het midden oosten
o Hoort eigenlijk in de wereld van sociologie
,• Moraal
o Latijnse ‘mores’ - zeden, gewoonten
o Subject voelt zich verplicht om zijn handelen af te stemmen op
het geheel van waarden & normen
o Verschil waarden & normen
o Waardensysteem zit op achtergrond
o Gebaseerd op levensbeschouwing of ideologie
• Waarde VS norm
Waarde Norm
Waarde is iets wat persoon/samenleving Concrete invulling van waarde
belangrijk vindt
Iets om na te streven Concrete richtlijnen, afspraken, wetten,
… waarin je achterliggende waarde
probeert te realiseren
Uitgedrukt in één woord
Algemeen & vaag
• Factoren beïnvloeden onze normen
o Waarden zijn iets stabieler
o Normen zijn onderhevig aan versch. factoren die ze
beïnvloeden
o Normen beïnvloeden ons als individu maar die beïnvloeden
ook onze professionele context
• Moraalfilosofie/ethiek
o Ethiek is discipline waarin nagedacht wordt over moraliteit/zedelijkheid
o Is onderzoek naar statuut, inhoud & samenhang van moraal
o Bestudeert verschillende historische moraalsystemen
• Ethiek is…
o Reflectie op onze moraal, op waarden & normen waaraan wij onszelf &
anderen in redelijkheid gehouden achten bij poging om ordering aan te
brengen in maatschappelijk verkeer
1) Beroepsethiek: hoe ga ik om gegevens, welke programma’s wil ik maken,
privacy, deontologische code, …
2) Bedrijfsethiek: welke normen gelden er in bedrijf, wat is hun visie, …
3) Economische ethiek: hoe organiseren we de economie zodat die te goede
komt aan zoveel mogelijk mensen
,Wat is integriteit?
NIET WEL
Meer dan normafwijkend gedrag Professionele verantwoordelijkheid
Meer dan volgen van maatschappelijke & Pro-actief
ethische regels
Onrealistische lat: zuiverheid & heelheid Zelfstandig
verantwoordelijk
Angsten & verleidingen weerstaan
Creatief & autonoom
Ethische vragen
• Geven botsing weer van wat kan/mag & wenselijk/verantwoord is
• In professionele leven wordt je dagelijks geconfronteerd met ethische vragen
→ Is het verantwoord dat ik een TV-reportage maak waarvoor ik undercover ga?
→ is het wel verantwoord om druk uit te oefenen op getuigen om artikel te schrijven?
• Het draait rond verantwoordelijkheid opnemen
→ Voorbeeld: Duitse politie-agent confronteert bestuurders die ongevallen filmen, en
vraagt of ze de dode willen zien -> niemand wil de persoon zien, ook al filmen ze wel
het ongeval
→ soms zijn omstandigheden zo hard dat je je eigen leven bedreigt
Integer professional is moreel competent als hij in staat is tot …
• Herkennen vn morele dimensie vn situatie
• Afwegen vn relevante informatie & argumenten
• Verantwoorden vn gekozen beslissing
• In praktijk brengen vn gekozen beslissing
• Terugkoppeling te maken vn beslissing
• Continu zijn persoonlijke moraal te verbeteren
, Hoofdstuk 2: Een training in morele oordeelsvorming
Wanneer weet jij of een bepaalde beslissing moreel juist is? Of wanneer iets een moreel
probleem is?
• Wat is ‘het goede’ doen?
o Impact op anderen/jezelf (vermijden van gevolgen)
o Wanneer het sociaal acceptabel is
o Rekening houden met normen/waarden → heel cultureel, tijdsgebonden dus
garantie dat iets juist is
o jezelf in de plaats zetten (als je het zelf niet zou willen, dat weet je dat het niet
goed is)
o als het goed voelt voor jezelf (buikgevoel) → iedereen zit anders in elkaar,
iedereen is anders: absoluut geen garantie
o proberen & aftoetsen wat reactie is, effecten zijn → risico: kan fout aflopen
Ons moreel referentiekader is zeker niet het juiste voor anderen
Normaal → of iets normaal is? Sociaal acceptabel
→ Bv. Vroeger normaal om reclame te maken voor sigaretten voor zwangere vrouwen
Gulden regel
• doe niet aan een ander wat ge niet wilt dat een ander u doet
• behandel de ander als uzelf
• universele regel: elke cultuur heeft zijn eigen versie van de gouden regel
Behandel een ander zoals jezelf wil behandeld worden
Moreel juist handelen is …
• rechtvaardig & respectvol
• recht doen aan de ander
• voldoende rekening houden met de rechten, belangen & wensen van alle betrokkenen
vanaf dat je rechten/belangen van mensen schaadt, ontstaat er een moreel probleem
Wat is voldoende rekening houden met … ?
• daar heb je een procedure voor nodig:
o die kritisch, systematisch, onderbouwd, naar oordeel leidt
• zes stappenplan is zo’n procedure
3 ingrediënten om moreel juist te handelen
1) Moreel kompas
• Iedere mensen heeft zijn eigen moreel kompas
• Dit is gebaseerd op zijn eigen waarden & normen
• Obv wat hij/zij aanvoelt
• Maar je moet wel opletten met eigen moreel kompas als norm te nemen
• Want versch mechanismes werken op ons in durven ons kompas wel te
beïnvloeden
• Wat vind ik belangrijk? Wat is voor mij essentieel? → welke richting je uit wil
gaan
