Samenvatting Biologische Antropologie boek + les deel 2

BOEKDEEL 2 – ANTISOCIAAL GEDRAAG DOOR BIOSOCIALE
BRIL
HOOFDSTUK 1: VAN BIOLOGISCH POSITIVISME NAAR BIOSOCIALE
CRIMINOLOGIE

INLEIDING

Biosociale etiologische criminologie / Biologisch positivisme

 Zoekt oorzaken en wetmatigheden van daderschap in het individu en een link
wordt gelegd tussen biologische factoren en criminaliteit.

 Focus op biosociale interacties (kruispunt van sociale en biologische invloeden).

 Interesse in evolutiebiologie van criminaliteit, bestraffing en sociaal
gedrag (sociobiologie van de mens).

Historische invloeden

 Lange voorgeschiedenis van Plato tot Bentham:

o Plato: handelen zonder anderen schade te berokkenen.

o Bentham: nutsmaximalisatie en pijnvermijding.

 Theoretische impact op strafrecht, algemene en specifieke preventie.

 Verlichtingsfilosofen (Kant, Locke, Hume, Bentham, Beccaria):

o Geloof in het rationeel mensbeeld (‘homo economicus’).

o In contrast met het positivisme van de 19de eeuw: geloof in
wetmatigheden.

Start van het biologisch positivisme

 Mislukte en misbegrepen start:

o Foutieve interpretatie van Darwin’s evolutietheorie (vnl. survival of the
fittest).

 Aandacht verschuift van de daad naar de dader.

Verschillende vormen van positivisme

1. Biologisch positivisme:

o Oorzaken liggen in individu via biologische, constitutionele en erfelijke
factoren.

2. Psychologisch positivisme:

o Oorzaken gezocht in individu via psychologische invalshoek.

3. Sociologisch/sociaal positivisme:



1

, o Oorzaken gezocht in de leefomgeving.

 ‘Genen’ als concept was onbekend in de 19de eeuw.

 Biologisch deterministen: de criminele mens is niet aangepast aan moderne
samenleving.

 Recidivisme werd verklaard via:

o Atavisme (terugval naar primitieve kenmerken, zoals robuuste schedels).

o Degeneratie (biologische achteruitgang).

Lombroso en de Italiaanse antropologische school

 Belangrijkste figuur: Cesare Lombroso.

 Oprichter van de Italiaanse antropologische school.

 Grootste impact op toenmalige beleidsmakers.

 Pleitte voor oprichting van criminologische scholen.

 Zijn ideeën vormden een eerste stap naar een empirisch wetenschappelijk
systeem.

Voorlopers van het biologisch positivisme

Fysiognomie

 Studie van fysieke kenmerken en hun relatie met persoonlijkheid of criminele
aanleg.

 Stichter: Jean Baptiste Della Porta:

o Bestudeerde lijken van daders en veroordeelden.

o Zocht verbanden tussen uiterlijke kenmerken en psychische of criminele
eigenschappen.

o Gefocust op deviant gedrag en hersenenontwikkeling.

 Bekendheid via Johann Kaspar Lavater:

o Populaire theorie dat gezichtsstructuur iets zegt over iemands karakter.

Frenologie

 Studie van het brein en schedelvormen, met als doel persoonlijkheid
te bepalen.

 Ontwikkeld door Franz Joseph Gall (1758-1828):

o Grote interesse in neuroanatomie.

o Ontwikkelde cranioscopie: schedelmeting op vorm, anatomie en
structuur.



2

,  Opvolger: Johann Spurzheim:

o Herdoopte cranioscopie tot frenologie.

o Ontwikkelde de bekende frenologiekaarten (mentale organen in
schedel getekend).

o Bv. wiskundeknobbel: uitstulping op specifieke plek.



 Frenologie = pseudowetenschap:

o Veronderstelde dat gedrag gelokaliseerd was in specifieke hersengebieden.

o Geen wetenschappelijke waarde, maar toch lange tijd populair.

o Onderzoek gebeurde op overleden personen, waarbij schedels werden
geopend.

Deze man op de foto was een zeer belangrijk persoon Franz Joseph Gall
(1758-1828)

 Hij had een sterke interesse in de neuroanatomie, meer specifieke in
de hersenstructuren.
 Hij ontwikkelde cranioscopie, de studie die bestond uit het meten
van schedels (vorm, anatomie, structuur, samenstelling).

PROBLEMEN BIJ DE START VAN DE BIOLOGISCHE CRIMINOLOGIE

 De biologische criminologie begon met een vertekende interpretatie van
de evolutietheorie.

 Sterk beïnvloed door foutieve toepassing van Darwin’s ideeën.

Darwin’s evolutietheorie (correct begrepen):

 Introduceerde het principe van "survival of the fittest".

 Evolutionaire mechanismen:

o Genetische variatie

o Voortplanting

o Natuurlijke selectie

o zorgen samen voor voortdurende evolutie van soorten.

Foute interpretatie door biologisch deterministen:

 Crimineel gedrag werd gezien als een gevolg van biologische
onaangepastheid aan de moderne samenleving.

 Atavisme en degeneratie:




3

, o Negentiende-eeuwse begrippen om vermeende biologische afwijkingen
te duiden.

o Werden gebruikt om recidive, beroepscriminaliteit, moord en
seksueel geweld te verklaren.

 De criminele mens werd voorgesteld als:

o Een wezen zonder vrije wil

o Gedoemd tot een criminele levensloop




DE VROEGE CRIMINELE ANTROPOLOGIE VAN CESARE LOMBROSO (1835–1909)

 Publiceerde ‘L’uomo delinquente’ (1876): startpunt
van het debat over biologische verklaringen voor
criminaliteit (tot in het interbellum).

 Focuste op fysiologische kenmerken of uiterlijke
stigmata als indicatoren van criminele aanleg.

 Ontwikkelde de criminele antropometrie:

o Wetenschap die lichaamsmaten gebruikte om potentiële daders vroegtijdig
te herkennen.

 De ‘geboren crimineel’:

o Werd gezien als een moderne versie van de primitieve mens.

o Gedreven tot criminaliteit via een deterministisch proces.

 Verwijzing naar Darwin’s atavisme:

o Terugkeer van primitieve kenmerken na generaties van afwezigheid.

Kritiek op Lombroso: Charles Goring (1870–1919)

 Studie: ‘The English Convict’ (1913).

 Vond geen bevestiging van atavistische kenmerken bij Britse
gedetineerden.

 Bekritiseerde de nadruk op uiterlijke stigmata.

 Belangrijke bijdrage: ontkrachting van het idee van de aangeboren misdadiger.

 Wijst op methodologische zwakheden in Lombroso’s werk.

DE CRIMINOLOGIE VAN ENRICO FERRI (1856–1929)

 Werk: ‘The Theory of Imputability and The Denial of The Free
Will’.

4