Materialenleer
0. Materialen en milieu (lezen)
Duurzaamheid en ecodesign
- Invloed materiaalkeuze van ontwerp in ontwerpfase.
- Keuze materialen = in technische uitwerking.
- Materiaalkeuze: sfeer, kleur mogelijkheid, afmetingen of technische eigenschappen.
- Ecologisch vlak: bouwmaterialen verantwoordelijk 10 tot 30% van totale impact op leefmilieu en klimaat.
à van ontginning grondstoGen over transport tot aan afval- recyclagebeheer = impact op milieu. à mogelijkheid om
verkleinen.
- Milieuvriendelijk materiaal = denken aan natuurlijke materialen (hout) = niet enkel nagroeibaar of composteerbaar dat het
ecologisch is.
à hout behandelen, niet milieu- mensvriendelijk beheerde bossen of vastgekleefd op ander materiaal = niet herbruikbaar.
LIDS wiel kennen + uileg
1. Ontwikkel nieuwe concepten – optimaliseer functievervulling:
Dematerialisatie, gezamenlijk productgebruik, integratie functie in product
2. Selecteer materialen met lage milieu-impact:
Niet giftige materialen, niet schaarse materialen, lage energie-inhoud, gerecycleerde en
recycleerbare materialen.
3. Reduceer materiaalgebruik:
Zowel in gewicht als in volume. (Bekijk of je echt alles nodig hebt en niet kunt vervangen door
gedeelde producten of diensten)
4. Optimaliseer de productie:
Milieuvriendelijke productieprocessen, minder productieprocessen, eDiciënt
gebruik/duurzame energie, weinig afval en uitval, eDiciënt gebruik/duurzame hulpmiddelen.
5. Optimaliseer de distributie:
Minder/schone verpakking, eDiciënt transportmiddel, eDiciënte logistiek.
6. Reduceer de impact tijdens het gebruik:
Laag energiegebruik, milieuvriendelijke energiebron, weinig benodigde hulpmaterialen (water,
wasmiddel, filters, navulcassettes), milieuvriendelijke hulpmaterialen, geen verspilling.
7. Optimaliseer de levensduur van het product:
Hoge bedrijfszekerheid, makkelijk onderhoud/reparatie, modulaire opbouw, lage
modegevoeligheid, sterke gebruiker product relatie.
8. Optimaliseer de productafdanking:
Hergebruik van hele product, hergebruik van onderdelen, hergebruik van materialen, veilige
verbranding, veilige stort.
,0.1. Circulair ontwerpen
De bouwsector heeft door haar omvang een grote impact op het ontginnen van grondstoDen,
het verbruik van water en energie, de uitstoot van broeikasgassen en de afvalstromen.
De vraag naar grondstoNen neemt wereldwijd toe. Dit leidt tot groeiende schaarste en
toenemende druk op het milieu en op de materiaalprijzen. Daarom werkt de overheid
eraan om samen met het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties zuiniger en
slimmer met grondstoNen om te gaan. Hier is dus ook voor ons als ontwerpers een
belangrijke opdracht gelegd.
Circulaire economie = nauwelijks afval, worden producten en grondstoDen steeds opnieuw
gebruikt. Gaat om behoud van grondstoDen à behoud van waarde producten, afgedankte
productonderdelen en materiaal.
Geeft verschil tussen huidige lineaire economie
en toekomstige circulaire economie
Circulaire economie = minder afhankelijk van winnen nieuwe grondstoDen à maar producten
en materialen reeds opnieuw gebruikt. Kapot product = reparatie à geen reparatie mogelijk =
nieuwe materialen gemaakt.
De circulaire economie is een economisch systeem dat bedoeld is om herbruikbaarheid
van producten en grondstoNen mogelijk te maken; zonder dat ze aan kwaliteit inboeten.
In het huidige, meestal lineaire systeem, worden nog teveel nieuwe grondstoNen omgezet
in producten die aan het einde van hun levensduur worden vernietigd.
Je kunt de waarde van
grondstoDen behouden door
het toepassen van de 6
circulaire
strategieën uit de R-ladder.
Hoe hoger een strategie op de
R-Ladder staat (R1 is de
hoogste), hoe meer
grondstoDen er bespaard
worden en hoe meer circulair
de strategie is.
R1. Refuse en Rethink
Product overbodig maken door van zijn functie af te zien, of die meteen radicaal ander product
te leveren. Productgebruik intensiveren (bv. door producten te delen of multifunctionele
producten).
R2. Reduce
GrondstoDen eDiciënter gebruiken door minder grondstoDenverbruik tijdens de productie en
het gebruik van producten.
,R3. Re-use
Hergebruik van afgedankt nog goed product, in dezelfde functie door andere gebruiker.
R4. Repair, Refurbish, Remanufacture en Repurpose
Reparative en onderhoud van kapot product voor gebruik in zijn oude functie. Opknappen
en/of moderniseren van oud product. Onderdelen van efgedankt product gebruiken in nieuw
product met dezelfde of andere functie.
R5. Recycling
Materialen verwerken tot grondstoDen met dezelfde (hoogwaardige) of mindere (laagwaardige)
kwaliteit dan de oorspronkelijke grondstof.
R6. Recover
Verbranden van materialen met energieterugwinning.
Circulair systeem: 2 kringlopen materialen
Biologische kringloop = reststoDen na
gebruik veilig terugvloeien in natuur.
Technische kringloop = product zo
ontworpen en vermarkt op kwalitatief
hoofwaardige niveau opnieuw gebruikt
kunnen worden.
à economische waarde zoveel mogelijk
behouden.
Circulair bouwen meer dan hergebruik en recyclage van bouwmaterialen: begint bij ontwerp
gebouw. Garantie lang en duurzaam gebruik? Makkelijk aanpasbaar in toekomst? Kunnen
hergebruikt worden eens gebouw afgebroken is?
Keuze materiaal even belangrijk dan plaats die het krijgt in systeem. Meubel, product,
interieur… belangrijk dat materiaal apart milieuvriendelijk en gezond is, ook plek waar zijn
waarde kan behouden.
, Handleiding voor circulair bouwen = VITO
Geeft ontwerprichtlijnen mee die helpen om circulair te ontwerpen.
0.2. Veranderingsgericht ontwerp (lezen)
ONTWERP IN LAGEN:
Voorbeeld 1: Bao Living is gespecialiseerd in Slimme Aanpasbare Modules (SAM) die alle nutsvoorzieningen van een ruimte
op één plek bundelen. In een traditioneel bouwproces worden de leidingen via één punt in de woning binnengebracht. Van
daaruit worden ze door vloeren en muren doorgetrokken. SAM integreert verwarming, elektriciteit, water, ventilatie, domotica,
keuken en badkamer in één centrale, aanpasbare eenheid. De geprefabriceerde module zorgt voor een besparing van maar
liefst 5 ton CO2-uitstoot.
Voorbeeld 2: JuuNoo bewijst dat circulair bouwen het hergebruik van materialen vergemakkelijkt. Hun herbruikbare
interieurwanden worden op het einde van hun ‘leven’ gedemonteerd en herplaatst.
ONTWERP VOOR HERGEBRUIK
Kan nieuw materiaal uit afval of reststromen worden ontgonnen? Hoe kunnen
bestaande grondstoGen, materialen of elementen opnieuw worden ingezet? Een
circulair ontwerp zet hergebruikte materialen in en kijkt hoe die materialen ook na demontage opnieuw kunnen worden
hergebruikt.
Voorbeeld 3: House Plus. Dit project verhuurt standaardmodules die gemakkelijk ingebouwd en na gebruik ook vlot weer
weggehaald kunnen worden. Gericht op ouderen die hun woning tijdelijk moeten aanpassen om zo bijvoorbeeld een opname
in een woonzorgcentrum te kunnen vermijden.
0. Materialen en milieu (lezen)
Duurzaamheid en ecodesign
- Invloed materiaalkeuze van ontwerp in ontwerpfase.
- Keuze materialen = in technische uitwerking.
- Materiaalkeuze: sfeer, kleur mogelijkheid, afmetingen of technische eigenschappen.
- Ecologisch vlak: bouwmaterialen verantwoordelijk 10 tot 30% van totale impact op leefmilieu en klimaat.
à van ontginning grondstoGen over transport tot aan afval- recyclagebeheer = impact op milieu. à mogelijkheid om
verkleinen.
- Milieuvriendelijk materiaal = denken aan natuurlijke materialen (hout) = niet enkel nagroeibaar of composteerbaar dat het
ecologisch is.
à hout behandelen, niet milieu- mensvriendelijk beheerde bossen of vastgekleefd op ander materiaal = niet herbruikbaar.
LIDS wiel kennen + uileg
1. Ontwikkel nieuwe concepten – optimaliseer functievervulling:
Dematerialisatie, gezamenlijk productgebruik, integratie functie in product
2. Selecteer materialen met lage milieu-impact:
Niet giftige materialen, niet schaarse materialen, lage energie-inhoud, gerecycleerde en
recycleerbare materialen.
3. Reduceer materiaalgebruik:
Zowel in gewicht als in volume. (Bekijk of je echt alles nodig hebt en niet kunt vervangen door
gedeelde producten of diensten)
4. Optimaliseer de productie:
Milieuvriendelijke productieprocessen, minder productieprocessen, eDiciënt
gebruik/duurzame energie, weinig afval en uitval, eDiciënt gebruik/duurzame hulpmiddelen.
5. Optimaliseer de distributie:
Minder/schone verpakking, eDiciënt transportmiddel, eDiciënte logistiek.
6. Reduceer de impact tijdens het gebruik:
Laag energiegebruik, milieuvriendelijke energiebron, weinig benodigde hulpmaterialen (water,
wasmiddel, filters, navulcassettes), milieuvriendelijke hulpmaterialen, geen verspilling.
7. Optimaliseer de levensduur van het product:
Hoge bedrijfszekerheid, makkelijk onderhoud/reparatie, modulaire opbouw, lage
modegevoeligheid, sterke gebruiker product relatie.
8. Optimaliseer de productafdanking:
Hergebruik van hele product, hergebruik van onderdelen, hergebruik van materialen, veilige
verbranding, veilige stort.
,0.1. Circulair ontwerpen
De bouwsector heeft door haar omvang een grote impact op het ontginnen van grondstoDen,
het verbruik van water en energie, de uitstoot van broeikasgassen en de afvalstromen.
De vraag naar grondstoNen neemt wereldwijd toe. Dit leidt tot groeiende schaarste en
toenemende druk op het milieu en op de materiaalprijzen. Daarom werkt de overheid
eraan om samen met het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties zuiniger en
slimmer met grondstoNen om te gaan. Hier is dus ook voor ons als ontwerpers een
belangrijke opdracht gelegd.
Circulaire economie = nauwelijks afval, worden producten en grondstoDen steeds opnieuw
gebruikt. Gaat om behoud van grondstoDen à behoud van waarde producten, afgedankte
productonderdelen en materiaal.
Geeft verschil tussen huidige lineaire economie
en toekomstige circulaire economie
Circulaire economie = minder afhankelijk van winnen nieuwe grondstoDen à maar producten
en materialen reeds opnieuw gebruikt. Kapot product = reparatie à geen reparatie mogelijk =
nieuwe materialen gemaakt.
De circulaire economie is een economisch systeem dat bedoeld is om herbruikbaarheid
van producten en grondstoNen mogelijk te maken; zonder dat ze aan kwaliteit inboeten.
In het huidige, meestal lineaire systeem, worden nog teveel nieuwe grondstoNen omgezet
in producten die aan het einde van hun levensduur worden vernietigd.
Je kunt de waarde van
grondstoDen behouden door
het toepassen van de 6
circulaire
strategieën uit de R-ladder.
Hoe hoger een strategie op de
R-Ladder staat (R1 is de
hoogste), hoe meer
grondstoDen er bespaard
worden en hoe meer circulair
de strategie is.
R1. Refuse en Rethink
Product overbodig maken door van zijn functie af te zien, of die meteen radicaal ander product
te leveren. Productgebruik intensiveren (bv. door producten te delen of multifunctionele
producten).
R2. Reduce
GrondstoDen eDiciënter gebruiken door minder grondstoDenverbruik tijdens de productie en
het gebruik van producten.
,R3. Re-use
Hergebruik van afgedankt nog goed product, in dezelfde functie door andere gebruiker.
R4. Repair, Refurbish, Remanufacture en Repurpose
Reparative en onderhoud van kapot product voor gebruik in zijn oude functie. Opknappen
en/of moderniseren van oud product. Onderdelen van efgedankt product gebruiken in nieuw
product met dezelfde of andere functie.
R5. Recycling
Materialen verwerken tot grondstoDen met dezelfde (hoogwaardige) of mindere (laagwaardige)
kwaliteit dan de oorspronkelijke grondstof.
R6. Recover
Verbranden van materialen met energieterugwinning.
Circulair systeem: 2 kringlopen materialen
Biologische kringloop = reststoDen na
gebruik veilig terugvloeien in natuur.
Technische kringloop = product zo
ontworpen en vermarkt op kwalitatief
hoofwaardige niveau opnieuw gebruikt
kunnen worden.
à economische waarde zoveel mogelijk
behouden.
Circulair bouwen meer dan hergebruik en recyclage van bouwmaterialen: begint bij ontwerp
gebouw. Garantie lang en duurzaam gebruik? Makkelijk aanpasbaar in toekomst? Kunnen
hergebruikt worden eens gebouw afgebroken is?
Keuze materiaal even belangrijk dan plaats die het krijgt in systeem. Meubel, product,
interieur… belangrijk dat materiaal apart milieuvriendelijk en gezond is, ook plek waar zijn
waarde kan behouden.
, Handleiding voor circulair bouwen = VITO
Geeft ontwerprichtlijnen mee die helpen om circulair te ontwerpen.
0.2. Veranderingsgericht ontwerp (lezen)
ONTWERP IN LAGEN:
Voorbeeld 1: Bao Living is gespecialiseerd in Slimme Aanpasbare Modules (SAM) die alle nutsvoorzieningen van een ruimte
op één plek bundelen. In een traditioneel bouwproces worden de leidingen via één punt in de woning binnengebracht. Van
daaruit worden ze door vloeren en muren doorgetrokken. SAM integreert verwarming, elektriciteit, water, ventilatie, domotica,
keuken en badkamer in één centrale, aanpasbare eenheid. De geprefabriceerde module zorgt voor een besparing van maar
liefst 5 ton CO2-uitstoot.
Voorbeeld 2: JuuNoo bewijst dat circulair bouwen het hergebruik van materialen vergemakkelijkt. Hun herbruikbare
interieurwanden worden op het einde van hun ‘leven’ gedemonteerd en herplaatst.
ONTWERP VOOR HERGEBRUIK
Kan nieuw materiaal uit afval of reststromen worden ontgonnen? Hoe kunnen
bestaande grondstoGen, materialen of elementen opnieuw worden ingezet? Een
circulair ontwerp zet hergebruikte materialen in en kijkt hoe die materialen ook na demontage opnieuw kunnen worden
hergebruikt.
Voorbeeld 3: House Plus. Dit project verhuurt standaardmodules die gemakkelijk ingebouwd en na gebruik ook vlot weer
weggehaald kunnen worden. Gericht op ouderen die hun woning tijdelijk moeten aanpassen om zo bijvoorbeeld een opname
in een woonzorgcentrum te kunnen vermijden.
