Economie en rechtseconomie
Micro-economie
Hoofdstuk 1: Wat is economie?
1.1 inleiding
Waarom economie?
Waarover gaat economie: vraag en aanbod, welvaart, bbp, economische groei
Economie geeft inzicht in menselijk gedrag, in de maatschappelijke organisatie vanuit een specifieke
invalshoek
- Om betere beslissingen te kunnen nemen in het dagelijks leven
- Om de problemen van de wereld waarin we leven beter te begrijpen
- Om een beter beleid te kunnen voeren
Waarom economie voor rechten studenten?
Het recht regelt niet enkel sociale relaties maar ook heel wat economische relaties. Als jurist moet je
weten waarmee je dan bezig bent, heb je nzicht nodig in die economische variabelen.
1.2 Het fundamenteel economisch probleem
Fundamenteel economisch probleem: er is altijd een spanning tussen de behoefte die we hebben en
de schaarste middelen om deze behoefte te vervullen -> je moet kiezen tussen de veelvuldige
behoefte en de beperkte middelen
Efficiënt besteden van tijd en geld = basis van economie
Economische goederen zijn:
- Nuttig
- Schaars (<-> vrije goederen)
- Alternatief aanwendbaar (bepaald middel kan gebruikt woeden om ≠ behoefte te bevredigen
- Zowel materieel als immaterieel
Keuzes en opportuniteitskosten
Wie iets kiest geeft iets anders op
Opportuniteitskost = waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door deze keuze te maken
de kost van iets is niet enkel de prijs maar ook datgene dat je daarvoor hebt opgegeven
Bv: Opportuniteitskosten studeren:
Uw tijd: je geeft u tijd op terwijl je ook was kunnen gaan werken en geld verdiende
De tijd ben je ook kwijt
Definitie economie: een sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het beheer van schaarse
middelen’. (Tibor Scitovsky (1910-2002))
dit beheer van de beschikbare middelen behelst:
▪ Allocatie (toewijzing) van middelen: wat, hoeveel en hoe produceren
▪ Verdeling (distributie): voor wie produceren
▪ Nastreven van de volledige aanwending: stabilisatieprobleem.
3 problemen binnen de economie: allocatie, distributie, stabilisatie
Geen def op examens, gewoon begrijpen
Micro- en macro- economie
Micro-economie Macro-economie
1
, Kijken hoe individuen en bedrijven beslissingen Bekijkt het geaggregeerde niveau en bestudeert
nemen de vraagstukken die de economie als geheel
beïnvloeden
Allocatie en distributieprobleem stabilisatieprobleem
Voorbeeld klimaat:
Micro: hoe gaan consumenten en producenten hun gedrag veranderen?
Macro: budgettaire gevolgen, gevolgen voor werkgelegenheid
Index, inflatie -> koopkracht wordt aangetast, als alle prijzen ↗ en koopkracht ↘
Automatisch systeem van inflatie, als inflatie boven bepaald gedrag gaat worden de lonen
geïndexeerd -> stijgen die zodat de koopkracht groter wordt
1.3 Het productieproces
Productie: alle activiteiten
▪ waardoor goederen en diensten tot stand worden gebracht
▪ en op gepaste tijd en plaats ter beschikking worden gesteld van consumenten
▪ door inzet van schaarse middelen (de productiefactoren: arbeid, natuur en kapitaal -
ondernemersinitiatief)
zowel goederen als diensten
onderscheid consumptiegoederen en kapitaalgoederen
consumptiegoederen: meteen consumeren (auto, brood)
kapitaalgoederen: worden nog verder gebruikt in andere processen (een machine)
productiefactoren
▪ Arbeid (L)
▪ Natuur (N) = eigenlijke productiefactoren
▪ Kapitaal (K)
▪ Ondernemingsinitiatief (moeilijk te meten) = inspanning van de persoon ->
In berekening natuur weglaten want natuur (lucht) is gratis, ook
ondernemingsinitiatief niet meerekenen, te moeilijk om te meten
Productiefunctie
De productiefunctie is een technische relatie tussen de hoeveelheid productiefactoren (inputs) en de
maximale hoeveelheid economische goederen (output) die men daarmee kan produceren.
X = f(L, N, K)
X=hoeveelheid output
L=hoeveelheid arbeid (labour)
N=hoeveelheid natuur
K= hoeveelheid kapitaal
f = een bepaalde functionele vorm
voorbeeld:
hoe meer arbeid -> hoe meer productie
hoeveelheid graan neemt niet evenredig toe met de arbeid
meer graan dan kleding
verschil is afhankelijk van de productiefunctie
bij grafieken tekenen-> assen benoemen
2
,Marginaal product van arbeid = de verandering in het outputniveau ten gevolge van een kleine
verandering in de inzet van arbeid
als er een arbeider bijkomt wat is dan het effect?
nooit kiezen voor een punt onder de curve = verspilling = inefficiënt punt
boven de curve = niet haalbaar -> je moet een punt op de curve kiezen
curve ligt niet altijd vast -> kan naar buiten/boven verschuiven -> als arbeiders productiever worden,
machines worden sneller
1.6 centrale planning versus het marktmechanisme
Hoe wordt het allocatie- en distributieprobleem opgelost?
▪ Centrale planning (centraal geleide economie): Centraal orgaan stelt plan op: welke en hoeveel
goederen geproduceerd gaan worden en hoe. (communisme)
▪ Markt (markteconomie): Vrije prijsvorming brengt wensen van vragers en aanbieders samen en
stuurt.
Onzichtbare hand (Adam Smith)
▪ Markt en overheid (gemengde economie): Marktmechanisme met overheidscorrectie
Verdere details van paragraaf 6 moeten niet gekend zijn
1.7 methodologische aspecten van de economische analyse
Rationeel = nuttig voor jezelf
De economische wetenschap steunt op een aantal hypothesen:
▪ Mensen reageren op prikkels = homo economicus
▪ Rationele beslissingen
▪ Ceteris paribus redenering = 1 factor veranderen en de effecten bekijken terwijl de rest van de
factoren hetzelfde blijft
Marginaal vs totaal
kleine veranderingen; wat erbij komt, bv. marginaal product
Verdere details van paragraaf 7 moeten niet gekend zijn
Hoofdstuk 2: Het markmechanisme
2.1 inleiding
Vroeger de markt = plaats waar men handel dreef (fysieke plaats)
Nu bv de beurs
De markt
Theoretisch concept van confrontatie van belangstellende vragers en potentiële aanbieders (Alfred
Marshall)
Markt = een groep kopers (vragers) en verkopers (aanbieders) die samen komen
Mogelijk mechanisme om de economie te organiseren:
▪ Marktmechanisme
▪ Prijs hebben essentiële signaalfunctie:
- Reflecteren voorkeuren consumenten
- Rantsoeneren beschikbare hoeveelheid
- Geven producenten duidelijke motivering om gewenste hoeveelheden te produceren
▪ Aangevuld met overheidsinterventies (bv. belastingen)
Voorbeelden:
3
, - goederenmarkten: auto’s, huizen, kleding
- dienstenmarkten: cinema, gezondheidszorg
- inputmarkten: arbeidsmarkt, kapitaalmarkt
- financiële markten: obligatiemarkt, wisselmarkt, aandelenmarkt
4 voorwaarden voor zuivere mededinging/perfecte mededinging (=concurentie)
1. homogene goederen (dezelfde goederen)
2. aantal potentiële kopers en aanbieders is zeer groot
3. vrije toe-en uittreding (geen belemmering, iedereen mag iets verkopen)
4. marktdeelnemers hebben perfecte informatie (markttransparantie)
Asymmetrische informatie: de ene partij heeft meer info dan ander
Perfecte informatie = hebben dezelfde informatie
2.2 Marktvraag
De marktvraag = De marktvraag naar een goed/dienst refereert aan de totale hoeveelheid die alle
consumenten samen bereid zijn te kopen afhankelijk van determinanten zoals prijs en inkomen.”
Vraagfunctie
Martvraagfunctie voor een goed (bv: pizza)
De marktvraag is afhankelijk van ≠ factoren bv:
- de prijs van het goed of dienst (p),
- Inkomen van consumenten (y)
- smaak of voorkeur (u)
- prijzen van andere goederen (prijzen van andere lunchalternatieven, bijhorende drank…)
- het aantal consumenten (n)
- verwachtingen over toekomstige prijzen, seizoen, reclame…
Hoe beïnvloedt de prijs de vraag?
Als de prijs van pizza stijgt, dan zal je minder pizza kopen.
Als de prijs van pizza daalt, dan zal je meer pizza kopen.
Wet van de Vraag: Als alle andere zaken constant blijven dan zal de gevraagde hoeveelheid van een
goed dalen als de prijs van dit goed stijgt.
(=Er is een negatief verband tussen de gevraagde hoeveelheid en de prijs)
Hoe beïnvloedt het inkomen de vraag?
Als je inkomen toeneemt, koop je meer pizza?
Als je inkomen toeneemt, koop je minder pizza?
Als de vraag naar een goed toeneemt wanneer het inkomen toeneemt, dan noemen we het goed een
normaal goed. Voorbeeld: pizza, brood, kledij,... (meeste goederen)
Als de vraag naar een goed afneemt wanneer het inkomen toeneemt, dan noemen we het goed een
inferieur goed. Voorbeeld: tweedehandskledij, openbaar vervoer
Hoe beïnvloeden je voorkeuren en smaak de vraag?
Als je houdt van pizza, dan koop je er veel van.
Economen willen voorkeuren en smaken niet verklaren, maar onderzoeken wat er gebeurt als smaken
en voorkeuren veranderen.
Hoe beïnvloedt de prijs van gerelateerde goederen de vraag?
Gerelateerde goederen: goederen die samen met pizza of in plaats van pizza worden geconsumeerd
- Als prijs van pasta ↗, dan koop je meer pizza.
- Als prijs bier (of iets anders dat je gewoonlijk consumeert met pizza) ↗ dan koop je minder pizza
4
Micro-economie
Hoofdstuk 1: Wat is economie?
1.1 inleiding
Waarom economie?
Waarover gaat economie: vraag en aanbod, welvaart, bbp, economische groei
Economie geeft inzicht in menselijk gedrag, in de maatschappelijke organisatie vanuit een specifieke
invalshoek
- Om betere beslissingen te kunnen nemen in het dagelijks leven
- Om de problemen van de wereld waarin we leven beter te begrijpen
- Om een beter beleid te kunnen voeren
Waarom economie voor rechten studenten?
Het recht regelt niet enkel sociale relaties maar ook heel wat economische relaties. Als jurist moet je
weten waarmee je dan bezig bent, heb je nzicht nodig in die economische variabelen.
1.2 Het fundamenteel economisch probleem
Fundamenteel economisch probleem: er is altijd een spanning tussen de behoefte die we hebben en
de schaarste middelen om deze behoefte te vervullen -> je moet kiezen tussen de veelvuldige
behoefte en de beperkte middelen
Efficiënt besteden van tijd en geld = basis van economie
Economische goederen zijn:
- Nuttig
- Schaars (<-> vrije goederen)
- Alternatief aanwendbaar (bepaald middel kan gebruikt woeden om ≠ behoefte te bevredigen
- Zowel materieel als immaterieel
Keuzes en opportuniteitskosten
Wie iets kiest geeft iets anders op
Opportuniteitskost = waarde van het beste alternatief dat men opgeeft door deze keuze te maken
de kost van iets is niet enkel de prijs maar ook datgene dat je daarvoor hebt opgegeven
Bv: Opportuniteitskosten studeren:
Uw tijd: je geeft u tijd op terwijl je ook was kunnen gaan werken en geld verdiende
De tijd ben je ook kwijt
Definitie economie: een sociale wetenschap die tot voorwerp heeft het beheer van schaarse
middelen’. (Tibor Scitovsky (1910-2002))
dit beheer van de beschikbare middelen behelst:
▪ Allocatie (toewijzing) van middelen: wat, hoeveel en hoe produceren
▪ Verdeling (distributie): voor wie produceren
▪ Nastreven van de volledige aanwending: stabilisatieprobleem.
3 problemen binnen de economie: allocatie, distributie, stabilisatie
Geen def op examens, gewoon begrijpen
Micro- en macro- economie
Micro-economie Macro-economie
1
, Kijken hoe individuen en bedrijven beslissingen Bekijkt het geaggregeerde niveau en bestudeert
nemen de vraagstukken die de economie als geheel
beïnvloeden
Allocatie en distributieprobleem stabilisatieprobleem
Voorbeeld klimaat:
Micro: hoe gaan consumenten en producenten hun gedrag veranderen?
Macro: budgettaire gevolgen, gevolgen voor werkgelegenheid
Index, inflatie -> koopkracht wordt aangetast, als alle prijzen ↗ en koopkracht ↘
Automatisch systeem van inflatie, als inflatie boven bepaald gedrag gaat worden de lonen
geïndexeerd -> stijgen die zodat de koopkracht groter wordt
1.3 Het productieproces
Productie: alle activiteiten
▪ waardoor goederen en diensten tot stand worden gebracht
▪ en op gepaste tijd en plaats ter beschikking worden gesteld van consumenten
▪ door inzet van schaarse middelen (de productiefactoren: arbeid, natuur en kapitaal -
ondernemersinitiatief)
zowel goederen als diensten
onderscheid consumptiegoederen en kapitaalgoederen
consumptiegoederen: meteen consumeren (auto, brood)
kapitaalgoederen: worden nog verder gebruikt in andere processen (een machine)
productiefactoren
▪ Arbeid (L)
▪ Natuur (N) = eigenlijke productiefactoren
▪ Kapitaal (K)
▪ Ondernemingsinitiatief (moeilijk te meten) = inspanning van de persoon ->
In berekening natuur weglaten want natuur (lucht) is gratis, ook
ondernemingsinitiatief niet meerekenen, te moeilijk om te meten
Productiefunctie
De productiefunctie is een technische relatie tussen de hoeveelheid productiefactoren (inputs) en de
maximale hoeveelheid economische goederen (output) die men daarmee kan produceren.
X = f(L, N, K)
X=hoeveelheid output
L=hoeveelheid arbeid (labour)
N=hoeveelheid natuur
K= hoeveelheid kapitaal
f = een bepaalde functionele vorm
voorbeeld:
hoe meer arbeid -> hoe meer productie
hoeveelheid graan neemt niet evenredig toe met de arbeid
meer graan dan kleding
verschil is afhankelijk van de productiefunctie
bij grafieken tekenen-> assen benoemen
2
,Marginaal product van arbeid = de verandering in het outputniveau ten gevolge van een kleine
verandering in de inzet van arbeid
als er een arbeider bijkomt wat is dan het effect?
nooit kiezen voor een punt onder de curve = verspilling = inefficiënt punt
boven de curve = niet haalbaar -> je moet een punt op de curve kiezen
curve ligt niet altijd vast -> kan naar buiten/boven verschuiven -> als arbeiders productiever worden,
machines worden sneller
1.6 centrale planning versus het marktmechanisme
Hoe wordt het allocatie- en distributieprobleem opgelost?
▪ Centrale planning (centraal geleide economie): Centraal orgaan stelt plan op: welke en hoeveel
goederen geproduceerd gaan worden en hoe. (communisme)
▪ Markt (markteconomie): Vrije prijsvorming brengt wensen van vragers en aanbieders samen en
stuurt.
Onzichtbare hand (Adam Smith)
▪ Markt en overheid (gemengde economie): Marktmechanisme met overheidscorrectie
Verdere details van paragraaf 6 moeten niet gekend zijn
1.7 methodologische aspecten van de economische analyse
Rationeel = nuttig voor jezelf
De economische wetenschap steunt op een aantal hypothesen:
▪ Mensen reageren op prikkels = homo economicus
▪ Rationele beslissingen
▪ Ceteris paribus redenering = 1 factor veranderen en de effecten bekijken terwijl de rest van de
factoren hetzelfde blijft
Marginaal vs totaal
kleine veranderingen; wat erbij komt, bv. marginaal product
Verdere details van paragraaf 7 moeten niet gekend zijn
Hoofdstuk 2: Het markmechanisme
2.1 inleiding
Vroeger de markt = plaats waar men handel dreef (fysieke plaats)
Nu bv de beurs
De markt
Theoretisch concept van confrontatie van belangstellende vragers en potentiële aanbieders (Alfred
Marshall)
Markt = een groep kopers (vragers) en verkopers (aanbieders) die samen komen
Mogelijk mechanisme om de economie te organiseren:
▪ Marktmechanisme
▪ Prijs hebben essentiële signaalfunctie:
- Reflecteren voorkeuren consumenten
- Rantsoeneren beschikbare hoeveelheid
- Geven producenten duidelijke motivering om gewenste hoeveelheden te produceren
▪ Aangevuld met overheidsinterventies (bv. belastingen)
Voorbeelden:
3
, - goederenmarkten: auto’s, huizen, kleding
- dienstenmarkten: cinema, gezondheidszorg
- inputmarkten: arbeidsmarkt, kapitaalmarkt
- financiële markten: obligatiemarkt, wisselmarkt, aandelenmarkt
4 voorwaarden voor zuivere mededinging/perfecte mededinging (=concurentie)
1. homogene goederen (dezelfde goederen)
2. aantal potentiële kopers en aanbieders is zeer groot
3. vrije toe-en uittreding (geen belemmering, iedereen mag iets verkopen)
4. marktdeelnemers hebben perfecte informatie (markttransparantie)
Asymmetrische informatie: de ene partij heeft meer info dan ander
Perfecte informatie = hebben dezelfde informatie
2.2 Marktvraag
De marktvraag = De marktvraag naar een goed/dienst refereert aan de totale hoeveelheid die alle
consumenten samen bereid zijn te kopen afhankelijk van determinanten zoals prijs en inkomen.”
Vraagfunctie
Martvraagfunctie voor een goed (bv: pizza)
De marktvraag is afhankelijk van ≠ factoren bv:
- de prijs van het goed of dienst (p),
- Inkomen van consumenten (y)
- smaak of voorkeur (u)
- prijzen van andere goederen (prijzen van andere lunchalternatieven, bijhorende drank…)
- het aantal consumenten (n)
- verwachtingen over toekomstige prijzen, seizoen, reclame…
Hoe beïnvloedt de prijs de vraag?
Als de prijs van pizza stijgt, dan zal je minder pizza kopen.
Als de prijs van pizza daalt, dan zal je meer pizza kopen.
Wet van de Vraag: Als alle andere zaken constant blijven dan zal de gevraagde hoeveelheid van een
goed dalen als de prijs van dit goed stijgt.
(=Er is een negatief verband tussen de gevraagde hoeveelheid en de prijs)
Hoe beïnvloedt het inkomen de vraag?
Als je inkomen toeneemt, koop je meer pizza?
Als je inkomen toeneemt, koop je minder pizza?
Als de vraag naar een goed toeneemt wanneer het inkomen toeneemt, dan noemen we het goed een
normaal goed. Voorbeeld: pizza, brood, kledij,... (meeste goederen)
Als de vraag naar een goed afneemt wanneer het inkomen toeneemt, dan noemen we het goed een
inferieur goed. Voorbeeld: tweedehandskledij, openbaar vervoer
Hoe beïnvloeden je voorkeuren en smaak de vraag?
Als je houdt van pizza, dan koop je er veel van.
Economen willen voorkeuren en smaken niet verklaren, maar onderzoeken wat er gebeurt als smaken
en voorkeuren veranderen.
Hoe beïnvloedt de prijs van gerelateerde goederen de vraag?
Gerelateerde goederen: goederen die samen met pizza of in plaats van pizza worden geconsumeerd
- Als prijs van pasta ↗, dan koop je meer pizza.
- Als prijs bier (of iets anders dat je gewoonlijk consumeert met pizza) ↗ dan koop je minder pizza
4
