2024-2025
KUL: Samenvatting Medische Praktijkvoering
Inhoudstafel
0. INTRODUCTIE ................................................................................................................... 4
0.1. PLAATS IN CURRICULUM ............................................................................................................. 4
0.2. KWALITEIT VAN ZORG ................................................................................................................. 4
0.3. ZORG IN EVOLUTIE .................................................................................................................... 4
1. COMMUNICATIE ................................................................................................................... 5
1.1. LEERDOELEN ........................................................................................................................... 5
1.2. WAAROM BELANGRIJK? .............................................................................................................. 5
1.3. STRUCTUUR VAN EEN CONSULT .................................................................................................... 5
1.3.1. Aanmelding ................................................................................................................. 5
1.3.2. Oriëntatie .................................................................................................................... 6
1.3.3. Anamnese ................................................................................................................... 7
1.3.4. Klinisch onderzoek ....................................................................................................... 7
1.3.5. Beleidsplan ................................................................................................................. 7
1.3.6. Aflsuiting ..................................................................................................................... 8
1.4. CONSULTVOERING (BIJZONDERE SITUATIES) ..................................................................................... 8
1.4.1. Ouder-kind .................................................................................................................. 8
1.4.2. Echtpaar...................................................................................................................... 9
1.4.3. Conflicten.................................................................................................................... 9
1.4.4. Slecht nieuws ............................................................................................................ 10
1.4.5. Kwetsbare groepen .................................................................................................... 10
1.4.6. Verslavingszorg .......................................................................................................... 13
1.4.7. Motivationeel consult ................................................................................................. 13
1.4.8. Verstandelijke beperking ............................................................................................ 13
1.4.9. Zorgmijders ............................................................................................................... 13
2. SHARED DECISION MAKING (SDM) ....................................................................................... 14
2.1. WAT, WANNEER EN WAAROM? ................................................................................................... 14
2.2. MODELLEN ........................................................................................................................... 15
2.2.1. Three-Talk Model van Elwyn ........................................................................................ 15
2.2.2. 4-stappenplan van Tiggelbout ..................................................................................... 15
2.3. CONSULTVOERING .................................................................................................................. 16
2.4. BESLISHULPEN/DECISION AID ................................................................................................... 16
2.5. RISICOCOMMUNICATIE............................................................................................................. 16
2.5.1. Uitdagingen voor artsen .............................................................................................. 17
2.5.2. Communiceren over kansen/probabiliteiten ................................................................ 17
2.5.3. Framing ..................................................................................................................... 17
3. KLINISCH REDENEREN .................................................................................................... 18
3.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 18
3.2. REDENEREN ALS ARTS .............................................................................................................. 18
3.3. HEURISTICS .......................................................................................................................... 18
3.4. KLINISCHE LOGICA/MEDISCHE BESLISKUNDE ................................................................................ 18
3.4.1. Diagnostisch Landschap ............................................................................................ 19
3.4.2. Hypotheseaftasting .................................................................................................... 19
3.4.3. Analyse van het beslismoment: behandelen of niet ...................................................... 23
4. ELEKTRONISCH MEDISCH DOSSIER (EMD) ........................................................................ 24
4.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 24
4.2. HET ELEKTRONISCH MEDISCH DOSSIER ....................................................................................... 24
4.2.1. Definitie ..................................................................................................................... 24
4.2.2. Functies .................................................................................................................... 24
4.2.3. Onderdelen ............................................................................................................... 24
4.2.4. Voor wie? ................................................................................................................... 25
1
, 2024-2025
4.2.5. Juridisch/deontologisch aspect................................................................................... 25
4.2.6. Wetenschappelijke onderbouwing .............................................................................. 25
4.3. HET EMD ALS REGISTRATIE-INSTRUMENT ...................................................................................... 25
4.3.1. SOEP-benadering per deelcontact .............................................................................. 25
4.3.2. Classificatiesystemen en notatie ................................................................................ 26
4.3.3. Episodes ................................................................................................................... 27
5. ETHISCHE DILLEMA’S....................................................................................................... 27
5.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 27
5.2. WAAROM NU AL?.................................................................................................................... 27
5.3. VOORBEELDEN UIT DE PRAKTIJK .................................................................................................. 28
5.4. BEROEPSETHIEK EN -CODES ...................................................................................................... 28
5.4.1. Ethische theorieën aan de grondslag van beroepscodes .............................................. 28
5.4.2. Normen versus waarden............................................................................................. 28
5.5. ETHISCHE THEORIEËN GEHANTEERD IN DE GNK .............................................................................. 29
5.5.1. Zorgethiek.................................................................................................................. 29
5.5.2. Principe-ethiek .......................................................................................................... 29
5.5.3. Deontologie ............................................................................................................... 29
5.5.4. Deugdenethiek (in zorg) .............................................................................................. 30
5.5.5. Haalbaarheid ............................................................................................................. 30
5.6. AANPAK DAGELIJKE DILLEMA’S!................................................................................................... 30
6. WISSELWERKING TUSSEN INDIVIDU EN OMGEVING ............................................................. 31
6.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 31
6.2. MODELLEN (óBIOMEDISCH/BIOPSYCHOSOCIAAL) (DENK OOK EXPOSOOM LATER) .................................. 31
6.3. ZORGAANBOD ....................................................................................................................... 31
6.3.1. Curatieve zorg ............................................................................................................ 31
6.3.2. Preventieve zorg (zie ook hoofdstuk 10) ....................................................................... 32
6.3.3. Palliatieve zorg (zie apart hoofdstuk)............................................................................ 33
6.4. ZORGNIVEAUS: ...................................................................................................................... 33
6.4.1. 1ste lijn; 2de en 3de lijn; De nulde lijn? ≈ getrapte zorg ..................................................... 33
6.5. ZORGVISIE, ZORGBELEID (ZIE OOK HOOFDSTUK 8) ........................................................................... 34
6.5.1. Triple aim/Quadruple aim/Quintuple aim ..................................................................... 34
6.5.2. Health 2020 (WHO Europe)......................................................................................... 34
6.5.3. Community based healthcare (buurtgerichte zorg), community oriented primary care ... 34
7. DIVERSITEIT .................................................................................................................... 35
7.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 35
7.2. ACHTERGRONDINFO ............................................................................................................... 35
7.3. MORELE PRINCIPES ................................................................................................................. 35
7.4. WAT IS DIVERSITEIT? ................................................................................................................ 35
7.4.1. Cultuurdiversiteit ....................................................................................................... 35
7.4.2. Inclusieve zorg ........................................................................................................... 36
7.5. ARMOEDE (SOCIALE DIVERSITEIT) ................................................................................................ 39
7.5.1. Wat is het? ................................................................................................................. 39
7.5.2. Kenmerken ................................................................................................................ 39
7.5.3. Arm maakt ziek .......................................................................................................... 39
7.6. TRANSGENDERZORG ............................................................................................................... 41
7.6.1. Kenmerken ................................................................................................................ 41
7.6.2. Soorten transities ....................................................................................................... 42
7.6.3. Impact op mentale gezondheid ................................................................................... 42
7.6.4. Omgang als hulpverlener ............................................................................................ 42
7.6.5. Gezondheidsrisico’s ................................................................................................... 43
8. ZORG- EN WELZIJNSACTOREN IN HET ZORGPAD VAN DE PATIËNT ...................................... 44
8.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 44
8.2. ACHTERGROND ...................................................................................................................... 44
8.3. POGING TOT STRUCTUREREN ZORG- EN WELZIJNSSECTOR.................................................................. 44
8.3.1. Beroepen/Instanties ................................................................................................... 44
2
, 2024-2025
8.3.2. Eerstelijnszones (= structuur obv grondgebied) ............................................................ 45
8.3.3. Zorgverleningssystemen ............................................................................................. 45
8.3.4. (Klinische) informatiesystemen ................................................................................... 45
8.3.5. Organisatie gezondheidszorg ...................................................................................... 46
8.3.6. Mogelijke oplossing samenwerken in praktijk: MDO? .................................................... 47
8.3.7. Alternatieve methoden ............................................................................................... 47
9. PALLIATIEVE ZORG ........................................................................................................... 49
9.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 49
9.2. ACHTERGROND ...................................................................................................................... 49
9.3. DEFINITIE WHO..................................................................................................................... 49
9.4. VERSCHILLEN CURATIEF-PALLIATIEF-TERMINAAL ............................................................................. 50
9.5. KENMERKEN .......................................................................................................................... 50
9.6. 4 STADIA ............................................................................................................................... 50
9.7. DRIE SOORTEN TRAJECTEN ........................................................................................................ 50
9.8. SPIRITUELE ASPECT ................................................................................................................. 51
9.9. CONCRETE ZORG IN STERVENSFASE/TERMINALE FASE ....................................................................... 52
9.10. ROUW ............................................................................................................................. 53
9.11. RIZIV CRITERIA .................................................................................................................. 54
9.12. PALLIATIVE CARE INDICATOR TOOL (PCIT) ................................................................................ 54
10. PREVENTIEVE EN PROACTIEVE ZORG ................................................................................ 55
10.1. LEERDOELEN ..................................................................................................................... 55
10.2. VTV-MODEL (= VOLKSGEZONDHEID TOEKOMST VERKENNING) ....................................................... 55
10.2.1. Casus MIRA (aparte pijlers overlopen) ......................................................................... 55
10.3. HERITABILITEIT EN EXPOSOOM ................................................................................................ 58
11. PATIËNTVEILIGHEID ......................................................................................................... 59
11.1. LEERDOELEN ..................................................................................................................... 59
11.2. SITUERING EN DEFINITIES ...................................................................................................... 59
11.3. HOE VAAK EN EPIDEMIOLOGIE ................................................................................................ 59
11.4. TYPE INCIDENTEN ............................................................................................................... 60
11.5. PREVENTIE ........................................................................................................................ 60
11.6. WAT NA EEN INCIDENT?........................................................................................................ 60
11.7. PRAKTISCHE TOEPASSINGEN PRAKTIJK ...................................................................................... 61
12. KWALITEIT VAN ZORG....................................................................................................... 62
12.1. LEERDOELEN ..................................................................................................................... 62
12.2. DEFINITIE (ZIE HOOFDSTUK 11) .............................................................................................. 62
12.3. SITUERING ........................................................................................................................ 62
12.4. PIONIERS.......................................................................................................................... 62
12.5. THEORETISCH KADER: GHZORG ALS PROCES ............................................................................. 62
12.6. PRAKTISCH ....................................................................................................................... 62
12.6.1. Richtlijnen ................................................................................................................. 62
12.6.2. Meten (indicatoren) .................................................................................................... 63
12.6.3. Veranderen/implementeren ........................................................................................ 63
3
, 2024-2025
KUL: E0I60A: Medische Praktijkvoering: Samenvatting
0. Introductie
0.1. Plaats in curriculum
• Studenten en jonge artsen vinden patiëntgerichtheid moeilijk
• Patiënten vinden studenten en jonge artsen kundig maar weinig empathisch/invoelend
• Student als slachtoBer/student als lerende
• Comfortzone van ‘medical students’ = medical expertise
à Zo vroeg mogelijk praktijk leren en uit comfort zone komen
0.2. Kwaliteit van zorg
• Een definitie van kwaliteit van zorg opgesteld door het Institute of Medicine is de volgende: “De
mate waarin gezondheidszorg voor individuen en voor de bevolking de kansen verhoogt om de
gewenste gezondheidsresultaten te verkrijgen en de mate waarin die consistent is met de huidige
professionele kennis.”
• Thema’s in KPV
o Communicatie: 70% van alle medische fouten te wijten aan communicatie
o Electronisch medisch dossier:
- Audits op chronische nierinsuBiciëntie levert 8 patiënten op…
- Meer dan 30% van ouderen krijgt ongeschikte medicatie
o Klinisch redeneren:
- Spagaat tussen EBM-PBM: wat arts wil-wat patiënt wil vb antibiotica
- Massa richtlijnen: welke gebruiken voor good clinical practice = ‘choosing wisely’
- Niet pluis als diagnostische strategie
o Ethiek:
- dilemma's in consultvoering vb vraag naar onterecht attest, waarheidsmededeling,
partijdigheid
- Ethische vraagstukken in de praktijk vb euthanasie, abortus
o Patiëntveiligheid:
- Minstens 5000 doden per jaar door onduidelijke voorschriften van zorgprocessen vb
postoperatieve patiënt zonder kinesitherapie
o Zorg:
- Armoede maakt ziek, ziek maakt arm: 1/10 van de gezinnen stelt doktersbezoek uit
- Levensverwachting van mensen van allochtone origine of in kansarmoede is lager (tot 15 jaar
minder gezonde jaren) (stijgende levensverwachting door voeding, hygiëne… niet ++medisch)
• Wet op patiëntenrechten: patiënten hebben recht op:
o Informatie en communicatie
o Toegankelijkheid en betaalbaarheid
o Bejegening, respect en privacy
o Participatie en empowerment
0.3. Zorg in evolutieZorg in evolutie
Vroeger: eenvoudige zorgrealiteit Nu: Complexe zorgrealiteit
• Cure (or die) • Care
• Doctor centered • Patient centered
• Empirisch onderzoek • Richtlijnen
• Boeken voor medici • Digitale media voor iedereen
• 1 behandeloptie • Keuzes en keuzevrijheid
• Doctors are always right • Juridisering
4
, 2024-2025
1. Communicatie
1.1. Leerdoelen
- In een klinisch consult kan een student
o Een klinisch consult communicatief en structureel op een kwaliteitsvolle manier voeren door de onderdelen van het consult te (her-) kennen
o Verdiepende thema’s in het klinisch consult uitvoeren (bijzondere consulten: ouder-kind, slecht nieuws, motivationele gesprekken, voorafgaande
zorgplanning, conflicthantering)
1.2. Waarom belangrijk?
• 70% van alle medische fouten te wijten aan communicatiefout + zeer kostelijk
• Daarom: essentieel voor een goede arts (3/4 van elk consult gewijd aan vragen?)
• EBect van communicatie op:
o Compliance vb medicatiegebruik, opvolgen van advies
o Self management vb bij chronische ziekten
o Adopting accurate health believes vb preventie
à Sterke relatie tussen communicatie en gezondheidsuitkomsten
o 1/3 van chronisch zieken neemt medicatie niet juist owv financiële problemen
o 1/5 van de patiënten kent bij ontslag diagnose en gebruik van medicatie niet
o 85% van alle klachten over gezondheidszorg is te wijten aan communicatie
1.3. Structuur van een consult
(Lees DOCU Leuvens communicatiemodel)
Functies:
- Structuur
- Terminologie
- Analyse
- Ptgerichtheid
- Veiligheid
Focus:
- Oriëntatie
(/psychosociaal
kader opstellen)
Vbzinnen p.4 + docu
1.3.1. Aanmelding
• Slechts een zeer klein aantal van totale populatie meldt zich bij dokter à Pt heeft vaak op
voorhand al verhaal in zijn hoofd (vb. Hersentumor en hoofdpijn à afleiden uit verhaal)
• >50% opgezocht op voorhand, >80% gaat achteraf googelen
• Een openingszin kan een verkeerde verwachting scheppen bij de patiënt (implicerend):
o Wat kan ik voor u doen?
o Wat is er aan de hand?
o Vertel me uw probleem.
o Hoe kan ik u helpen?
5
, 2024-2025
• Hoe dan wel?
o Goede dag, ga zitten! Ik luister…
o Oké, vertel…
o Ja, ik luister… = open vragen = gouden kwartiertje
o Het is aan u…
o Zeg het maar, zet u maar…
• De patiënt vertelt waarom hij tot bij u komt (aanmeldingsvraag)
o Geef hem hiervoor de TIJD
o Actief luisteren: Wat is dat?
- Non-verbale communicatie
- Gebruik stiltes! à gemiddelde patiënt vertelt slechts 30-60s
1.3.2. Oriëntatie
• ICEI’s: Idea, Concern, Expectation, Impact
o Meer rekening met emoties pt + afstemmen beleid
o Therapietrouw + tevredenheid stijgt
Idea Concern Expectation
Wat en – Bevragen van eigen – Wat betekent de klacht – Wat verwacht de
waarom? IDEE voor pt: patiënt van de
– Veel pt’en • Welke emotionele wijze waarop
bespreken hun lading? men met de
klachten met – Kan ook op een non- klacht kan
vrienden of verbale manier tot uiting geholpen worden
collega's of zoeken komen – Helpt bij het
het op het internet – Benoemen van emotie bepalen van een
vermindert de correct
geladenheid ervan beleidsplan
Hoe? – Wat zou, volgens - Heb ik goed begrepen - Wat verwacht u
uzelf, de oorzaak dat u dit moeilijk vond? van mij?
van uw klacht - Merk ik hier wat emotie? - Wat kan ik voor u
kunnen zijn? - Dit was een moeilijk doen?
– Wat zou uw moment voor u? - Wat maakt dat u
klachten kunnen - Aarzelde u om dat te hiermee vandaag
verklaren, denkt u? doen? op raadpleging
- Dit is belangrijk voor u… komt?
- Voel ik wat
ontgoocheling?
• Agenda: vraag naar andere agendapunten (deurklinkeBect) à ICE van elk punt!
• Eerste mentale synthese:
o Waarom pt bij mij? à Wees nieuwsgierig naar de mens zelf!
o Aftoetsen of alles goed begrepen is (vb. Mag ik uw vragen zo samenvatten…?)
• Consultatieplan
o Praktische aanpak verschillende problemen
o Diagnostisch landschap
o Arts kan zelf agendaptn aanhalen (vb. rappel uitstrijkje)
6
, 2024-2025
1.3.3. Anamnese
• In 70-90% van de gevallen kan diagnose obv pt’ geschiedenis, na anamnese
onderzoeksplan
• Verschillende soorten vragen:
1)
Een OPEN vraag:
o Antwoordmogelijkheid: brede waaier van antwoorden
bv. Kan je me vertellen hoe die pijn juist begonnen is?
2) Een GESLOTEN vraag:
o Eerder hypothese-bevestigend (aantonen/uitsluiten)
o PITA: plaats, intensiteit en/of beïnvloedende factoren, tijdsverloop, aard
bv. Heb je pijn?
3) Een SUGGESTIEVE vraag (valkuil):
o Eerder hypothese-bevestigend
bv. Dus je hebt pijn in je elleboog?
• Aandachtspunten:
o Niet te snel naar gesloten vragen
o Eén open vraag tegelijk (informatie steeds in blokjes)
o Let op de non-verbale communicatie
o CAVE computerscherm (pt evt betrekken)
o Vat samen !
1.3.4. Klinisch onderzoek
• Uitkleedopdracht: Hoe?
o VOOR het klinisch onderzoek:
1) Vraag goedkeuring en haalbaarheid van KO (meestal schrik + ≠ niveau’s pijn)
2) Vertel de patiënt à altijd duidelijke instructies:
• Waar hij zich mag uitkleden, wat hij mag uitdoen, waar hij mag zitten/staan
• Vb. “Kleedt u zich maar rustig uit. Ik noteer ondertussen in het dossier en ben dadelijk
bij u.” à sta er niet op te kijken!
o TIJDENS klinisch onderzoek:
• Vertel de patiënt wat je doet en wat je van hem verwacht (overschat kennis anatomie
niet + benoem wat je voelt)
• Positieve feedback over medewerking van patiënt
• Vertel je bevindingen nog niet, behoud dit voor de volgende fase (het beleid)
• Kondig aan wanneer het onderzoek afgelopen is en de patiënt zich terug mag
aankleden
• Mentale synthese:
o Terwijl pt zich aankleedt in EMD
o Wat is (diBerentiële) diagnose, nu pas ingaan op propedeutica
o Hoe zie ik het verloop?
1.3.5. Beleidsplan
Bv. Meisje dat anticonceptiepil zou kunnen nemen maar niet wil à alternatieven
Bv. Coureur wilt geen beta-blokkers nemen à antidiureticum in de plaats
= SHARED DECISION MAKING
7
, 2024-2025
• Rapportage van de bevindingen
o Terugkoppeling naar oriëntatie en ICE van de patiënt
o Vertrek bij de klacht en de vragen van de patiënt (ook normale bevindingen)
§ Voordeel voor patiënt: antwoord is meer gericht op eigen leefwereld
§ Voordeel voor arts: behouden van structuur
• Meedelen diagnose
o Vermijd jargon en denk aan ‘gezondheidsvaardigheden’
o Toets bij de patiënt wat hij zelf verstaat onder de diagnose/werkhypothese
o Geef de patiënt na het meedelen ruimte voor vragen + prognose
• Pt informeren
o Indien mogelijk uitleg voorbereiden
§ ondersteunend materiaal, afbeeldingen
§ Vb www.gezondheidenwetenschap.be
o Rekening houden met informatiebehoefte van patiënt
§ Recht op niet weten
o Nieuwe informatie beperken tot de essentie
§ Op voorhand nadenken: wat wil ik dat de patiënt onthoudt?
• Behandelingsvoorstel/Planning
o Rekening houdend met evidence/practice based medicine én ICE van de pt
o Indien meerdere opties: pro's en contra's van elke optie bespreken
o Uitleg is meer dan informeren!
ð Pt heeft recht op alle informatie, ook gevolgen indien hij behandeling weigert.
o Beleid meer dan behandeling alleen!
ð Soms ook onderhandelen + interdisciplinair
ð Motiveren
ð Bevorderen van therapietrouw
• Verloop en alarmtekens uitleggen
1.3.6. Aflsuiting
1. Samenvatting van beleid, herhaling van gemaakte afspraken
2. (Heeft de patiënt nog vragen of verwachtingen? )
1.4. Consultvoering (bijzondere situaties)
1.4.1. Ouder-kind
Doel Hoe?
• Meer objectieve informatie verkrijgen • rechtstreeks contact met kind te maken
• Vanaf jonge leeftijd: vertrouwensband • blijvend aandacht tonen voor verhaal van
opbouwen met kind = kind veilig doen ouders
voelen, eigen leefwereld gebruiken • veilige omgeving creëren vooral bij
• Loyaliteit bewaken! klinisch onderzoek
• ICE kind niet altijd zelfde als ICE ouder • Geen partij kiezen, loyaliteit tussen
• Vb.C: /medicijnen want is niet cool, ≠ beiden bewaken
C: bezorgdheid ouder • Vanaf 12 jaar ‘beslist’ een kind formeel
• Kind leert lichamelijke beleving mee à MEDEZEGGENSCHAP
uitdrukken • / splitsen tijdens consult (evt. later apart)
8
, 2024-2025
1.4.2. Echtpaar
Doel Hoe?
• Beiden recht op individuele aandacht • Uitklaren van verschillende posities
• ICE & opvattingen & motivatie kunnen • Arts is geen scheidsrechter, van in het
verschillen (onevenwichtig gesprek) begin duidelijk stellen en consultplan
• ‘privacy’ van elke partner apart afspreken
respecteren (ó vb. synergie partner) Vb. partners apart aanspreken, vragen aan pt
• Loyaliteit bewaken! zelf, partner straks of even buiten
1.4.3. Conflicten
• Uitgelokt door gedrag van arts?
• Autoritair, met PC/dossier bezig, antwoorden niet afwachten, bruusk intieme vragen
stellen, te laat komen, haasten, pt sommeren zich uit te kleden, telefoont afwerken, …
• Pt wantrouwt, achterhoudend, veeleisend, te laat, brutaal, veel tijd innemen,
bemoeizuchtige familie, ontevredenheid, onnodige doorverwijzing, /verzorging…
• Uitgelokt door gedrag van patiënt?
• Eisend, achterdochtig, luidruchtig, kennis van arts in twijfel trekken, te laat komen, niet
meewerken aan consult, niet akkoord, onwillig
• Niet serieus genomen, onvoldoende tijd, /dossier doorgenomen, afleiding, /alternatieve
behandelingen, /doorverwijzing, +eigen keuzes, pt heeft geen verstand, /fouten toegeven
è Vaak wisselwerking en botsende belangen/dilemma’s
• VIEWS
Vorm Inhoud Escalatie Wapens Sfeer Bijvoorbeeld:
Onderbreken Niet constructief Geen toenadering Dreigen Winnen/
verliezen
Door elkaar spreken Herhalingen Geen evolutie Beschuldigen Niet ernstig nemen
1. Onbehagen waarnemen
= doelstelling 2. Aanvoelen benoemen
Luider spreken Overdrijvingen Geen nieuwe Chanteren Geen contact 3. Standpunt vd patiënt exploreren!
voorstellen
4. Eigen standpunt toelichten
Gebaren Geen exploratie Onbegrip à Kleineren Vijandig, bitsig,
ruimte opeisen negatief 5. Tot afspraken komen
Tempo: snelle Inhoud wijkt Autoriteit Gejaagd
interactie, geen voor persoon inroepen
actief luistergedrag (= wie wint er?)
HERKEN conflict vroegtijdig (ik kan
verkeer zijn, maar ik heb de indruk
Non- en paraverbaal
OVERTROEVEN
dat…, benoem!
Vorm Inhoud Escalatie Wapens Sfeer Bijvoorbeeld:
Oogcontact Taakgericht Toenadering Onderhandelen Vertrouwen Excuses aanbieden
standpunten
à heeft pt niets aan, maak wel een
Knikken Constructief Tot compromis Confrontatie & Respect allusie dat je te laat bent, situatie
komen contact uitleggen
Niet onderbreken Exploratie Standpunten Bereid geen 100%
à betrek niet op eigen situatie: “ik
à zwijgen! verduidelijken gelijk te halen snap dat je boos bent MAAR ik schrik
wel van hoe je reageert’
Uitnodigend Voorstellen Grenzen stellen Onderhandelings-
ruimte ONDERMIJNEN!
Parafraseren, Alle pt’en even belangrijk!
Samenvatten,
Spiegelen
9
, 2024-2025
1.4.4. Slecht nieuws
• Bijna dagelijkse realiteit à emotioneel belastend arts
• Gradaties van slecht nieuws
• Subjectief: levenservaring, persoonlijkheid, context
• Objectief: ernst van aandoening, belasting van behandeling
• Slechte communicatie bij slecht nieuws à moeilijkere verwerking (in alle opzichten)
• Slecht nieuws in acute situaties: MENS-model
• Meedelen (direct)
• Emoties laten ventileren (pt ruimte geven)
• Nazorg (tweede consult + begeleidend persoon)
• Strategie en samenvatting (/sussend, /kanspercentages, /damage control)
• Slecht nieuws in verwachte situaties: CLEMENS
• Context voorbereiden (plaats, tijdstip, rust, privacy, voorbereid…)
• Luisteren (openen met vraag, nagaan begrip, taalgebruik pt, emoties pt…)
• Evalueren en inschatten (toonaard + dosis mededeling inschatten)
• Meedelen (onmiddellijk maar inleiding, oogcontact, empathie…)
• Emoties laten ventileren (luisteren, stiltes, aanmoedigen, spiegelen…)
• Nazorg (vragen stellen, luisteren, advies geven…)
• Strategie en samenvatting (toestand?, afspraken, bereikbaarheid…)
• Valkuilen
• Uitstellen van mededeling
• Proberen te verzachten
• Teveel praten/geen stiltes laten
• Over zichzelf/andere patiënten praten
• Te snel naar praktische info/voorstel overgaan
• Te opdringerig adviezen formuleren/oplossingen zoeken
• Patiënt loslaten na gesprek
• Reparatiereflex = neiging om meteen te "fixen"
1.4.5. Kwetsbare groepen
• Patiënten met beperktere gezondheidsvaardigheden opsporen en ondersteunen
• Nutteloos en onwenselijk om basiskennis te verwerven van elke
etniciteit/culturaliteit/diverse achtergrond (vb. (2 gen) immigranten hogere consumptie
de
én ontevredenheid = leven tussen twee culturen)
=> bewustwording, gedragsverandering, theoretische communicatie-strategieën en
gebruik maken van praktische communicatie-tools, sensitief ipv specifiek noden pt
1) Basis à Begrip en vertrouwen
• Denk na over eigen perceptie van anders-culturele achtergrond
• Streven naar begrip is belangrijker dan naar overeenstemming
o “Je moet niet hetzelfde denken, maar begripvol/respectvol luisteren”
• Investeren in vertrouwen
o Begroeting: laat initiatief over aan patiënt:
• kort knikken, kleine buiging, handdruk, uitnodigend gebaar met open hand,…
10
KUL: Samenvatting Medische Praktijkvoering
Inhoudstafel
0. INTRODUCTIE ................................................................................................................... 4
0.1. PLAATS IN CURRICULUM ............................................................................................................. 4
0.2. KWALITEIT VAN ZORG ................................................................................................................. 4
0.3. ZORG IN EVOLUTIE .................................................................................................................... 4
1. COMMUNICATIE ................................................................................................................... 5
1.1. LEERDOELEN ........................................................................................................................... 5
1.2. WAAROM BELANGRIJK? .............................................................................................................. 5
1.3. STRUCTUUR VAN EEN CONSULT .................................................................................................... 5
1.3.1. Aanmelding ................................................................................................................. 5
1.3.2. Oriëntatie .................................................................................................................... 6
1.3.3. Anamnese ................................................................................................................... 7
1.3.4. Klinisch onderzoek ....................................................................................................... 7
1.3.5. Beleidsplan ................................................................................................................. 7
1.3.6. Aflsuiting ..................................................................................................................... 8
1.4. CONSULTVOERING (BIJZONDERE SITUATIES) ..................................................................................... 8
1.4.1. Ouder-kind .................................................................................................................. 8
1.4.2. Echtpaar...................................................................................................................... 9
1.4.3. Conflicten.................................................................................................................... 9
1.4.4. Slecht nieuws ............................................................................................................ 10
1.4.5. Kwetsbare groepen .................................................................................................... 10
1.4.6. Verslavingszorg .......................................................................................................... 13
1.4.7. Motivationeel consult ................................................................................................. 13
1.4.8. Verstandelijke beperking ............................................................................................ 13
1.4.9. Zorgmijders ............................................................................................................... 13
2. SHARED DECISION MAKING (SDM) ....................................................................................... 14
2.1. WAT, WANNEER EN WAAROM? ................................................................................................... 14
2.2. MODELLEN ........................................................................................................................... 15
2.2.1. Three-Talk Model van Elwyn ........................................................................................ 15
2.2.2. 4-stappenplan van Tiggelbout ..................................................................................... 15
2.3. CONSULTVOERING .................................................................................................................. 16
2.4. BESLISHULPEN/DECISION AID ................................................................................................... 16
2.5. RISICOCOMMUNICATIE............................................................................................................. 16
2.5.1. Uitdagingen voor artsen .............................................................................................. 17
2.5.2. Communiceren over kansen/probabiliteiten ................................................................ 17
2.5.3. Framing ..................................................................................................................... 17
3. KLINISCH REDENEREN .................................................................................................... 18
3.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 18
3.2. REDENEREN ALS ARTS .............................................................................................................. 18
3.3. HEURISTICS .......................................................................................................................... 18
3.4. KLINISCHE LOGICA/MEDISCHE BESLISKUNDE ................................................................................ 18
3.4.1. Diagnostisch Landschap ............................................................................................ 19
3.4.2. Hypotheseaftasting .................................................................................................... 19
3.4.3. Analyse van het beslismoment: behandelen of niet ...................................................... 23
4. ELEKTRONISCH MEDISCH DOSSIER (EMD) ........................................................................ 24
4.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 24
4.2. HET ELEKTRONISCH MEDISCH DOSSIER ....................................................................................... 24
4.2.1. Definitie ..................................................................................................................... 24
4.2.2. Functies .................................................................................................................... 24
4.2.3. Onderdelen ............................................................................................................... 24
4.2.4. Voor wie? ................................................................................................................... 25
1
, 2024-2025
4.2.5. Juridisch/deontologisch aspect................................................................................... 25
4.2.6. Wetenschappelijke onderbouwing .............................................................................. 25
4.3. HET EMD ALS REGISTRATIE-INSTRUMENT ...................................................................................... 25
4.3.1. SOEP-benadering per deelcontact .............................................................................. 25
4.3.2. Classificatiesystemen en notatie ................................................................................ 26
4.3.3. Episodes ................................................................................................................... 27
5. ETHISCHE DILLEMA’S....................................................................................................... 27
5.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 27
5.2. WAAROM NU AL?.................................................................................................................... 27
5.3. VOORBEELDEN UIT DE PRAKTIJK .................................................................................................. 28
5.4. BEROEPSETHIEK EN -CODES ...................................................................................................... 28
5.4.1. Ethische theorieën aan de grondslag van beroepscodes .............................................. 28
5.4.2. Normen versus waarden............................................................................................. 28
5.5. ETHISCHE THEORIEËN GEHANTEERD IN DE GNK .............................................................................. 29
5.5.1. Zorgethiek.................................................................................................................. 29
5.5.2. Principe-ethiek .......................................................................................................... 29
5.5.3. Deontologie ............................................................................................................... 29
5.5.4. Deugdenethiek (in zorg) .............................................................................................. 30
5.5.5. Haalbaarheid ............................................................................................................. 30
5.6. AANPAK DAGELIJKE DILLEMA’S!................................................................................................... 30
6. WISSELWERKING TUSSEN INDIVIDU EN OMGEVING ............................................................. 31
6.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 31
6.2. MODELLEN (óBIOMEDISCH/BIOPSYCHOSOCIAAL) (DENK OOK EXPOSOOM LATER) .................................. 31
6.3. ZORGAANBOD ....................................................................................................................... 31
6.3.1. Curatieve zorg ............................................................................................................ 31
6.3.2. Preventieve zorg (zie ook hoofdstuk 10) ....................................................................... 32
6.3.3. Palliatieve zorg (zie apart hoofdstuk)............................................................................ 33
6.4. ZORGNIVEAUS: ...................................................................................................................... 33
6.4.1. 1ste lijn; 2de en 3de lijn; De nulde lijn? ≈ getrapte zorg ..................................................... 33
6.5. ZORGVISIE, ZORGBELEID (ZIE OOK HOOFDSTUK 8) ........................................................................... 34
6.5.1. Triple aim/Quadruple aim/Quintuple aim ..................................................................... 34
6.5.2. Health 2020 (WHO Europe)......................................................................................... 34
6.5.3. Community based healthcare (buurtgerichte zorg), community oriented primary care ... 34
7. DIVERSITEIT .................................................................................................................... 35
7.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 35
7.2. ACHTERGRONDINFO ............................................................................................................... 35
7.3. MORELE PRINCIPES ................................................................................................................. 35
7.4. WAT IS DIVERSITEIT? ................................................................................................................ 35
7.4.1. Cultuurdiversiteit ....................................................................................................... 35
7.4.2. Inclusieve zorg ........................................................................................................... 36
7.5. ARMOEDE (SOCIALE DIVERSITEIT) ................................................................................................ 39
7.5.1. Wat is het? ................................................................................................................. 39
7.5.2. Kenmerken ................................................................................................................ 39
7.5.3. Arm maakt ziek .......................................................................................................... 39
7.6. TRANSGENDERZORG ............................................................................................................... 41
7.6.1. Kenmerken ................................................................................................................ 41
7.6.2. Soorten transities ....................................................................................................... 42
7.6.3. Impact op mentale gezondheid ................................................................................... 42
7.6.4. Omgang als hulpverlener ............................................................................................ 42
7.6.5. Gezondheidsrisico’s ................................................................................................... 43
8. ZORG- EN WELZIJNSACTOREN IN HET ZORGPAD VAN DE PATIËNT ...................................... 44
8.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 44
8.2. ACHTERGROND ...................................................................................................................... 44
8.3. POGING TOT STRUCTUREREN ZORG- EN WELZIJNSSECTOR.................................................................. 44
8.3.1. Beroepen/Instanties ................................................................................................... 44
2
, 2024-2025
8.3.2. Eerstelijnszones (= structuur obv grondgebied) ............................................................ 45
8.3.3. Zorgverleningssystemen ............................................................................................. 45
8.3.4. (Klinische) informatiesystemen ................................................................................... 45
8.3.5. Organisatie gezondheidszorg ...................................................................................... 46
8.3.6. Mogelijke oplossing samenwerken in praktijk: MDO? .................................................... 47
8.3.7. Alternatieve methoden ............................................................................................... 47
9. PALLIATIEVE ZORG ........................................................................................................... 49
9.1. LEERDOELEN ......................................................................................................................... 49
9.2. ACHTERGROND ...................................................................................................................... 49
9.3. DEFINITIE WHO..................................................................................................................... 49
9.4. VERSCHILLEN CURATIEF-PALLIATIEF-TERMINAAL ............................................................................. 50
9.5. KENMERKEN .......................................................................................................................... 50
9.6. 4 STADIA ............................................................................................................................... 50
9.7. DRIE SOORTEN TRAJECTEN ........................................................................................................ 50
9.8. SPIRITUELE ASPECT ................................................................................................................. 51
9.9. CONCRETE ZORG IN STERVENSFASE/TERMINALE FASE ....................................................................... 52
9.10. ROUW ............................................................................................................................. 53
9.11. RIZIV CRITERIA .................................................................................................................. 54
9.12. PALLIATIVE CARE INDICATOR TOOL (PCIT) ................................................................................ 54
10. PREVENTIEVE EN PROACTIEVE ZORG ................................................................................ 55
10.1. LEERDOELEN ..................................................................................................................... 55
10.2. VTV-MODEL (= VOLKSGEZONDHEID TOEKOMST VERKENNING) ....................................................... 55
10.2.1. Casus MIRA (aparte pijlers overlopen) ......................................................................... 55
10.3. HERITABILITEIT EN EXPOSOOM ................................................................................................ 58
11. PATIËNTVEILIGHEID ......................................................................................................... 59
11.1. LEERDOELEN ..................................................................................................................... 59
11.2. SITUERING EN DEFINITIES ...................................................................................................... 59
11.3. HOE VAAK EN EPIDEMIOLOGIE ................................................................................................ 59
11.4. TYPE INCIDENTEN ............................................................................................................... 60
11.5. PREVENTIE ........................................................................................................................ 60
11.6. WAT NA EEN INCIDENT?........................................................................................................ 60
11.7. PRAKTISCHE TOEPASSINGEN PRAKTIJK ...................................................................................... 61
12. KWALITEIT VAN ZORG....................................................................................................... 62
12.1. LEERDOELEN ..................................................................................................................... 62
12.2. DEFINITIE (ZIE HOOFDSTUK 11) .............................................................................................. 62
12.3. SITUERING ........................................................................................................................ 62
12.4. PIONIERS.......................................................................................................................... 62
12.5. THEORETISCH KADER: GHZORG ALS PROCES ............................................................................. 62
12.6. PRAKTISCH ....................................................................................................................... 62
12.6.1. Richtlijnen ................................................................................................................. 62
12.6.2. Meten (indicatoren) .................................................................................................... 63
12.6.3. Veranderen/implementeren ........................................................................................ 63
3
, 2024-2025
KUL: E0I60A: Medische Praktijkvoering: Samenvatting
0. Introductie
0.1. Plaats in curriculum
• Studenten en jonge artsen vinden patiëntgerichtheid moeilijk
• Patiënten vinden studenten en jonge artsen kundig maar weinig empathisch/invoelend
• Student als slachtoBer/student als lerende
• Comfortzone van ‘medical students’ = medical expertise
à Zo vroeg mogelijk praktijk leren en uit comfort zone komen
0.2. Kwaliteit van zorg
• Een definitie van kwaliteit van zorg opgesteld door het Institute of Medicine is de volgende: “De
mate waarin gezondheidszorg voor individuen en voor de bevolking de kansen verhoogt om de
gewenste gezondheidsresultaten te verkrijgen en de mate waarin die consistent is met de huidige
professionele kennis.”
• Thema’s in KPV
o Communicatie: 70% van alle medische fouten te wijten aan communicatie
o Electronisch medisch dossier:
- Audits op chronische nierinsuBiciëntie levert 8 patiënten op…
- Meer dan 30% van ouderen krijgt ongeschikte medicatie
o Klinisch redeneren:
- Spagaat tussen EBM-PBM: wat arts wil-wat patiënt wil vb antibiotica
- Massa richtlijnen: welke gebruiken voor good clinical practice = ‘choosing wisely’
- Niet pluis als diagnostische strategie
o Ethiek:
- dilemma's in consultvoering vb vraag naar onterecht attest, waarheidsmededeling,
partijdigheid
- Ethische vraagstukken in de praktijk vb euthanasie, abortus
o Patiëntveiligheid:
- Minstens 5000 doden per jaar door onduidelijke voorschriften van zorgprocessen vb
postoperatieve patiënt zonder kinesitherapie
o Zorg:
- Armoede maakt ziek, ziek maakt arm: 1/10 van de gezinnen stelt doktersbezoek uit
- Levensverwachting van mensen van allochtone origine of in kansarmoede is lager (tot 15 jaar
minder gezonde jaren) (stijgende levensverwachting door voeding, hygiëne… niet ++medisch)
• Wet op patiëntenrechten: patiënten hebben recht op:
o Informatie en communicatie
o Toegankelijkheid en betaalbaarheid
o Bejegening, respect en privacy
o Participatie en empowerment
0.3. Zorg in evolutieZorg in evolutie
Vroeger: eenvoudige zorgrealiteit Nu: Complexe zorgrealiteit
• Cure (or die) • Care
• Doctor centered • Patient centered
• Empirisch onderzoek • Richtlijnen
• Boeken voor medici • Digitale media voor iedereen
• 1 behandeloptie • Keuzes en keuzevrijheid
• Doctors are always right • Juridisering
4
, 2024-2025
1. Communicatie
1.1. Leerdoelen
- In een klinisch consult kan een student
o Een klinisch consult communicatief en structureel op een kwaliteitsvolle manier voeren door de onderdelen van het consult te (her-) kennen
o Verdiepende thema’s in het klinisch consult uitvoeren (bijzondere consulten: ouder-kind, slecht nieuws, motivationele gesprekken, voorafgaande
zorgplanning, conflicthantering)
1.2. Waarom belangrijk?
• 70% van alle medische fouten te wijten aan communicatiefout + zeer kostelijk
• Daarom: essentieel voor een goede arts (3/4 van elk consult gewijd aan vragen?)
• EBect van communicatie op:
o Compliance vb medicatiegebruik, opvolgen van advies
o Self management vb bij chronische ziekten
o Adopting accurate health believes vb preventie
à Sterke relatie tussen communicatie en gezondheidsuitkomsten
o 1/3 van chronisch zieken neemt medicatie niet juist owv financiële problemen
o 1/5 van de patiënten kent bij ontslag diagnose en gebruik van medicatie niet
o 85% van alle klachten over gezondheidszorg is te wijten aan communicatie
1.3. Structuur van een consult
(Lees DOCU Leuvens communicatiemodel)
Functies:
- Structuur
- Terminologie
- Analyse
- Ptgerichtheid
- Veiligheid
Focus:
- Oriëntatie
(/psychosociaal
kader opstellen)
Vbzinnen p.4 + docu
1.3.1. Aanmelding
• Slechts een zeer klein aantal van totale populatie meldt zich bij dokter à Pt heeft vaak op
voorhand al verhaal in zijn hoofd (vb. Hersentumor en hoofdpijn à afleiden uit verhaal)
• >50% opgezocht op voorhand, >80% gaat achteraf googelen
• Een openingszin kan een verkeerde verwachting scheppen bij de patiënt (implicerend):
o Wat kan ik voor u doen?
o Wat is er aan de hand?
o Vertel me uw probleem.
o Hoe kan ik u helpen?
5
, 2024-2025
• Hoe dan wel?
o Goede dag, ga zitten! Ik luister…
o Oké, vertel…
o Ja, ik luister… = open vragen = gouden kwartiertje
o Het is aan u…
o Zeg het maar, zet u maar…
• De patiënt vertelt waarom hij tot bij u komt (aanmeldingsvraag)
o Geef hem hiervoor de TIJD
o Actief luisteren: Wat is dat?
- Non-verbale communicatie
- Gebruik stiltes! à gemiddelde patiënt vertelt slechts 30-60s
1.3.2. Oriëntatie
• ICEI’s: Idea, Concern, Expectation, Impact
o Meer rekening met emoties pt + afstemmen beleid
o Therapietrouw + tevredenheid stijgt
Idea Concern Expectation
Wat en – Bevragen van eigen – Wat betekent de klacht – Wat verwacht de
waarom? IDEE voor pt: patiënt van de
– Veel pt’en • Welke emotionele wijze waarop
bespreken hun lading? men met de
klachten met – Kan ook op een non- klacht kan
vrienden of verbale manier tot uiting geholpen worden
collega's of zoeken komen – Helpt bij het
het op het internet – Benoemen van emotie bepalen van een
vermindert de correct
geladenheid ervan beleidsplan
Hoe? – Wat zou, volgens - Heb ik goed begrepen - Wat verwacht u
uzelf, de oorzaak dat u dit moeilijk vond? van mij?
van uw klacht - Merk ik hier wat emotie? - Wat kan ik voor u
kunnen zijn? - Dit was een moeilijk doen?
– Wat zou uw moment voor u? - Wat maakt dat u
klachten kunnen - Aarzelde u om dat te hiermee vandaag
verklaren, denkt u? doen? op raadpleging
- Dit is belangrijk voor u… komt?
- Voel ik wat
ontgoocheling?
• Agenda: vraag naar andere agendapunten (deurklinkeBect) à ICE van elk punt!
• Eerste mentale synthese:
o Waarom pt bij mij? à Wees nieuwsgierig naar de mens zelf!
o Aftoetsen of alles goed begrepen is (vb. Mag ik uw vragen zo samenvatten…?)
• Consultatieplan
o Praktische aanpak verschillende problemen
o Diagnostisch landschap
o Arts kan zelf agendaptn aanhalen (vb. rappel uitstrijkje)
6
, 2024-2025
1.3.3. Anamnese
• In 70-90% van de gevallen kan diagnose obv pt’ geschiedenis, na anamnese
onderzoeksplan
• Verschillende soorten vragen:
1)
Een OPEN vraag:
o Antwoordmogelijkheid: brede waaier van antwoorden
bv. Kan je me vertellen hoe die pijn juist begonnen is?
2) Een GESLOTEN vraag:
o Eerder hypothese-bevestigend (aantonen/uitsluiten)
o PITA: plaats, intensiteit en/of beïnvloedende factoren, tijdsverloop, aard
bv. Heb je pijn?
3) Een SUGGESTIEVE vraag (valkuil):
o Eerder hypothese-bevestigend
bv. Dus je hebt pijn in je elleboog?
• Aandachtspunten:
o Niet te snel naar gesloten vragen
o Eén open vraag tegelijk (informatie steeds in blokjes)
o Let op de non-verbale communicatie
o CAVE computerscherm (pt evt betrekken)
o Vat samen !
1.3.4. Klinisch onderzoek
• Uitkleedopdracht: Hoe?
o VOOR het klinisch onderzoek:
1) Vraag goedkeuring en haalbaarheid van KO (meestal schrik + ≠ niveau’s pijn)
2) Vertel de patiënt à altijd duidelijke instructies:
• Waar hij zich mag uitkleden, wat hij mag uitdoen, waar hij mag zitten/staan
• Vb. “Kleedt u zich maar rustig uit. Ik noteer ondertussen in het dossier en ben dadelijk
bij u.” à sta er niet op te kijken!
o TIJDENS klinisch onderzoek:
• Vertel de patiënt wat je doet en wat je van hem verwacht (overschat kennis anatomie
niet + benoem wat je voelt)
• Positieve feedback over medewerking van patiënt
• Vertel je bevindingen nog niet, behoud dit voor de volgende fase (het beleid)
• Kondig aan wanneer het onderzoek afgelopen is en de patiënt zich terug mag
aankleden
• Mentale synthese:
o Terwijl pt zich aankleedt in EMD
o Wat is (diBerentiële) diagnose, nu pas ingaan op propedeutica
o Hoe zie ik het verloop?
1.3.5. Beleidsplan
Bv. Meisje dat anticonceptiepil zou kunnen nemen maar niet wil à alternatieven
Bv. Coureur wilt geen beta-blokkers nemen à antidiureticum in de plaats
= SHARED DECISION MAKING
7
, 2024-2025
• Rapportage van de bevindingen
o Terugkoppeling naar oriëntatie en ICE van de patiënt
o Vertrek bij de klacht en de vragen van de patiënt (ook normale bevindingen)
§ Voordeel voor patiënt: antwoord is meer gericht op eigen leefwereld
§ Voordeel voor arts: behouden van structuur
• Meedelen diagnose
o Vermijd jargon en denk aan ‘gezondheidsvaardigheden’
o Toets bij de patiënt wat hij zelf verstaat onder de diagnose/werkhypothese
o Geef de patiënt na het meedelen ruimte voor vragen + prognose
• Pt informeren
o Indien mogelijk uitleg voorbereiden
§ ondersteunend materiaal, afbeeldingen
§ Vb www.gezondheidenwetenschap.be
o Rekening houden met informatiebehoefte van patiënt
§ Recht op niet weten
o Nieuwe informatie beperken tot de essentie
§ Op voorhand nadenken: wat wil ik dat de patiënt onthoudt?
• Behandelingsvoorstel/Planning
o Rekening houdend met evidence/practice based medicine én ICE van de pt
o Indien meerdere opties: pro's en contra's van elke optie bespreken
o Uitleg is meer dan informeren!
ð Pt heeft recht op alle informatie, ook gevolgen indien hij behandeling weigert.
o Beleid meer dan behandeling alleen!
ð Soms ook onderhandelen + interdisciplinair
ð Motiveren
ð Bevorderen van therapietrouw
• Verloop en alarmtekens uitleggen
1.3.6. Aflsuiting
1. Samenvatting van beleid, herhaling van gemaakte afspraken
2. (Heeft de patiënt nog vragen of verwachtingen? )
1.4. Consultvoering (bijzondere situaties)
1.4.1. Ouder-kind
Doel Hoe?
• Meer objectieve informatie verkrijgen • rechtstreeks contact met kind te maken
• Vanaf jonge leeftijd: vertrouwensband • blijvend aandacht tonen voor verhaal van
opbouwen met kind = kind veilig doen ouders
voelen, eigen leefwereld gebruiken • veilige omgeving creëren vooral bij
• Loyaliteit bewaken! klinisch onderzoek
• ICE kind niet altijd zelfde als ICE ouder • Geen partij kiezen, loyaliteit tussen
• Vb.C: /medicijnen want is niet cool, ≠ beiden bewaken
C: bezorgdheid ouder • Vanaf 12 jaar ‘beslist’ een kind formeel
• Kind leert lichamelijke beleving mee à MEDEZEGGENSCHAP
uitdrukken • / splitsen tijdens consult (evt. later apart)
8
, 2024-2025
1.4.2. Echtpaar
Doel Hoe?
• Beiden recht op individuele aandacht • Uitklaren van verschillende posities
• ICE & opvattingen & motivatie kunnen • Arts is geen scheidsrechter, van in het
verschillen (onevenwichtig gesprek) begin duidelijk stellen en consultplan
• ‘privacy’ van elke partner apart afspreken
respecteren (ó vb. synergie partner) Vb. partners apart aanspreken, vragen aan pt
• Loyaliteit bewaken! zelf, partner straks of even buiten
1.4.3. Conflicten
• Uitgelokt door gedrag van arts?
• Autoritair, met PC/dossier bezig, antwoorden niet afwachten, bruusk intieme vragen
stellen, te laat komen, haasten, pt sommeren zich uit te kleden, telefoont afwerken, …
• Pt wantrouwt, achterhoudend, veeleisend, te laat, brutaal, veel tijd innemen,
bemoeizuchtige familie, ontevredenheid, onnodige doorverwijzing, /verzorging…
• Uitgelokt door gedrag van patiënt?
• Eisend, achterdochtig, luidruchtig, kennis van arts in twijfel trekken, te laat komen, niet
meewerken aan consult, niet akkoord, onwillig
• Niet serieus genomen, onvoldoende tijd, /dossier doorgenomen, afleiding, /alternatieve
behandelingen, /doorverwijzing, +eigen keuzes, pt heeft geen verstand, /fouten toegeven
è Vaak wisselwerking en botsende belangen/dilemma’s
• VIEWS
Vorm Inhoud Escalatie Wapens Sfeer Bijvoorbeeld:
Onderbreken Niet constructief Geen toenadering Dreigen Winnen/
verliezen
Door elkaar spreken Herhalingen Geen evolutie Beschuldigen Niet ernstig nemen
1. Onbehagen waarnemen
= doelstelling 2. Aanvoelen benoemen
Luider spreken Overdrijvingen Geen nieuwe Chanteren Geen contact 3. Standpunt vd patiënt exploreren!
voorstellen
4. Eigen standpunt toelichten
Gebaren Geen exploratie Onbegrip à Kleineren Vijandig, bitsig,
ruimte opeisen negatief 5. Tot afspraken komen
Tempo: snelle Inhoud wijkt Autoriteit Gejaagd
interactie, geen voor persoon inroepen
actief luistergedrag (= wie wint er?)
HERKEN conflict vroegtijdig (ik kan
verkeer zijn, maar ik heb de indruk
Non- en paraverbaal
OVERTROEVEN
dat…, benoem!
Vorm Inhoud Escalatie Wapens Sfeer Bijvoorbeeld:
Oogcontact Taakgericht Toenadering Onderhandelen Vertrouwen Excuses aanbieden
standpunten
à heeft pt niets aan, maak wel een
Knikken Constructief Tot compromis Confrontatie & Respect allusie dat je te laat bent, situatie
komen contact uitleggen
Niet onderbreken Exploratie Standpunten Bereid geen 100%
à betrek niet op eigen situatie: “ik
à zwijgen! verduidelijken gelijk te halen snap dat je boos bent MAAR ik schrik
wel van hoe je reageert’
Uitnodigend Voorstellen Grenzen stellen Onderhandelings-
ruimte ONDERMIJNEN!
Parafraseren, Alle pt’en even belangrijk!
Samenvatten,
Spiegelen
9
, 2024-2025
1.4.4. Slecht nieuws
• Bijna dagelijkse realiteit à emotioneel belastend arts
• Gradaties van slecht nieuws
• Subjectief: levenservaring, persoonlijkheid, context
• Objectief: ernst van aandoening, belasting van behandeling
• Slechte communicatie bij slecht nieuws à moeilijkere verwerking (in alle opzichten)
• Slecht nieuws in acute situaties: MENS-model
• Meedelen (direct)
• Emoties laten ventileren (pt ruimte geven)
• Nazorg (tweede consult + begeleidend persoon)
• Strategie en samenvatting (/sussend, /kanspercentages, /damage control)
• Slecht nieuws in verwachte situaties: CLEMENS
• Context voorbereiden (plaats, tijdstip, rust, privacy, voorbereid…)
• Luisteren (openen met vraag, nagaan begrip, taalgebruik pt, emoties pt…)
• Evalueren en inschatten (toonaard + dosis mededeling inschatten)
• Meedelen (onmiddellijk maar inleiding, oogcontact, empathie…)
• Emoties laten ventileren (luisteren, stiltes, aanmoedigen, spiegelen…)
• Nazorg (vragen stellen, luisteren, advies geven…)
• Strategie en samenvatting (toestand?, afspraken, bereikbaarheid…)
• Valkuilen
• Uitstellen van mededeling
• Proberen te verzachten
• Teveel praten/geen stiltes laten
• Over zichzelf/andere patiënten praten
• Te snel naar praktische info/voorstel overgaan
• Te opdringerig adviezen formuleren/oplossingen zoeken
• Patiënt loslaten na gesprek
• Reparatiereflex = neiging om meteen te "fixen"
1.4.5. Kwetsbare groepen
• Patiënten met beperktere gezondheidsvaardigheden opsporen en ondersteunen
• Nutteloos en onwenselijk om basiskennis te verwerven van elke
etniciteit/culturaliteit/diverse achtergrond (vb. (2 gen) immigranten hogere consumptie
de
én ontevredenheid = leven tussen twee culturen)
=> bewustwording, gedragsverandering, theoretische communicatie-strategieën en
gebruik maken van praktische communicatie-tools, sensitief ipv specifiek noden pt
1) Basis à Begrip en vertrouwen
• Denk na over eigen perceptie van anders-culturele achtergrond
• Streven naar begrip is belangrijker dan naar overeenstemming
o “Je moet niet hetzelfde denken, maar begripvol/respectvol luisteren”
• Investeren in vertrouwen
o Begroeting: laat initiatief over aan patiënt:
• kort knikken, kleine buiging, handdruk, uitnodigend gebaar met open hand,…
10
