8.1 Op weg met ouderen Caitlin Knockaert
Inhoudsopgave: de actieve oudere
De actieve oudere .................................................................................................................................. 3
1 MOHO en 24u van de oudere ........................................................................................................... 3
1.1 Tijd vanuit een psychologisch perspectief .......................................................................................3
1.2 Wil (volition) in het MOHO-model ...................................................................................................4
1.2.1 Persoonlijke (zelf)e3ectiviteit ..................................................................................................... 4
1.2.2 Zingeving .................................................................................................................................. 4
1.3 Gewenning (habituation) in het MOHO-model .................................................................................4
2 Calming, flowing & exacting ............................................................................................................ 5
3 Gezondheidsbevordering bij ouderen .............................................................................................. 5
3.1 Verschillende niveaus van gezondheidsbevordering ........................................................................6
3.2 Verklaren van gezondheidsgedrag ...................................................................................................6
3.2.1 Gedragverklaringsmodel ............................................................................................................ 7
3.3 Proces van gedragsverandering ......................................................................................................7
3.3.1 6-stappenmodel van gedragsverandering ................................................................................... 7
3.4 Taak als ergotherapeut ...................................................................................................................8
4 Cultuurparticipatie ........................................................................................................................ 8
4.1 Cultuurparticipatie bij ouderen .......................................................................................................8
4.2 Visie en uitgangspunten .................................................................................................................9
4.2.1 Eenieder heeft het recht om te participeren aan het culturele leven ............................................. 9
4.2.2 Cultuurparticipatie is een meerwaarde voor ouderen en de samenleving ..................................... 9
4.2.3 Deelname aan het culturele leven is groot en divers .................................................................... 9
4.2.4 Gebruiker, vrijwilliger of actieve cultuurbeoefenaar ..................................................................... 9
4.2.5 Mogelijkheden en tradities, levenssituatie en -fase...................................................................... 9
4.2.6 Grote verschillen in interesses en deelname ............................................................................... 9
4.2.7 Cultuur verbindt ...................................................................................................................... 10
4.2.8 Ervaren drempels .................................................................................................................... 10
4.2.9 Instroom van ‘jonge’ ouderen ................................................................................................... 10
4.2.10 Cultuurparticipatie van ouderen binnen ouderen- en cultuurbeleid ....................................... 10
4.3 Cultuurparticipatie mogelijk maken .............................................................................................. 10
4.3.1 Drempels en barrières ............................................................................................................. 10
5 Deel 1: ouderen in beweging ......................................................................................................... 11
5.1 Sporten en bewegen .................................................................................................................... 11
5.2 Inspanningsfysiologie .................................................................................................................. 11
5.2.1 Uithouding .............................................................................................................................. 11
5.2.2 Kracht ..................................................................................................................................... 14
5.2.3 Lenigheid ................................................................................................................................ 15
5.3 Coördinatie en evenwicht ............................................................................................................. 15
1
,8.1 Op weg met ouderen Caitlin Knockaert
6 Deel 2: ouderen in beweging ......................................................................................................... 15
6.1 Definities..................................................................................................................................... 15
6.2 Gezondheidsrisico door gebrek aan lichaamsbeweging in vrije tijd ................................................. 15
6.3 Beweegnorm ............................................................................................................................... 15
6.4 Hoe zit het met de ouderenpopulatie ............................................................................................ 16
6.5 Waarom is bewegen belangrijk ..................................................................................................... 16
6.6 Hoe komt het dat ouderen minder bewegen .................................................................................. 16
6.6.1 5 belemmeringen .................................................................................................................... 16
6.6.2 Wat willen ouderen zelf ............................................................................................................ 16
6.7 Beweging als stimulans om actief ouder te worden ........................................................................ 16
6.8 Aanbevelingen voor 65-plussers ................................................................................................... 17
6.8.1 Beweegrichtlijn vanuit WHO .................................................................................................... 17
6.8.2 Beweegrichtlijn vanuit WHO uit 2020........................................................................................ 17
6.8.3 Gezondheidsaanbeveling voor beweging in Vlaanderen ............................................................. 17
6.9 Aan de slag met aanbevelingen en tips .......................................................................................... 18
6.9.1 Link met MOHO....................................................................................................................... 18
6.9.2 Faciliteren van autonome motivatie ......................................................................................... 19
6.10 Aanbieden van sport- en bewegingsactiviteiten ............................................................................. 20
6.10.1 Belangrijkste aanbevelingen ................................................................................................ 20
6.10.2 Aanbevelingen voor het inrichten van een (beweeg)aanbod ................................................... 20
6.10.3 Een laagdrempelig beweegaanbod: 8B’s............................................................................... 20
........................................................................................................................................................... 20
6.10.4 Gemeenschappelijke kenmerken van succesvolle oefenprogramma’s ................................... 21
6.11 Bewegen met dementie ............................................................................................................... 21
6.11.1 Beweegmomentjes ............................................................................................................. 21
2
, 8.1 Op weg met ouderen Caitlin Knockaert
De ac&eve oudere
1 MOHO en 24u van de oudere
Wat betekent )jd?
à objec<eve <jd: zeer democra<sch gegeven
à subjec<eve <jd: hoe beleef ik <jd?
Hoe besteden ouderen hun )jd?
à roos van TOR: tempus omnia relevat
1.1 Tijd vanuit een psychologisch perspectief
Tijdsbeleven à sleutelvariabele voor het begrijpen van gedrag
Verschillende soorten <jd:
- Psychologische <jd: omgaan met veranderingen
• Leven krijgt betekenis
• Inten<onaliteit
• Besef van eigen iden<teit
• Taal als ordenend principe: verhalen
- Objec<eve <jd: chronologische <jd (impliciete en expliciete leeOijdsnormen)
- Biologische <jd
- Sociale <jd
Tijdsoriënta)e à zich kunnen situeren in de objec<eve <jd en ook in de sociale <jd
- Belangrijk voor persoonlijk func<oneren + sociale integra<e
- Vereist gezond intellectueel func<oneren
- Moet ondersteund worden door externe informa<e
Tijdspercep)e (= besef van de opeenvolging en duur van gebeurtenissen, ervaring van
<jdsverloop)en )jdses)ma)e (= beoordelen van <jdsduur)
- Ouderen hebben sterk besef van <jdsverloop
- Ervaring van traag <jdsverloop gaat gepaard met laag welbevinden
Tijdshorizon en toekomstperspec)ef
à de waargenomen <jdshorizon of de resterende <jd in het leven, heeO een grote invloed
op mo<va<e
- Hoe ouder, hoe minder waargenomen resterende <jd
- Systema<sche veranderingen in doelen die mensen zich stellen:
• Meer gericht op goed voelen en tevreden zijn
• Meer gericht op emo<onele betekenis ervaren in het leven
3
Inhoudsopgave: de actieve oudere
De actieve oudere .................................................................................................................................. 3
1 MOHO en 24u van de oudere ........................................................................................................... 3
1.1 Tijd vanuit een psychologisch perspectief .......................................................................................3
1.2 Wil (volition) in het MOHO-model ...................................................................................................4
1.2.1 Persoonlijke (zelf)e3ectiviteit ..................................................................................................... 4
1.2.2 Zingeving .................................................................................................................................. 4
1.3 Gewenning (habituation) in het MOHO-model .................................................................................4
2 Calming, flowing & exacting ............................................................................................................ 5
3 Gezondheidsbevordering bij ouderen .............................................................................................. 5
3.1 Verschillende niveaus van gezondheidsbevordering ........................................................................6
3.2 Verklaren van gezondheidsgedrag ...................................................................................................6
3.2.1 Gedragverklaringsmodel ............................................................................................................ 7
3.3 Proces van gedragsverandering ......................................................................................................7
3.3.1 6-stappenmodel van gedragsverandering ................................................................................... 7
3.4 Taak als ergotherapeut ...................................................................................................................8
4 Cultuurparticipatie ........................................................................................................................ 8
4.1 Cultuurparticipatie bij ouderen .......................................................................................................8
4.2 Visie en uitgangspunten .................................................................................................................9
4.2.1 Eenieder heeft het recht om te participeren aan het culturele leven ............................................. 9
4.2.2 Cultuurparticipatie is een meerwaarde voor ouderen en de samenleving ..................................... 9
4.2.3 Deelname aan het culturele leven is groot en divers .................................................................... 9
4.2.4 Gebruiker, vrijwilliger of actieve cultuurbeoefenaar ..................................................................... 9
4.2.5 Mogelijkheden en tradities, levenssituatie en -fase...................................................................... 9
4.2.6 Grote verschillen in interesses en deelname ............................................................................... 9
4.2.7 Cultuur verbindt ...................................................................................................................... 10
4.2.8 Ervaren drempels .................................................................................................................... 10
4.2.9 Instroom van ‘jonge’ ouderen ................................................................................................... 10
4.2.10 Cultuurparticipatie van ouderen binnen ouderen- en cultuurbeleid ....................................... 10
4.3 Cultuurparticipatie mogelijk maken .............................................................................................. 10
4.3.1 Drempels en barrières ............................................................................................................. 10
5 Deel 1: ouderen in beweging ......................................................................................................... 11
5.1 Sporten en bewegen .................................................................................................................... 11
5.2 Inspanningsfysiologie .................................................................................................................. 11
5.2.1 Uithouding .............................................................................................................................. 11
5.2.2 Kracht ..................................................................................................................................... 14
5.2.3 Lenigheid ................................................................................................................................ 15
5.3 Coördinatie en evenwicht ............................................................................................................. 15
1
,8.1 Op weg met ouderen Caitlin Knockaert
6 Deel 2: ouderen in beweging ......................................................................................................... 15
6.1 Definities..................................................................................................................................... 15
6.2 Gezondheidsrisico door gebrek aan lichaamsbeweging in vrije tijd ................................................. 15
6.3 Beweegnorm ............................................................................................................................... 15
6.4 Hoe zit het met de ouderenpopulatie ............................................................................................ 16
6.5 Waarom is bewegen belangrijk ..................................................................................................... 16
6.6 Hoe komt het dat ouderen minder bewegen .................................................................................. 16
6.6.1 5 belemmeringen .................................................................................................................... 16
6.6.2 Wat willen ouderen zelf ............................................................................................................ 16
6.7 Beweging als stimulans om actief ouder te worden ........................................................................ 16
6.8 Aanbevelingen voor 65-plussers ................................................................................................... 17
6.8.1 Beweegrichtlijn vanuit WHO .................................................................................................... 17
6.8.2 Beweegrichtlijn vanuit WHO uit 2020........................................................................................ 17
6.8.3 Gezondheidsaanbeveling voor beweging in Vlaanderen ............................................................. 17
6.9 Aan de slag met aanbevelingen en tips .......................................................................................... 18
6.9.1 Link met MOHO....................................................................................................................... 18
6.9.2 Faciliteren van autonome motivatie ......................................................................................... 19
6.10 Aanbieden van sport- en bewegingsactiviteiten ............................................................................. 20
6.10.1 Belangrijkste aanbevelingen ................................................................................................ 20
6.10.2 Aanbevelingen voor het inrichten van een (beweeg)aanbod ................................................... 20
6.10.3 Een laagdrempelig beweegaanbod: 8B’s............................................................................... 20
........................................................................................................................................................... 20
6.10.4 Gemeenschappelijke kenmerken van succesvolle oefenprogramma’s ................................... 21
6.11 Bewegen met dementie ............................................................................................................... 21
6.11.1 Beweegmomentjes ............................................................................................................. 21
2
, 8.1 Op weg met ouderen Caitlin Knockaert
De ac&eve oudere
1 MOHO en 24u van de oudere
Wat betekent )jd?
à objec<eve <jd: zeer democra<sch gegeven
à subjec<eve <jd: hoe beleef ik <jd?
Hoe besteden ouderen hun )jd?
à roos van TOR: tempus omnia relevat
1.1 Tijd vanuit een psychologisch perspectief
Tijdsbeleven à sleutelvariabele voor het begrijpen van gedrag
Verschillende soorten <jd:
- Psychologische <jd: omgaan met veranderingen
• Leven krijgt betekenis
• Inten<onaliteit
• Besef van eigen iden<teit
• Taal als ordenend principe: verhalen
- Objec<eve <jd: chronologische <jd (impliciete en expliciete leeOijdsnormen)
- Biologische <jd
- Sociale <jd
Tijdsoriënta)e à zich kunnen situeren in de objec<eve <jd en ook in de sociale <jd
- Belangrijk voor persoonlijk func<oneren + sociale integra<e
- Vereist gezond intellectueel func<oneren
- Moet ondersteund worden door externe informa<e
Tijdspercep)e (= besef van de opeenvolging en duur van gebeurtenissen, ervaring van
<jdsverloop)en )jdses)ma)e (= beoordelen van <jdsduur)
- Ouderen hebben sterk besef van <jdsverloop
- Ervaring van traag <jdsverloop gaat gepaard met laag welbevinden
Tijdshorizon en toekomstperspec)ef
à de waargenomen <jdshorizon of de resterende <jd in het leven, heeO een grote invloed
op mo<va<e
- Hoe ouder, hoe minder waargenomen resterende <jd
- Systema<sche veranderingen in doelen die mensen zich stellen:
• Meer gericht op goed voelen en tevreden zijn
• Meer gericht op emo<onele betekenis ervaren in het leven
3
