MAATSCHAPPELIJKE STRUCTUREN
DEEL 1: IK EN DE SAMENLEVING
Strikt genomen bestaat de samenleving of de maatschappij niet
• We hebben het over samenlevingsverbanden waarvan we deel uitmaken
o Het gezin, de vriendengroep, de school, …
Hoe zit het met onze waarneming van die ‘sociale feiten’?
• Alternatieve feiten zijn in de mode
• Onze waarneming kan alledaags of wetenschappelijk zijn
o Verschillen van elkaar in de kwaliteit van het beeld dat ze opleveren
• Verschillende invalshoeken (paradigma’s)
o Geven verrijkende kijk op de samenleving
De aandacht gaat vooral naar de gestructureerde gehelen in de samenleving:
• Groepen, organisaties en instituties
• Herleiden daarmee het leven van het samenlevingsgebeuren tot passieve deelnemers?
o Nee
o Door sociaal handelen brachten ze structuur
“De magische driehoek” van Berger en Luckmann
Sociologen zijn producten van de samenleving en de die samenleving is een objectieve werkelijkheid.
Omdat het een sociaal en een menselijk product is moet het als zodanig behandeld worden
HOOFDSTUK 1: OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN BEKEND GEBIED
• Letterlijk betekend sociologie “samenlevingskunde”:
o Socius (Latijn) + Logos (Grieks)
o Willen meer weten over hoe mensen samenleven in allerhande sociale verbanden
• Sociologie interesse in:
o Hoe leven mensen samen in allerhande sociale verbanden?
o Wat zijn de kenmerken van die samenlevingsverbanden?
o Door welke wetmatigheden worden ze gestuurd?
1
,HET DAGELIJKSE LEVEN DOOR DE BRIL VAN DE SOCIOLOOG
Dagelijkse waarnemingen à sociologische bril nodig: structuur + betekenis geven aan wat we zien
Centraal begrip:
• sociologische verbeelding
o (= het bewustzijn dat onze individuele ervarings-en belevingswereld verband houdt met
de bredere samenleving)
o = Vermogen om persoonlijke ervaringen en uitdagingen te begrijpen in de context van
grotere maatschappelijke structuren en historische processen
Mills (1953) bestaat de sociologische verbeelding uit 3 componenten
• Historische blik (geschiedenis)
o Leert ons hoe de samenleving tot stand kwam
o We moeten het verleden kennen om te kunnen begrijpen wat er vandaag gebeurt
o 3 grote breuklijnen
§ Armen vs rijken
§ Katholieke vs protestanten
§ Vlamingen vs Walen
o Heeft te maken met hoe wij als maatschappij met een probleem omgaan, niet bij
iedereen hetzelfde
• Biografie
o Gebeurtenissen in ons persoonlijk leven die ons hebben gemaakt tot wie we zijn
o Welke rol speelt onze waarneming van onze omgeving?
• Sociale structuur:
o Gaat over instituties (kerk,politieke partijen, scholen, …) die ons leven bepalen
o Hoe worden conflicten onderdrukt of opgelost?
ETEN EN DRINKEN:
• Niets is meer biologisch bepaald dan dit
o Primaire behoefte
• Veel evolutionaire veranderingen
• “Ons kookboek” van de boerenbond
o Van stoemp met worst naar wereldkeuken
• Hoe zo een verandering?
o Verandering in de maatschappij = nu multiculturele samenleving
• Verschillen binnen dezelfde maatschappij:
o Brunchen doet niet iedereen op zondag
o Niet iedereen noemt het “diner”
• Vleesconsumpties is ongewijzigd gebleven
o Ondanks meer aandacht voor vegetarisch eten
o Is in ons ingebakken en veranderd weinig
o Veranderen niet zo snel in bepaalde opzichten
• Drinken:
o Koffie
2
, § Werd deel van onze sociale rituelen en kreeg een symbolische waarde, is terug
‘sexy’
§ Ook een “vriendelijke drug”: bevat veel cafeïne
o Was vroeger uitzonderlijk en duur
§ In de loop van de 17e eeuw deden ze er alles aan om koffie te remmen of
verbieden
SPORT
• Gelinkt aan sociale structuren
• Nood aan lichaamsbeweging
• Als men vraagt in wat is men geïnteresseerd
• Verschil in sociale status (vrijetijdsbesteding)
o Hoge klasse: hockey, skiën, golf, motorcross
o Lage klasse: voetbal,…
• “Blood sports” evolueerde
o Zoals boksen
• Nieuwe trends in de sport zijn verbonden met lifestyletrends
o Bv zumba, fitness, pilates
o Padel à door lockdown in corona
LIFESTYLE EN LIJFSTIJL:
• Het beeld dat gecreëerd wordt: wat is een mooi lichaam?
o Vaak hebben ze ondergewicht maar creëren schoonheidsideaal
o Kan leiden tot anorexia problemen
• Niet individu maar samenleving
o Ontstaan buitenaf dat invloed heeft hoe mensen functioneren à kans dat je problemen
ontwikkeld
o Hoge klasse zal telkens een nieuwe look aannemen zodat de middelklasse daar weer kan
naar streven
• “Conspicious consumption”
o = je status laten zien door dingen dat je draagt of koopt
LIEFDE:
• De persoon waarop je verliefd wordt kan heel divers zijn
o Wat niet random gebeurd is met wie we een relatie aangaan
o Houdt die stand?
o Zelfde sociale klasse
§ We hebben gedeelde ervaring, is groter als we uit zelfde context komen
o Als we die overtreden kunnen er sancties zijn
§ Bv partner afkeuren
§ Kan impliciet en expliciet (breuk met ouders)
§ Eremoorden (in sommige culturen) omdat liefde ingaat tegen de cultuur
o Met wie ga je een relatie aan
§ Sociale druk van andere
§ Niet een aspect waar we zelf beslissen wat we doen maar de maatschappij
stuurt dat waardoor dat het eigenlijk bepaald
3
, § Je wil niet afwijken
STATUSSYMBOOL: “CONSPICIOUS CONSUMPTION”
• Een lifestyle kan een statussymbool zijn
o Bv nieuwe keuken, tesla, dikke villa
o = symbool van je status, van je gewilde of geclaimde status van de samenleving
• Is niet noodzakelijk functioneel
o Je hoeft niet met tesla rijden om ergens te geraken maar het geeft je status
o De dingen die je koopt, draagt laat zien hoe je status is
o Wanneer lage status op hetzelfde niveau komt gaan ze nog een hogere status gaan
ontwikkelen ze willen een verschil
CONTINGENT MAAR NIET ARBITRAIR?
• Geleidelijk aan is er gekomen = beschaafde manier van eten (met mes en vork)
• De codes van sociaal handelen hadden zich ook anders kunnen ontwikkelen
o Bv roken in openbare gebouwen
o = contingent MAAR niet arbitrair
§ Wel gaan kijken welke processen zijn er werkzaam
§ Als de hoge klasse een bepaalde manier zich gaan gedragen wordt dat
aantrekkelijk zodat de lage daar ook naar willen streven
Contigent = verwijst naar de maatschappelijke context die ook anders kon geweest zijn. Dat wil niet
zeggen dat die context arbitrair zou zijn (bv partner kiezen, wat te eten, …)
àAlles had alles kunnen zijn dan het nu is
Niet arbitrair = er zijn goede redenen waarom het zo is, het is niet willekeurig. Afwijkend gedrag wordt
geproduceerd door de samenleving
1.2 NIEMAND IS EEN EILAND – ZEKER NIET IN TIJDEN VAN CORONA (NIET KENNEN)
= we kunnen niet zonder elkaar
In corona: ze verplichten ons afstand te nemen, we zoeken naar contact MAAR samenleving heeft ons ook
nodig
1.2.1 SCHERPT DE CORONACRISIS ONZE SOCIOLOGISCHE WAARNEMING AAN?
Grote inspanning van heel de gemeenschap: heeft geleid tot meer gelijkheid
à Bij corona zien we deze effecten niet echt
In de geschiedenis zien we dat alleen gewelddadige schokken tot een drastische vermindering van de
ongelijkheid hebben geleid
• Sociologisch insteek bij corona werd aan de zijlijn gehouden
o Ging vooral over virologische en economische dimensies
o Daarna pas kwam de bekommernis over de psychologische impact
4
DEEL 1: IK EN DE SAMENLEVING
Strikt genomen bestaat de samenleving of de maatschappij niet
• We hebben het over samenlevingsverbanden waarvan we deel uitmaken
o Het gezin, de vriendengroep, de school, …
Hoe zit het met onze waarneming van die ‘sociale feiten’?
• Alternatieve feiten zijn in de mode
• Onze waarneming kan alledaags of wetenschappelijk zijn
o Verschillen van elkaar in de kwaliteit van het beeld dat ze opleveren
• Verschillende invalshoeken (paradigma’s)
o Geven verrijkende kijk op de samenleving
De aandacht gaat vooral naar de gestructureerde gehelen in de samenleving:
• Groepen, organisaties en instituties
• Herleiden daarmee het leven van het samenlevingsgebeuren tot passieve deelnemers?
o Nee
o Door sociaal handelen brachten ze structuur
“De magische driehoek” van Berger en Luckmann
Sociologen zijn producten van de samenleving en de die samenleving is een objectieve werkelijkheid.
Omdat het een sociaal en een menselijk product is moet het als zodanig behandeld worden
HOOFDSTUK 1: OP ONTDEKKINGSTOCHT DOOR EEN BEKEND GEBIED
• Letterlijk betekend sociologie “samenlevingskunde”:
o Socius (Latijn) + Logos (Grieks)
o Willen meer weten over hoe mensen samenleven in allerhande sociale verbanden
• Sociologie interesse in:
o Hoe leven mensen samen in allerhande sociale verbanden?
o Wat zijn de kenmerken van die samenlevingsverbanden?
o Door welke wetmatigheden worden ze gestuurd?
1
,HET DAGELIJKSE LEVEN DOOR DE BRIL VAN DE SOCIOLOOG
Dagelijkse waarnemingen à sociologische bril nodig: structuur + betekenis geven aan wat we zien
Centraal begrip:
• sociologische verbeelding
o (= het bewustzijn dat onze individuele ervarings-en belevingswereld verband houdt met
de bredere samenleving)
o = Vermogen om persoonlijke ervaringen en uitdagingen te begrijpen in de context van
grotere maatschappelijke structuren en historische processen
Mills (1953) bestaat de sociologische verbeelding uit 3 componenten
• Historische blik (geschiedenis)
o Leert ons hoe de samenleving tot stand kwam
o We moeten het verleden kennen om te kunnen begrijpen wat er vandaag gebeurt
o 3 grote breuklijnen
§ Armen vs rijken
§ Katholieke vs protestanten
§ Vlamingen vs Walen
o Heeft te maken met hoe wij als maatschappij met een probleem omgaan, niet bij
iedereen hetzelfde
• Biografie
o Gebeurtenissen in ons persoonlijk leven die ons hebben gemaakt tot wie we zijn
o Welke rol speelt onze waarneming van onze omgeving?
• Sociale structuur:
o Gaat over instituties (kerk,politieke partijen, scholen, …) die ons leven bepalen
o Hoe worden conflicten onderdrukt of opgelost?
ETEN EN DRINKEN:
• Niets is meer biologisch bepaald dan dit
o Primaire behoefte
• Veel evolutionaire veranderingen
• “Ons kookboek” van de boerenbond
o Van stoemp met worst naar wereldkeuken
• Hoe zo een verandering?
o Verandering in de maatschappij = nu multiculturele samenleving
• Verschillen binnen dezelfde maatschappij:
o Brunchen doet niet iedereen op zondag
o Niet iedereen noemt het “diner”
• Vleesconsumpties is ongewijzigd gebleven
o Ondanks meer aandacht voor vegetarisch eten
o Is in ons ingebakken en veranderd weinig
o Veranderen niet zo snel in bepaalde opzichten
• Drinken:
o Koffie
2
, § Werd deel van onze sociale rituelen en kreeg een symbolische waarde, is terug
‘sexy’
§ Ook een “vriendelijke drug”: bevat veel cafeïne
o Was vroeger uitzonderlijk en duur
§ In de loop van de 17e eeuw deden ze er alles aan om koffie te remmen of
verbieden
SPORT
• Gelinkt aan sociale structuren
• Nood aan lichaamsbeweging
• Als men vraagt in wat is men geïnteresseerd
• Verschil in sociale status (vrijetijdsbesteding)
o Hoge klasse: hockey, skiën, golf, motorcross
o Lage klasse: voetbal,…
• “Blood sports” evolueerde
o Zoals boksen
• Nieuwe trends in de sport zijn verbonden met lifestyletrends
o Bv zumba, fitness, pilates
o Padel à door lockdown in corona
LIFESTYLE EN LIJFSTIJL:
• Het beeld dat gecreëerd wordt: wat is een mooi lichaam?
o Vaak hebben ze ondergewicht maar creëren schoonheidsideaal
o Kan leiden tot anorexia problemen
• Niet individu maar samenleving
o Ontstaan buitenaf dat invloed heeft hoe mensen functioneren à kans dat je problemen
ontwikkeld
o Hoge klasse zal telkens een nieuwe look aannemen zodat de middelklasse daar weer kan
naar streven
• “Conspicious consumption”
o = je status laten zien door dingen dat je draagt of koopt
LIEFDE:
• De persoon waarop je verliefd wordt kan heel divers zijn
o Wat niet random gebeurd is met wie we een relatie aangaan
o Houdt die stand?
o Zelfde sociale klasse
§ We hebben gedeelde ervaring, is groter als we uit zelfde context komen
o Als we die overtreden kunnen er sancties zijn
§ Bv partner afkeuren
§ Kan impliciet en expliciet (breuk met ouders)
§ Eremoorden (in sommige culturen) omdat liefde ingaat tegen de cultuur
o Met wie ga je een relatie aan
§ Sociale druk van andere
§ Niet een aspect waar we zelf beslissen wat we doen maar de maatschappij
stuurt dat waardoor dat het eigenlijk bepaald
3
, § Je wil niet afwijken
STATUSSYMBOOL: “CONSPICIOUS CONSUMPTION”
• Een lifestyle kan een statussymbool zijn
o Bv nieuwe keuken, tesla, dikke villa
o = symbool van je status, van je gewilde of geclaimde status van de samenleving
• Is niet noodzakelijk functioneel
o Je hoeft niet met tesla rijden om ergens te geraken maar het geeft je status
o De dingen die je koopt, draagt laat zien hoe je status is
o Wanneer lage status op hetzelfde niveau komt gaan ze nog een hogere status gaan
ontwikkelen ze willen een verschil
CONTINGENT MAAR NIET ARBITRAIR?
• Geleidelijk aan is er gekomen = beschaafde manier van eten (met mes en vork)
• De codes van sociaal handelen hadden zich ook anders kunnen ontwikkelen
o Bv roken in openbare gebouwen
o = contingent MAAR niet arbitrair
§ Wel gaan kijken welke processen zijn er werkzaam
§ Als de hoge klasse een bepaalde manier zich gaan gedragen wordt dat
aantrekkelijk zodat de lage daar ook naar willen streven
Contigent = verwijst naar de maatschappelijke context die ook anders kon geweest zijn. Dat wil niet
zeggen dat die context arbitrair zou zijn (bv partner kiezen, wat te eten, …)
àAlles had alles kunnen zijn dan het nu is
Niet arbitrair = er zijn goede redenen waarom het zo is, het is niet willekeurig. Afwijkend gedrag wordt
geproduceerd door de samenleving
1.2 NIEMAND IS EEN EILAND – ZEKER NIET IN TIJDEN VAN CORONA (NIET KENNEN)
= we kunnen niet zonder elkaar
In corona: ze verplichten ons afstand te nemen, we zoeken naar contact MAAR samenleving heeft ons ook
nodig
1.2.1 SCHERPT DE CORONACRISIS ONZE SOCIOLOGISCHE WAARNEMING AAN?
Grote inspanning van heel de gemeenschap: heeft geleid tot meer gelijkheid
à Bij corona zien we deze effecten niet echt
In de geschiedenis zien we dat alleen gewelddadige schokken tot een drastische vermindering van de
ongelijkheid hebben geleid
• Sociologisch insteek bij corona werd aan de zijlijn gehouden
o Ging vooral over virologische en economische dimensies
o Daarna pas kwam de bekommernis over de psychologische impact
4
