Samenvatting Kennistoets Ontwikkelingspsychopathologie Pedagogiek - Hogeschool Inholland

Inleiding: H1 & H2

Ontwikkelingspsychopathologie = de
wetenschappelijke discipline die onderzoekt hoe psychische
stoornissen ontstaan en zich ontwikkelen
Psychiatrie: een medische discipline die zich bezighoudt
met onderzoek, diagnose en behandeling van psychische
stoornissen.
Wat is ‘Normaal gedrag’: gedrag dat volgens de
heersende maatschappelijke normen, waarden en
verwachtingen niet te veel afwijkt van het gemiddelde (een
tijd- en plaatsgebonden begrip).
 maatschappelijke gebonden: normen en waarden
die wij hier als ‘’normaal’’ zien
 tijd en plaatsgebonden: iedere generatie en land vinden weer
andere dingen ‘’normaal’’
Classificatie: een persoon (voorwerp/situatie) herkennen, er
een naam aan geven, en indelen in een categorie -> nodig
om de wereld overzichtelijk te houden.
Doel (ontwikkelings)psychopathologie: afwijkend of
‘vreemd’ gedrag goed in kaart brengen; psychische
stoornissen worden herkend van elkaar onderscheiden
ingedeeld. Een classificatiesysteem kan hierbij helpen.
Het classificeren van psychische aandoeningen is
ingewikkelder, omdat:
1. Er zijn nog geen duidelijke biologische oorzaken voor
gevonden.
2. Maatschappelijke, culturele, religieuze en persoonlijke
opvattingen spelen een grote rol bij de beoordeling van
gedrag. Er wordt onderscheid gemaakt tussen grote groepen
(angststoornissen) en subgroepen (paniekstoornis, de
agorafobie, de specifieke fobie en de separatiestoornis).


De DSM-5: een classificatiesysteem, geen diagnostisch handboek
DSM: ‘Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders’: ‘Handboek
voor de classificatie van psychische stoornissen (DSM-5)’. Het is geen
diagnostisch handboek (kan geen diagnose mee stellen), maar het kan er wel bij
helpen. De DSM is een classificatiesysteem, en het gaat dus om een classificatie
die eruit komt, en geen diagnose. De DSM is een instrument om psychische


1

,stoornissen te categoriseren op basis van vastgestelde criteria, en niet om
individuele diagnoses te stellen
Geschiedenis van de DSM: Duitse psychiater Emil Kraeplin (1856-1926)
wordt gezien als de grondlegger van het moderne classificatiesysteem. Maakte
een indeling van psychiatrische stoornissen (vooral lichamelijk georiënteerd).
Psychopathologie is iets anders dan psychiatrie. De psychiatrie is een medische
discipline die zich bezighoudt met onderzoek, diagnose en behandeling van
psychische stoornissen.
 Differentiaaldiagnose: Op welke stoornissen lijkt ze?
 Comorbiditeit: Met welke stoornissen gaat de betreffende stoornis
samen?
 Prevalentie van de stoornis: Hoe vaak komen ze voor?
 Classificeren: Het in kaart brengen van mogelijk problematisch gedrag
door een persoon/voorwerp/situatie herkennen, er een naam aan geven en
indelen in een categorie. (Naam geven aan bepaald gedrag, maar geen
oorzaak of verklaring)
 Diagnosticeren: Het proberen te begrijpen en te verklaren van dat
gedrag.
Vormen ven diagnostiek:
- Vragenlijst
- Intelligentieonderzoek
- Neuropsychologisch onderzoek ((naar aandacht, concentratie,
impulsbeheersing))
- Observaties
- Amnamnese-gesprek
- Informatie van derden
- Sociaal-emotioneel onderzoek




Genormeerde tests

2

,Bij het beoordelen van de ontwikkeling van een kind worden vaak genormeerde
tests gebruikt. Dit zijn gestandaardiseerde meetinstrumenten die de prestaties
of ontwikkeling van een individu vergelijken met een referentiegroep (een
grote groep leeftijdsgenoten). Hierdoor krijgen onderzoekers, psychologen en
andere professionals een beter beeld van hoe een kind presteert in vergelijking
met de norm.




Wat betekent ‘genormeerd’?
Een test is genormeerd als er een maatstaf is vastgesteld op basis van
gegevens van een representatieve steekproef van kinderen. Dit betekent dat de
testresultaten van een kind niet op zichzelf staan, maar worden geïnterpreteerd
door te kijken hoe andere kinderen van dezelfde leeftijd gemiddeld scoren.
Waarom zijn genormeerde tests belangrijk?
 Objectieve vergelijking: De test geeft inzicht in hoe een kind
functioneert ten opzichte van leeftijdsgenoten.
 Vroege signalering: Afwijkende scores kunnen wijzen op mogelijke
ontwikkelingsproblemen en helpen bij vroegtijdige interventie.
 Betrouwbaarheid en validiteit: Door normering wordt de test
gestandaardiseerd en kunnen de resultaten consistent en wetenschappelijk
onderbouwd worden geïnterpreteerd.
Genormeerde vs. Niet-genormeerde vragenlijsten
 Genormeerde vragenlijsten: Hierbij wordt de score van een individu
vergeleken met een normgroep. Voorbeelden hiervan zijn IQ-tests, taal- en
rekenvaardigheidstoetsen en gestandaardiseerde gedragsvragenlijsten
(bijv. CBCL – Child Behavior Checklist).
 Niet-genormeerde vragenlijsten: Dit zijn vragenlijsten die meer
bedoeld zijn om een subjectief beeld te krijgen van de ontwikkeling of
het gedrag van een kind, bijvoorbeeld via observaties of vragenlijsten die
door ouders of leerkrachten worden ingevuld zonder vergelijking met een
normgroep.


De uitgangspunten van de DSM:
 Observeerbaar gedrag en/of innerlijke
kenmerken (gedragssymptomen)
 Symptomen beschrijven de stoornis (ze
verklaren de stoornis niet)
 DSM beschrijft ook welk aantal symptomen in
welke mate en gedurende welke termijn
aanwezig moeten zijn wil er sprake kunnen
zijn van een stoornis.



3

,  Hoe meer symptomen iemand heeft, hoe ‘ernstiger’ hij eraan toe is
 Symptomen moeten een al een bepaalde tijd of vanaf een bepaald moment
aanwezig zijn
 Termijn is belangrijk; iedereen voelt zich wel eens een week niet zo fijn. Als je
je een aantal weken niet fijn voelt, kan er wel sprake zijn van bijvoorbeeld een
depressie
 Het is belangrijk in welke mate de stoornis iemands functioneren negatief
beïnvloedt en een last voor zichzelf of zijn omgeving is.


Ontwikkelingsanamnese: gesprek met ouder(s) of verzorgers over de
ontwikkeling van het kind. Zo kijk je als pedagoog al van jongs af aan dat er
aanwijzingen zijn van een bepaalde stoornis, zo krijg je een zo’n breed mogelijk
beeld.



Ontwikkelingsanamnese = Bij het onderzoeken van
gesprek met ouder(s) of ontwikkelingsstoornissen is
01
verzorgers over de
ontwikkeling van het kind
02
het van groot belang om
de ontwikkeling van het
kind zorgvuldig in kaart te
brengen.




Hechting

Hechting en hechtingsstoornissen
Hechting is de affectieve band tussen een kind en een
volwassene, zoals ouders of verzorgers, die zorgt voor
veiligheid en bescherming. Dit is een levenslang proces.
John Bowlby ontwikkelde de gehechtheidstheorie, waarin
gehechtheidsgedrag wordt beschreven als de manier
waarop een kind nabijheid zoekt bij een vertrouwde
volwassene, zowel in plezierige als stressvolle situaties.
Gehechtheid: “een duurzame, affectieve band tussen een
kind en zijn verzorgers, waardoor een jeugdige zich
emotioneel & fysiek veilig voelt.”
Gehechtheidsgedrag: gedrag wat ervoor zorgt dat de hechtingsfiguur nabij
komt, zodat het kind stress kan reguleren in spanningsvolle situaties.
Hechtingsprocessen: zijn interactief en altijd in wederzijdse beïnvloeding!
Hechting is een levenslang proces, waarbij de eerste levensjaren cruciaal zijn. Er
is geen kritische periode, maar wel een sensitieve periode. Al voor de geboorte

4