Nota's Politicologie

Nota’s Politicologie

Lesweek 1

Ideologieën: verschillende ideeën waarover kan gedebatteerd worden, verschillende standpunten

Macht: (on)zichtbare macht?

 Bv.: Poetin  heel zichtbaar
Bv.: Vivaldi-regering omtrent abortuskwestie  onzichtbaar

Macht in weinig handen: partijvoorzitters hebben heel veel macht  zeer elitair, toch speelt de grote
massa nog een rol in de politiek (stemmen, protest…)

Regering: België heeft meer dan dagen zonder regering gezeten  zijn zij dan wel zo belangrijk?

Jaren 90: Spaghetti-arrest (Dutroux-zaak) en Augusta-proces gaven aanleiding tot protesten (burgers
waren niet eens met het beleid van de rechterlijke macht)

 Kloof tussen burger en gerecht  bevolking pleit voor betrokken juristen

Recht is afhankelijk van politieke machtsverhoudingen

GWH vernietigde nieuwe eindtermen ondanks dat de politiek daarvoor had gestemd

 Politiek en gerecht werken op elkaar in



ACTUA:

1. Radicale stemmen
In 2019 zijn de politieke machtsverhoudingen vastgelegd waar we vandaag nog steeds mee
werken  in 2019 veel radicale stemmen (Vlaams Belang, PVDA)

PS probeert te vermijden dat PTB verder groeit door middel van regeringsbesluiten  PS
verloor al veel kiezers aan PTB

België heeft een enorm versnipperd partijlandschap  is doorheen de tijd steeds
toegenomen, door die versnippering wordt het moeilijker om beslissingen te nemen

NL erg proportioneel kiessysteem waardoor het gemakkelijker is om in het parlement te
geraken

VB  cordon sanitaire
Ook andere partijen kunnen moeilijk coalities maken met andere partijen (versnippering)
 nationale partijen oplossing? In 1968 gesplitst

Traditionele partijen zijn aan het afkalven
In 2019 hadden die 3 partijen geen meerderheid meer

Vivaldi-regering  veel verschillende partijen
“te grote” regering (CD&V werd meegenomen om Vlaamse kant meer te representeren in de
regering)

1

, Grootste familie in regering = socialistische familie (Magnette grote invloed)

NVA zit wel in Vlaamse, maar niet in federale regering
NVA wil beeld creëren dat in Vlaanderen alles beter lukt dan in België op federaal niveau
(argument: begroting)



Politiek verschilt van mens tot mens en evolueert doorheen de tijd

Nanny State Index: hoe minder vrijheid, hoe hoger in de lijst

 Bv.: Noorwegen sterk interveniërende overheid dus hoog in de lijst, VS weinig
interveniërende overheid dus laag in de lijst

Aristoteles: mens is een politiek dier  het hoogste is politiek voeren, de ideale burger houdt zich
bezig met verbetering van de maatschappij

Politiek: organiseren van een groep mensen op een bepaald grondgebied  door internationalisering
& globalisering steeds minder belang van territoriale element

Machiavellistisch = gewetenloos, machtswellustig

Geboorte ideologieën tijdens FR ( “geboorte” democratie)

 Daarvoor elitair
 Ontstaan parlementen

Wat is gelijkheid concreet?

Onderscheid vriend-vijand essentieel in politiek volgens Carl Schmitt

Chantal Mouffe = politiek filosoof

 “radicale democratie”: conflict staat centraal, ideeën tegen elkaar opzetten, polariseren
 Denkt na in het verlengde van Schmitt
 Pleit voor agonisme, tegen consensus

David Easton: politiek = oplossen van problemen met schaarste



Lesweek 2

(gastcollege Vincent van Quickenborne)  geen leerstof



Lesweek 3

ACTUA:

1. Stikstofproblematiek
 te grote uitstoot in Vlaanderen volgens EU
Stikstofuitstoot verminderen ter bescherming van de natuur, biodiversiteit…
Grootste vervuiler: landbouw (veeteelt)  maatregelen voor landbouw


2

, Kan problemen geven voor de economie (vergunningen, klachten…)
20.000 bezwaren tegen stikstofplan  CD&V wil akkoord herbekijken
Gemeenschappelijk landbouwbeleid van EU = gelijklopend beleid (dus ook voor stikstof) voor
subsidies van EU nodig



2. Septemberverklaring
Veel ophef door kinderbijslag indexatie
Leek op discussie over stikstofproblematiek
Dezelfde partijen tegen elkaar  CD&V vs. NVA, Open VLD
Profilering bij landbouwers voor stemmen  niemand weet nog waarvoor CD&V staat

Jambon heeft geprobeerd alle partijvoorzitters bijeen te brengen
We hebben een zeer elitair politiek systeem

Geen vervroegde verkiezingen in Vlaanderen mogelijk
 door constructieve motie van wantrouwen moet onmiddellijk nieuwe regering kunnen
plaatsnemen
1 keer gebeurd: 2017 Wallonië

Bourgondische coalitie heeft geen meerderheid op gewestelijk niveau



3. Migratieproblematiek
(Vlamingen vinden dat belangrijk)

Heel gevoelig dossier: Paleizenstraat



4. Participatie
10.000 mensen hebben maar geantwoord op enquête van overheid België
 weinig representatief
 bij participatie nemen altijd dezelfde mensen deel



5. Aanpak drugs
War on Drugs
Nieuwe “drugscommissies”



6. Subsidiebeleid
1/3 budget Vlaanderen = subsidies
- Deelstaten hebben niet de mogelijkheid om belastingen te verlagen voor hulp bedrijven
 daarom subsidies
- Veel geld naar zorgsector




3

, 7. Nanny State?
Veel regeringen werken niet meer goed
Kijken naar het federale bestuur



8. Kieshervorming & volksberoep
Volksberoep: NVA stelt voor uitspraken van GwH te overrulen door parlement
 kritiek: aanslag op scheiding der machten
MAAR ook veel rechters die wetgeving te breed interpreteren

Kieshervorming: kiessysteem zoals in Engeland

NVA wil zich door deze ideeën weer lanceren als ideeënpartij



Ideologieën zijn belangrijk om politiek te begrijpen

Achterhuiswet  via deze wet huiszoekingen kunnen doen bij mensen die om humanitaire redenen
asielzoekers opvangen, om een beleid te voeren

 zeer ideologisch debat in parlement



Wat is ideologie?  veel discussie

Populisme ideologie?  eerder politieke stijl (thin ideologie)

Volgens sommigen is ecologisme ook een thin ideologie



Verschillende schakeringen binnen ideologieën (links  rechts)

 politieke moorden omwille van schakeringen (bv. Trotski)



Veel definities ideologie (NIET kennen)



Conservatisme: bestaande maatschappelijke orde zoveel mogelijk behouden



Heywood belangrijke definitie (3 bestanddelen):

- Descriptief = bestaande maatschappij omschrijven
- Prescriptief = hoe ziet de ideale samenleving er uit
- Operationeel = hoe ga je van de huidige naar de ideale samenleving?



NVA wil Vlaamse onafhankelijkheid, niet door revolutie maar door evolutie


4

,Veel mensen vinden zich niet echt in een ideologie

 Links-rechts tegenstelling zorgt voor vereenvoudigde voorstelling (instinctief democratisch
instrument)

L & R komt van Franse Revolutie



L: eerder progressief

R: eerder conservatief

 Wat veel mensen denken, maar is niet helemaal waar



NVA is R maar wil verandering (onafhankelijk Vlaanderen)



Lange tijd sprak men over sociaaleconomische thema’s bij L & R

 Verandering op 24/11/1991: nieuwe L-R beweging ‘Zwarte Zondag’
o Doorbraak van Vlaams Blok
Veel kiezers Vlaams Blok stemden vroeger op socialisten
o Op sociaaleconomisch vlak nog steeds L
o Sociaal-cultureel R
 Tweede breuklijn L-R ontstaat



Sociaal-cultureel vlak focust vooral op migratie

L: migranten moeten respect en vrijheid krijgen

R: migranten moeten zich aanpassen



L-R is niet achterhaald, slechts ontdubbeld



Alternatieve voorstellingen van L-R:

- Dubbel assenstelsel (met 2 breuklijnen)
- Hoefijzermodel (inhoudelijke afstand tussen ideologieën weergeven)



Overzicht ideologieën in Vlaanderen:

1. Liberalisme
 Veel aandacht voor vrijheid, verantwoordelijkheid / overheid moet enkel toezien op rechten,
vrijheden, veiligheid…
o GEEN oppressiestaat

5

, Liberalen kijken naar toekomst

Verantwoordelijkheid: mensen kansen geven

KLASSIEK LIBERALISME SOCIAAL LIBERALISME

Negatieve vrijheid Positieve vrijheid

Grondrechten Investeren in onderwijs

Nadruk op individu Sociale herverdeling

Vrije markt Gelijke kansen



Vrije markt is voor liberalen heilig (nog meer voor klassieken)

 Biedt garantie voor welvaart  concurrentie is goed
Privéscholen  klassiek liberalisme

Positieve vrijheid: vrijheid kan maar bestaan bij toegang tot voldoende middelen
Gelijke kansen zijn belangrijk, maar als de ene beter zijn startkansen benut, is ongelijkheid
rechtvaardig (= meritocratie)

Rechtvaardigheid = belangrijk voor liberalen



2. Conservatisme
Reactie op Franse Revolutie
Zoveel mogelijk bewaren
Burke = grondlegger conservatisme
Bv.: NVA  Vlaamse onafhankelijkheid door evolutie en niet revolutie
Traditie = HEEL belangrijk
o Vlaamse canon: mensen gevoel geven dat ze er bij horen

Conservatieven: mensen zijn imperfect, om morele teloorgang tegen te gaan enkele waarden
en normen opleggen (bv. abortus)



3. Christendemocratie
Bv. CD&V
Soort spin-off van conservatisme
Christendemocratie  Kerstmanifest
Belangrijkste concepten:
- Christelijke waarden (heel belangrijk)
Bv. Rentmeesterschap (ecologie): wereld doorgeven aan volgende generatie zoals wij die
hebben gekregen
Naastenliefde: sociale zekerheid
- Personalisme: mens niet enkel zien als economische meerwaarde
- Natuurlijke verbanden: subsidiaritetisprincipe!

6

, Als iets kan opgelost worden op lager niveau dan zeker doen  voorstander voor meer
Vlaamse autonomie
- Klassensamenwerking: samenwerken en niet tegenwerken

Analogie met wasmachines

4. Socialisme
EXAMENVRAAG: vergelijk conservatisme met socialisme

Ontstaan in IR: problemen van arbeiders oplossen, meer gelijkheid
Karl Marx!

Socialisten geloven dat de wereld veranderbaar is
Klasse: basisidee van het socialisme
o Geven sociaaleconomische toestand weer

Privébezit: zorgt voor ongelijkheid, conflict

o Zoveel mogelijk nationaliseren, collectiviseren

Religie: niet belangrijk, onhandig

= “opium” voor het volk

Weerhoudt mensen om te revolueren



Derde Weg = mensen hebben rechten, maar ook plichten

Bv.: recht op werkloosheidsuitkering, maar verplicht om werk te zoeken



5. Nationalisme
Natie staat centraal
o Groep mensen die cultureel verbonden zijn
- Exclusief: enkel… (bv. ras, huidskleur)
- Inclusief: normen en waarden, GW aanvaarden

Doel: grenzen van de natie laten samenvallen met staat  natiestaat



6. Ecologisme
Bv. Ecolo, Groen

Evenwicht tussen mens en natuur herstellen
Lichtgroen: herstel is gunstig voor mens zelf
Donkergroen: herstel niet omwille van menselijk voortbestaan maar omwille van natuur zelf
(bv. Partij voor de Dieren)
Er zijn grenzen aan economische groei

Kritiek: geen antwoorden op andere wereldproblemen
Ecologisten: voor dat herstel moeten we ingrijpen op alle domeinen

7

,Lesweek 4

ACTUA:

1. Stikstof
Vlaamse regering kan vallen, maar is moeilijk (legislatuurparlement)
NVA, Open VLD  CD&V (Boerenbond weegt door)
 knelpunt: landbouwers moeten meer bijdragen dan industrie
CD&V niet akkoord om methodologische en juridische redenen (discriminatie en dan
nietigheid
NVA wil nu akkoord
Open VLD wil zich profileren als bruggenbouwer

 geld van Europa

 mogelijke oplossing: wisselmeerderheid (CD&V wordt buitengehouden en men gaat steun
zoeken bij oppositie)
 Groen en Vooruit (gaan waarschijnlijk bijkomende eisen willen stellen)
Geen “echte” oplossing

Stekkertrekker = partij die bij volgende verkiezingen verliezen
 niemand wil dit zijn

Conceptnota die is goedgekeurd is nog geen regeringsbevoegdheid
 er wordt beslist bij consensus



2. Neocorporatisme
 nieuw mestactieplan (Ngo’s hebben akkoorden gesloten  middenveld is machtige
politieke meerwaarde)



3. Leemans vertrekt
 voorzitter christelijke vakbond ACV
Gaat na dit jaar op brugpensioen (overheid (sociale zekerheid) en werkgever beetje betalen)
 oneigenlijk gebruik van brugpensioen

Kritiek kwam niet van werknemers, maar van politieke rechterzijde

ACV en CD&V hebben niet meer dezelfde goede band als vroeger

Loonnormwet: wet die bepaalt dat lonen niet sneller mogen stijgen dan onze 3 belangrijkste
handelspartners (Nederland, Frankrijk, Duitsland)
 ACV wil meer vrijheid daarin



4. Fiscale hervorming

8

,  belastingen, inkomsten staat om alles te financieren
Loonkost als ondernemer zeer hoog ( belastingen)
 wil men veranderen, werk aantrekkelijker maken

Hoe gaat men vorming betalen?
- Tax shift
- Tax cut

Hier vooral: tax shift

Verleggen naar vermogens (rijken) en multinationals

Van Petegem heel wat overlegt met andere partijen



5. Pensioenbonus
Aanvullende uitkeringen gedurende 10 jaar voor Kamervoorzitters bovenop pensioen
 bestaat al 25 jaar maar niemand had daar ooit op gewezen (behalve PVDA)



6. Boek over Woke
Bart de Wever: “Woke gaat te ver”
Woke-beweging zorgt voor polarisatie



2017: inauguratie Trump

2021: verkiezingen verloren

USP: Unique setting position  macht



Machtshebber  machtsondergaander

Macht  invloed (bv. Koning: weinig macht, veel invloed)

 operationaliseren



Macht bestaat in sociale relaties

 macht heeft negatieve connotatie



Er is macht als er ongelijkheid is

 vandaar negatieve kijk



Eerste machtsrelatie: kind VS ouder



9

, Macht is zeer contextverbonden



Zichtbare/onzichtbare macht



Macht = power/pouvoir: posse (kunnen)

 daad en capaciteit



Wrong: met macht wil je bepaald effect creëren



Verschillende dimensies van macht (Lukes heeft 3e toegevoegd)

- 1e dimensie: rechtspluralisme
Macht = zeer gelijk verdeeld in samenleving
Macht toont zich bij openlijke conflicten
Input-outputanalyse om winnaar te herkennen
- 2e dimensie: Bahrach en Baratz
Niet enkel openlijke conflicten, maar ook wat er voorafgaat
CD&V houdt abortus van de agenda
- 3e dimensie: Lukes
Gedachten van mensen trachten te controleren
Objectieve belangen proberen te schrappen
 totalitaire systemen
Macht = meerlagig begrip
Vb.: portier in bedrijf wil loonopslag. Gaat staken (1 e dimensie). Geen impact. Probeert
via vriend op agenda te komen van bedrijfsbestuur. Vriend brengt punt niet op agenda
van de vergadering (2e dimensie). Zo leuke job, wil nooit staken = gedachtecontrole (3 e
dimensie)
 macht kan zeer onzichtbaar worden uitgeoefend



EX.: pas de dimensies van macht toe op stikstofproblematiek of …



Elites: groepje mensen dat disproportioneel meer macht heeft

Belgische partijpolitiek = elitair



3 brillen om te kijken naar elites:

- Rule by all: pluralisme ( macht = gespreid)
- Rule by happy few: elitism ( macht = geconcentreerd)
Robert Michels!: grondlegger ijzeren wet oligarchie
- Rule by many: neocorporatisme

10