Histologie en cytologie - geneeskunde
Celorganellen
- In alle eukaryote cellen.
- Kunnen tot 2/5 van cytoplasmavolume innemen: zeer heterogene verdeling over
cytoplasma bij verschillende celtypes, vaak ophoping in gebieden waar veel
energie verbruikt wordt.
Het meeste energie is basolateraal nodig.
Aantal mitochodriën is afhankelijk van energiebehoefte van de cel.
- Mitochondriën zijn dynamisch: meer of minder aanmaak van mitochondriën.
o Bij sporten zijn veel mitochondriën nodig.
o Aanmaak van meer mitochondriën -> s pier wordt groter. (Celhypotrofie:
cellen worden groter).
- Mitochondriën verplaatsen zich in het lichaam, naar plaatsen die meer energie
nodig hebben.
Functie: Vormen ATP door afbraak van organische moleculen.
Opbouw: Dubbel membraan met intermembranaire ruimte
- Buiten membraan: glad, permeabel (lek).
• Bevalt veel transport eiwitten
• Permeabel voor niet al te grote moleculen -> nooit vorming van gradient.
• Er gebeuren omvormingen in intermembranaire ruimte.
• Bevat enzymen voor vetsynthese/vetzuurmetabolisme.
- Binnen membraan is sterk geplooid: vorming van cristae mitochondriales
➔ Vergroting van oppervlak van deze membraan t.o.v. mitochondriale
inhoud of matrix (door sterke plooiing).
Hoe hoger de metabole activiteit, hoe meer uitgesproken de plooiing
• Niet permeabel
• Toegankelijkheid bij binnenmembraan bepaalt of mitochondrion zijn werk
kan doen.
• De krebs cyclus speelt zich af in het binnenmembraan. De krebscyclus
creëert een gradiënt over mitochondriale binnenmembraan.
De gradiënt zorgt voor vorming van polariteiten -> aandrijving ATPase:
omzetting van APT in ADP.
, o BCL2-max zitten op het binnenmaakt, en zorgt voor aanmaak van een
kanaal -> ontstaan lek -> protonpomp en ATPpomp werken niet -> geen
energieproductie -> celdood
- Intermembranaire ruimte
- Matrix: Inhoud mitochondrion
• Bevat enzymen van vetzuuroxidatie en van deel van citroenzuurcyclus
• Ronde matrix korrels: neerslagen van calcium- en magnesiumzouten.
• Hier gebeurt oxidatie van lipiden, oxidatie van pyrucaat en krebscyclus.
Mitochondriën bevatten eigen circulaire DNA (afkomstig van mama) en ribosomen.
Mitochondrion staan in voor eigen onderhoud, groei en vermenigvuldiging.
Het geplooide aspect van de mitochondriën zorgt ervoor dat er veel processen kunnen
plaatsvinden.
Krebscyclus mitochondriën wordt gemaakt door
circulair DNA. Protein-coding regions geeft aanleiding
tot NADH dehydrogenases subunits (= hexonen worden
aangegeven en worden achteraf aan elkaar geplakt).
TIM (= transport inner membrane) en TOM (= transport outer membrane) zorgen voor
transport van eiwitten die extramembranair worden aangemaakt naar intramembrainair.
Dit wordt gedaan door een pre-sequence/label/tag: dit is een korte sequence die
herkend worden door TOM/TIM complex.
Eiwit gaat doorheen binnenmembraan -> komt in cytoplasma. Een vrij eiwit intraheert
met veel dingen in cytoplasma. -> in het binnenmembraan worden de tags eraf geknipt
en worden deze opgevouwen door een chaperone eiwit.
- Chaperones zorgen voor afscherming en begeleiden.
o Hsp60 is een chaperone eiwit die het eiwit ontvouwt.
Hoe zie je aan een cel dat de energie reserve (bijna) op is?
De cel zwelt op.
Cytoplasma van de cel is heel geconcentreerd -> het wilt continu water binnen laten
stromen. Dit gebeurt niet continu door een Na-K-pomp, doordat de natrium en kalium
concentratie constant worden gehouden.
- De Na-K-pomp kost heel veel ATP.
- Bij een tekort aan ATP -> Na-K-pomp wordt omgedraaid.
, ➔ Opwekking van stroom, maar hierbij stroomt water/vocht naar binnen
Synthese van mitochondriale proteïnen:
- Merendeel van mitochondriale proteïnen wordt buiten het organel
gesynthetiseerd door cytosolische ribosomen (deze zijn niet geboden aan
endoplasmatische reticulum).
- Uptake-targeting sequences: opname van eiwitten, die buiten het mitochondrion
worden gemaakt.
In het cytoplasma:de ribosomen zijn gekoppeld aan plasmatisch reticulum. Deze
produceren eiwitten die in het endoplasmatisch reticulum terechtkomen en worden
geëxcreteerd.
Vrije ribosomen (niet gebonden aan plasmatische reticulum) worden gebruikt voor
celorganellen.
= eiwitsynthese:aanmaak van eiwitten die naar golgi-apparaat gaan, maar niet allemaal.
- ronde of langgerekte deeltjes.
- Er zijn 2 vormen van ribosomen: membraan gebonden (aan cytoplasmatische
zijde van ER) of vrije ribosomen.
- Worden gevormd in nucleus
Ribosomen bestaan uit een large subunit en small subunit.
- De subunits bestaan uit rRNA, afkomstig van nucleolus. RRNA zorgt voor
aanmaak van deze subunits.
Metabool actieve weefsels delen snel.
Ribosomen komen meestal voor in groepjes: polyribosomen of polysomen. Deze worden
bij elkaar gehouden door een streng van mRNA.
Vorming van proteïnen op ribosomen:
1. Initiatie: tRNA is nodig voor het begin.
2. Elongatie: verlenging van het eiwit.
3. Terminatie: afsluiten van het eiwit.
, In de large ribosomale subunit bevinden zich een E-site, P-site, A-site. De small
ribosomale subunit bevat een mRNA-binding site.
Sites: eiwitten die op ribosomen zitten.
= staat in nauwe verbinding met celkern.
- In alle eukaryotische cellen.
- Bestaat uit afgeplatte membranen die onderling kunnen samenhangen.
- Cisternen: ruimte tussen de membranen.
- Er zijn 2 soorten: ruw en glad endoplasmatisch reticulum.
- Het endoplasmatisch reticulum heeft een relatie met het golgi-complex.
Functie:
- Rol in de biosynthese: transmembraanproteÎnen en lipiden van ER, golgi-
complex, plasma membraan en lysosomen worden gesynthetiseerd ion
associatie met ER-moleculen.
- Aanmaak van mitochondriale en preroxisomale membranen.
- Startpunt van synthese van gesecreteerde proteïnen
- Plaats waar extracellualire matrix in beginsel wordt aangemaakt.
Ruw endoplasmatisch reticulum: aanwezigheid van ribosomen aan cytoplasmatische
zijde van de ER-membraan.
- Synthese van proteïnen door ribosomen: transmembraanproteïnen,
wateroplosbare proteëinen.
- Ribosomen hechten aan op RER-membraan via een signal recognition particle
(SRP: bepaalt waar de ribosomen naartoe moeten).
De ribosomen hechten zich aan endoplasmatisch reticulum -> voeden van de keten. De
ribosomen gaan af van het endoplasmatisch reticulum.
In het ER/ er worden suiker moleculen gehecht.
Celorganellen
- In alle eukaryote cellen.
- Kunnen tot 2/5 van cytoplasmavolume innemen: zeer heterogene verdeling over
cytoplasma bij verschillende celtypes, vaak ophoping in gebieden waar veel
energie verbruikt wordt.
Het meeste energie is basolateraal nodig.
Aantal mitochodriën is afhankelijk van energiebehoefte van de cel.
- Mitochondriën zijn dynamisch: meer of minder aanmaak van mitochondriën.
o Bij sporten zijn veel mitochondriën nodig.
o Aanmaak van meer mitochondriën -> s pier wordt groter. (Celhypotrofie:
cellen worden groter).
- Mitochondriën verplaatsen zich in het lichaam, naar plaatsen die meer energie
nodig hebben.
Functie: Vormen ATP door afbraak van organische moleculen.
Opbouw: Dubbel membraan met intermembranaire ruimte
- Buiten membraan: glad, permeabel (lek).
• Bevalt veel transport eiwitten
• Permeabel voor niet al te grote moleculen -> nooit vorming van gradient.
• Er gebeuren omvormingen in intermembranaire ruimte.
• Bevat enzymen voor vetsynthese/vetzuurmetabolisme.
- Binnen membraan is sterk geplooid: vorming van cristae mitochondriales
➔ Vergroting van oppervlak van deze membraan t.o.v. mitochondriale
inhoud of matrix (door sterke plooiing).
Hoe hoger de metabole activiteit, hoe meer uitgesproken de plooiing
• Niet permeabel
• Toegankelijkheid bij binnenmembraan bepaalt of mitochondrion zijn werk
kan doen.
• De krebs cyclus speelt zich af in het binnenmembraan. De krebscyclus
creëert een gradiënt over mitochondriale binnenmembraan.
De gradiënt zorgt voor vorming van polariteiten -> aandrijving ATPase:
omzetting van APT in ADP.
, o BCL2-max zitten op het binnenmaakt, en zorgt voor aanmaak van een
kanaal -> ontstaan lek -> protonpomp en ATPpomp werken niet -> geen
energieproductie -> celdood
- Intermembranaire ruimte
- Matrix: Inhoud mitochondrion
• Bevat enzymen van vetzuuroxidatie en van deel van citroenzuurcyclus
• Ronde matrix korrels: neerslagen van calcium- en magnesiumzouten.
• Hier gebeurt oxidatie van lipiden, oxidatie van pyrucaat en krebscyclus.
Mitochondriën bevatten eigen circulaire DNA (afkomstig van mama) en ribosomen.
Mitochondrion staan in voor eigen onderhoud, groei en vermenigvuldiging.
Het geplooide aspect van de mitochondriën zorgt ervoor dat er veel processen kunnen
plaatsvinden.
Krebscyclus mitochondriën wordt gemaakt door
circulair DNA. Protein-coding regions geeft aanleiding
tot NADH dehydrogenases subunits (= hexonen worden
aangegeven en worden achteraf aan elkaar geplakt).
TIM (= transport inner membrane) en TOM (= transport outer membrane) zorgen voor
transport van eiwitten die extramembranair worden aangemaakt naar intramembrainair.
Dit wordt gedaan door een pre-sequence/label/tag: dit is een korte sequence die
herkend worden door TOM/TIM complex.
Eiwit gaat doorheen binnenmembraan -> komt in cytoplasma. Een vrij eiwit intraheert
met veel dingen in cytoplasma. -> in het binnenmembraan worden de tags eraf geknipt
en worden deze opgevouwen door een chaperone eiwit.
- Chaperones zorgen voor afscherming en begeleiden.
o Hsp60 is een chaperone eiwit die het eiwit ontvouwt.
Hoe zie je aan een cel dat de energie reserve (bijna) op is?
De cel zwelt op.
Cytoplasma van de cel is heel geconcentreerd -> het wilt continu water binnen laten
stromen. Dit gebeurt niet continu door een Na-K-pomp, doordat de natrium en kalium
concentratie constant worden gehouden.
- De Na-K-pomp kost heel veel ATP.
- Bij een tekort aan ATP -> Na-K-pomp wordt omgedraaid.
, ➔ Opwekking van stroom, maar hierbij stroomt water/vocht naar binnen
Synthese van mitochondriale proteïnen:
- Merendeel van mitochondriale proteïnen wordt buiten het organel
gesynthetiseerd door cytosolische ribosomen (deze zijn niet geboden aan
endoplasmatische reticulum).
- Uptake-targeting sequences: opname van eiwitten, die buiten het mitochondrion
worden gemaakt.
In het cytoplasma:de ribosomen zijn gekoppeld aan plasmatisch reticulum. Deze
produceren eiwitten die in het endoplasmatisch reticulum terechtkomen en worden
geëxcreteerd.
Vrije ribosomen (niet gebonden aan plasmatische reticulum) worden gebruikt voor
celorganellen.
= eiwitsynthese:aanmaak van eiwitten die naar golgi-apparaat gaan, maar niet allemaal.
- ronde of langgerekte deeltjes.
- Er zijn 2 vormen van ribosomen: membraan gebonden (aan cytoplasmatische
zijde van ER) of vrije ribosomen.
- Worden gevormd in nucleus
Ribosomen bestaan uit een large subunit en small subunit.
- De subunits bestaan uit rRNA, afkomstig van nucleolus. RRNA zorgt voor
aanmaak van deze subunits.
Metabool actieve weefsels delen snel.
Ribosomen komen meestal voor in groepjes: polyribosomen of polysomen. Deze worden
bij elkaar gehouden door een streng van mRNA.
Vorming van proteïnen op ribosomen:
1. Initiatie: tRNA is nodig voor het begin.
2. Elongatie: verlenging van het eiwit.
3. Terminatie: afsluiten van het eiwit.
, In de large ribosomale subunit bevinden zich een E-site, P-site, A-site. De small
ribosomale subunit bevat een mRNA-binding site.
Sites: eiwitten die op ribosomen zitten.
= staat in nauwe verbinding met celkern.
- In alle eukaryotische cellen.
- Bestaat uit afgeplatte membranen die onderling kunnen samenhangen.
- Cisternen: ruimte tussen de membranen.
- Er zijn 2 soorten: ruw en glad endoplasmatisch reticulum.
- Het endoplasmatisch reticulum heeft een relatie met het golgi-complex.
Functie:
- Rol in de biosynthese: transmembraanproteÎnen en lipiden van ER, golgi-
complex, plasma membraan en lysosomen worden gesynthetiseerd ion
associatie met ER-moleculen.
- Aanmaak van mitochondriale en preroxisomale membranen.
- Startpunt van synthese van gesecreteerde proteïnen
- Plaats waar extracellualire matrix in beginsel wordt aangemaakt.
Ruw endoplasmatisch reticulum: aanwezigheid van ribosomen aan cytoplasmatische
zijde van de ER-membraan.
- Synthese van proteïnen door ribosomen: transmembraanproteïnen,
wateroplosbare proteëinen.
- Ribosomen hechten aan op RER-membraan via een signal recognition particle
(SRP: bepaalt waar de ribosomen naartoe moeten).
De ribosomen hechten zich aan endoplasmatisch reticulum -> voeden van de keten. De
ribosomen gaan af van het endoplasmatisch reticulum.
In het ER/ er worden suiker moleculen gehecht.
