samenvatting strafrecht

STRAFRECHT
INLEIDING:
ongenuanceerd, repressief, fouten, flirten met vermoeden van onschuld
-> gevaar voor PUNITIEF POPULISME
= strafrecht bepaalde onterechte effecten worden toegeschreven; vele
mensen denken dat zware straffen recidive verminderd
Maar uit wetenschappelijk onderzoek zwaardere straffen werken meer
in verval
Hoe zwaarder bestraft hoe meer risico op verval (dus dat de persoon
opnieuw zou doen.
Iedereen heeft het recht om in vrijheid worden herstelt; ook al heb je
levenslang dan kan men toch vrijkomen
Als er heel zware misdaden zijn begaan, dan willen mensen vaak terug doodstraf  maar de straf gaat nooit
kan terug toegevoegd. (lijfstraffen kan niet = strijdig art. 3 EVRM)
Repressieve (heel zware straffen) straffen; werken tegenstrijdig
- Bediende van bakkerij riskeert celstraf voor diefstal van geld uit kassa
Celstraf = begrip uit dagdagelijkse taal, gevangenisstraf
- 30 maanden, bij normale straffen voor aanranding niet 30 maanden; dus
Aanranding = begrip uit dagdagelijkse taal, aantasting van seksuele integriteit
- Voorwaardelijke invrijheidsstelling
Punitief populisme = heel goed voorbeeld
Doodstraf kan niet worden ingesteld terug omdat dat ingaat tegen art. 3 EVRM. Dat is het europees verdrag
voor de rechten van de mens. Om een verdrag aan te passen moet de meerderheid van de staten die dit
verdrag volgen mee akkoord gaan met de amendementen. Als het verdrag niet volgen dan kunnen mensen
naar EHRM en daar gaan aanklagen. Dan kan België een sanctie krijgen.

ACTUALITEIT:
definitief beoordeeld = niet meer vatbaar voor hoger beroep, verzet, …  vermoeden van onschuld blijft tot
dat er een definitief beoordeeld is; in media is vaak mogelijke verdachten, maar eigenlijk mag men dat niet
schrijven want iedereen geniet van een vermoeden van onschuld (ook al is het zo duidelijk)
1. Vrouwen in Afghanistan mogen niet meer publiekelijk praten, zingen of voordragen. De regels zijn een
uitwerking van de ultrastrikte sharia die geldt in Afghanistan (25 aug. 2024)
 Strafrecht is een momentopname, plaats en tijd afhankelijk
Onmogelijk in België, maar in Afghanistan mag bv. ook lijfstraffen
Raad van Europa zegt dat lijfstraffen niet mag, dus moeten wij in België volgen
2. Laten leeglopen van autobanden voortaan strafbaar in Antwerpen. Wie vanaf begin oktober nog zo’n
actie onderneemt, bijvoorbeeld als deel van een protest tegen SUV’s, mag een GAS-boete verwachten
(16 sept. 2024)
 GAS-boetes = bestuurlijke sancties, dus staat los van het strafrecht
Er zijn meerdere handhavingsmechanismes

STRAFWETBOEK 1867:
Vóór 1867: Code Napoléon
 het Franse strafwetboek, toen stonden we onder Nederlandse macht, maar die konden nooit
hun nederlands strafwetboek tot ons doordringen, dus zijn bij het frans strafwetboek
gebleven
 geen enkel artikel over wat de doelstellingen zijn
Haus (U Gent) en Nypels (U Luik)

1

,Eigenlijk overname van Code Napoléon
Klassieke leer
= klassieke leer werd geïnspireerd door strafwetboek van 1867
- Schuldbegrip staat centraal. Elkeen heeft keuze tussen het goede en het kwade
= als hij of zij misdaad heeft begaan, dan wilt zeggen dat gekozen voor kwade
Als terug vrij en dan vervalt dan moet die strenger worden bestraft
- Doelstelling van de bestraffing = vergelding, intimidatie en preventie
Intussen gewijzigd, aangevuld -> onleesbaar kluwen
 Rechtsfiguur van de dwaling vind geen basis
Veel rechtsfiguren hebben geen wettelijke basis, veel straffen zijn artificieel (bv. door correctionalisering),
archaïsch taalgebruik, geen voeling met wetenschappelijk onderzoek,…


EINDELIJK EEN NIEUW WETBOEK!
• Commissie tot hervorming van het strafrecht
o Vierde poging sinds 1979 (Châtel&D’Haenens; Legros; Holsters)
 Heel mooie ideeën, maar politiek heeft altijd het laatste woord (waardoor niet elke
hervorming geluk is)
o Damien Vandermeersch, Joëlle Rozie en Jeroen De Herdt
• Publicatie: Belgisch Staatsblad 8 april 2024
• In werking: 2 jaar na publicatie: 8 april 2026
o Staat weinig in over de uitvoering van de straffen, daarom moet er nog een
strafuitvoeringswetboek gemaakt worden; dus zodra in werkingtreding nog altijd niet
helemaal uitvoeren want weten nog niet hoe uit te voeren
• Nog wachten op Strafuitvoeringswetboek


EEN EIGENTIJDS NIEUW STRAFWETBOEK
• ACCURAAT = garantie voor rechtszekerheid
o Rechtsregels afgestemd op invulling van rechtspraktijk; billijk en rechtvaardig uittekent zowel
voor dader als slachtoffer
• COHERENT = vlotte toepassing op concrete situaties
o Coherent tussen rechtsregels en invulling van rechtspraak, rechtsregels tussen boek 1 en 2
• EENVOUDIG = iedereen wordt geacht de strafwet te kennen
GEVANGENISSTRAF ALS ULTIMUM REMEDIUM:
= het uitgangspunt van de strafwetgeving
• Grote aandacht voor resocialisatie en herstel
• MAAR politiek heeft laatste woord:
Als commissie kan je bepaalde zaken naar voren schuiven, maar als politiek niet wilt luisteren dan kan
het zijn dat het niet in het wetboek komt
• Nog steeds strenge recidiveregels
o Recidiveregels in strafwetboek zijn strenger dan in het wetboek ervoor
• Nog steeds TBS/verlengde opvolging
• …


DE BESTRAFFINGSPIJLERS:
• Visie over de doelstellingen van de straf
• Gevangenisstraf als ultimum remedium
• Gelijkwaardige straffen, maar oog voor proportionaliteit en individualisering van de bestraffing


2

, o Moord is iets heel breed, waardoor meestal de straf veranderd als meer in de situatie wordt
gekeken
o Elke zaak moet afzonderlijk worden beschouwd, niet te veralgemenen
• Gediversifieerd straffenpalet met strafniveaus
o Uitgangstraf is altijd de gevangenisstraf, maar door de situatie kan men dan kiezen voor
andere straffen
• Nieuwe vormen van bestraffing
o Met oog op het individualisering
• Strafuitvoeringsrechtbank (SURB) als centrale uitvoeringsinstantie


BEGRIPSBEPALING STRAFRECHT :
 Niet gemakkelijk  plaats- en tijdgebonden
Strafrecht beoogt de handhaving van een aantal waarden in een bepaald land op een
gegeven ogenblik
 Werkdefinitie:
Het strafrecht is het geheel van rechtsregels die bepaalde gedragingen strafbaar stellen en sancties bepalen die
op de daders toepasselijk zijn
 3 sleutelbegrippen
 Misdrijf
= algemene term bv. Misdrijf met niveau 1-8
Niet langer drieleding : misdaad, wanbedrijf, overtreding  bestaat niet meer
= een gedraging waarop de wet een sanctie stelt
Legaliteitsprincipe = alles moet gebaseerd zijn op een wet
Niet alles wat moreel verwerpelijk is, staat niet in de wet = een misdrijf
Bv. vriendjespolitiek = geen strafrecht of verbergen van een lijk (ouder-kind) = geen misdrijf;
psychopaat, nodige voorbereidingen gedaan heeft = moreel verwerpelijk, maar niet een
misdrijf

 Dader
Sinds 1999 kan een rechtspersoon
strafrechtelijk worden gesteld
In de middeleeuwen kon er wel
dieren bestraft worden, maar nu
niet meer  strafrecht is
tijdbepalend
Dier kan wel als instrument
gebruiken = bv. slang gebruiken om
iemand te vermoorden

Geen strafrechtelijke verantwoordelijkheid voor andermans daad
= als bv. ouders niet naar oudercontact komen of als ze thuis geen Nederlands praten
Seponeren = zaak zonder gevolg rangschikken
Als geen identificeerde dader is, dan gaat er ook geen bestraffing zijn
 strafrechtelijke
sanctie




3

, straf; strikte betekenis van het woord = strafrechtelijke sanctie
art. 6 EVRM GAS sancties zijn punitieve bestuurlijke sancties
strafrecht viseert veel meer dan alleen het straf in strikte zin van het woord
zijn andere handhavingsmechanisme

sancties sui generis = bijzondere sancties
KENMERKEN:
• 4 kenmerken
o sanctierecht
 kan zijn date en straf wordt uitgesproken, maar niet altijd (seponering)
o legaal recht
o publiekrecht
o een autonome rechtstak
LEGAAL RECHT:
 Legaliteitsprincipe
= geen misdrijf zonder wet (in de ruime uitspraak)
 Nullum crimen sine lege = geen misdrijf zonder wet
Kan zijn dat het moreel onwerpelijk is, maar als het geen misdrijf is dan kan er geen straf op worden
gezet
 Nulla poena sine lege = geen straf zonder wet

PUBLIEKRECHT:
 overheid straft omdat openbare orde werd geraakt
niet omdat private rechtsgoederen werden geraakt, altijd openbare orde!
 spilfiguur= Openbaar Ministerie (vertegenwoordigt gemeenschap)
overkoepelde term, procureur des konings, advocaten generaal, …
 slachtoffer niet nodig om strafprocedure op te starten (er zijn geen klachtmisdrijven meer)
klachtmisdrijven werden allemaal afgeschaft onder het nieuwe wetboek
als slachtoffer heb je wel munitie in handen, als de zaak geponeerd is en je wilt toch
initiatief recht = als er nog geen strafprocedure gestart is, zal opstartkosten moeten betalen + als zaak
niet wint dan moet je gerechtskosten betalen aan de andere persoon
munitie = als zaak geponeerd is en wilt toch verder gaan
slachtoffer overbodig, want burgerlijke partij mag niet pleiten over een gepaste bestraffing

hof van assisen zie je heel duidelijk dat onderscheid; 2 ledig mechanisme
1. pleiten over schuldvraag
2. bestraffingsfase

beschuldigde = alleen voor de persoon die voor het hof van assisen gaat
beklaagde = als doorverwezen is naar politierechtbank, correctionele rechtbank
inverdenkinggestelde = geen doorverwijzing
 slachtoffer mag zich niet inlaten over de bestraffing, enkel
schadevergoeding (als betrokkenen schuldig is verklaard)
 geen andersluidende overeenkomsten
 toestemming slachtoffer is irrelevant, tenzij de niet-toestemming een
constitutief bestanddeel is
seksueel strafrecht = als geen instemming is van betrokken; bij andere zaken irrelevant
 rechtsverwerking bestaat niet in het strafrecht
rechtsverwerking = dat het recht is vervallen door een bepaalde tijd  in strafrecht bestaat het niet,
ook al is het zo lang geleden
4