Week 1 – De rol van het strafrecht binnen de democratische rechtstaat
Joseph Raz ® Formele benadering
• Hanteert formele benadering van rechtsstaat: kijken naar procedurele aspecten en niet naar
de inhoudelijke rechtvaardigheid.
• Rule of Law draait om waarborgen van voorspelbare en stabiele rechtsorde om willekeur tegen
te gaan en burgers in staat te stellen hun leven te plannen.
Elementen van Raz’ formele rechtsstaat
1. Wetten moeten toekomstgericht, open, duidelijk en voldoende bekend zijn.
2. Wetten moeten relatief stabiel zijn en niet te vaak wijzigen.
3. Het maken van wetten moet geleid worden door open, stabiele, duidelijke en algemene regels.
4. De onafhankelijkheid van de rechterlijke macht moet gegarandeerd zijn.
5. De beginselen van natuurlijke rechtvaardigheid moeten in acht worden genomen.
6. Rechtbanken moeten controlebevoegdheden hebben over implementatie van andere
beginselen.
7. Rechtbanken moeten gemakkelijk toegankelijk zijn.
8. De politie en vervolgende autoriteiten moeten zich aan de wet houden.
Raz benadrukt dat de Rule of Law belangrijk is voor het beschermen van individuele vrijheid. Doordat
wetten voorspelbaar en stabiel zijn, kunnen burgers hun leven inplannen ® beschermd autonomie ®
hiermee erkend Raz respect voor menselijke waardigheid.
Een formele rechtsstaat biedt geen garantie voor rechtvaardigheid. Een staat die voldoet aan Rule of
Law kan toch onrechtvaardige wetten hebben ® zijn opvatting kan procedureel dus ideaal zijn omdat
je rechtszekerheid hebt, maar dat zegt niets over de moraliteit van de wet.
Volgens Raz is het een tautologie om te zeggen dat “the Rule of Law” betekent dat alle overheidsacties
een grondslag in de wet moeten hebben en door de wet moeten zijn geautoriseerd. Hij zegt dit omdat
de Rule of Law impliceert dat de overheid gebonden is aan de wet en dat haar handelingen
overeenstemming moeten zijn met de wet. Je herhaalt in feite de definitie van het concept.
Rule of Law, not men
De samenleving moet bestuurd worden door vaste en algemene wetten i.p.v. door willekeurige
beslissingen of persoonlijke voorkeuren van individuen. Wetten moeten dus de basis vormen van het
bestuur.
Brian Tamanaha ® Substantieve benadering
• Pleit voor een substantieve benadering van de rechtsstaat, waarbij niet alleen procedurele
eisen aan de wet worden gesteld, maar ook inhoudelijke normen zoals bescherming van
fundamentele rechten.
Tamanaha verdeelt de benadeirngen van de rechtsstaat in twee typen:
Formele opvattingen
A. Type 1 - Rule by Law: overheid handelt volgens wet, maar de wet is slechts middel om macht
uit te oefenen. Geen bescherming tegen willekeur.
B. Type 2 - Formal Legality: wetten moeten algemeen, begrijpelijk, gelijk, prospectief en
voorspelbaar zijn.
C. Type 3 - Democracy + Legality: formele eisen van de wet worden gecombineerd met
democratie, waardoor burgers zeggenschap krijgen over wetgeving.
Substantieve opvattingen
A. Type 4 - Individual Rights: benadrukt klassieke individuele rechten, zoals vrijheid van
meningsuiting, eigendom en religie.
B. Type 5 - Rights of Dignity: de rechtsstaat moet ook menselijke waardigheid beschermen.
, C. Type 6 – Social Welfare: de meest vergaande opvatting, waarbij ook sociale grondrechten zoals
onderwijs, gezondheidszorg en sociale zekerheid worden erkend.
Tamanaha benadrukt drie belangrijke thema’s die door de geschiedenis van de rechtsstaat heen
terugkomen
1. Beperking van de overheid door de wet: overheid moet zelf ook gebonden zijn aan wet om tirannie
te voorkomen. De wet beperkt de macht van de overheid en voorkomt willekeur.
2. Formele legaliteit: wetten moeten openbaar, prospectief (= toekomstgericht) en voorspelbaar zijn
® biedt rechtszekerheid.
3. Rechtsstaat vs. willekeur: wetten, en niet willekeur van individuen, moeten de samenleving
besturen.
Joseph Raz ® Formele benadering
• Hanteert formele benadering van rechtsstaat: kijken naar procedurele aspecten en niet naar
de inhoudelijke rechtvaardigheid.
• Rule of Law draait om waarborgen van voorspelbare en stabiele rechtsorde om willekeur tegen
te gaan en burgers in staat te stellen hun leven te plannen.
Elementen van Raz’ formele rechtsstaat
1. Wetten moeten toekomstgericht, open, duidelijk en voldoende bekend zijn.
2. Wetten moeten relatief stabiel zijn en niet te vaak wijzigen.
3. Het maken van wetten moet geleid worden door open, stabiele, duidelijke en algemene regels.
4. De onafhankelijkheid van de rechterlijke macht moet gegarandeerd zijn.
5. De beginselen van natuurlijke rechtvaardigheid moeten in acht worden genomen.
6. Rechtbanken moeten controlebevoegdheden hebben over implementatie van andere
beginselen.
7. Rechtbanken moeten gemakkelijk toegankelijk zijn.
8. De politie en vervolgende autoriteiten moeten zich aan de wet houden.
Raz benadrukt dat de Rule of Law belangrijk is voor het beschermen van individuele vrijheid. Doordat
wetten voorspelbaar en stabiel zijn, kunnen burgers hun leven inplannen ® beschermd autonomie ®
hiermee erkend Raz respect voor menselijke waardigheid.
Een formele rechtsstaat biedt geen garantie voor rechtvaardigheid. Een staat die voldoet aan Rule of
Law kan toch onrechtvaardige wetten hebben ® zijn opvatting kan procedureel dus ideaal zijn omdat
je rechtszekerheid hebt, maar dat zegt niets over de moraliteit van de wet.
Volgens Raz is het een tautologie om te zeggen dat “the Rule of Law” betekent dat alle overheidsacties
een grondslag in de wet moeten hebben en door de wet moeten zijn geautoriseerd. Hij zegt dit omdat
de Rule of Law impliceert dat de overheid gebonden is aan de wet en dat haar handelingen
overeenstemming moeten zijn met de wet. Je herhaalt in feite de definitie van het concept.
Rule of Law, not men
De samenleving moet bestuurd worden door vaste en algemene wetten i.p.v. door willekeurige
beslissingen of persoonlijke voorkeuren van individuen. Wetten moeten dus de basis vormen van het
bestuur.
Brian Tamanaha ® Substantieve benadering
• Pleit voor een substantieve benadering van de rechtsstaat, waarbij niet alleen procedurele
eisen aan de wet worden gesteld, maar ook inhoudelijke normen zoals bescherming van
fundamentele rechten.
Tamanaha verdeelt de benadeirngen van de rechtsstaat in twee typen:
Formele opvattingen
A. Type 1 - Rule by Law: overheid handelt volgens wet, maar de wet is slechts middel om macht
uit te oefenen. Geen bescherming tegen willekeur.
B. Type 2 - Formal Legality: wetten moeten algemeen, begrijpelijk, gelijk, prospectief en
voorspelbaar zijn.
C. Type 3 - Democracy + Legality: formele eisen van de wet worden gecombineerd met
democratie, waardoor burgers zeggenschap krijgen over wetgeving.
Substantieve opvattingen
A. Type 4 - Individual Rights: benadrukt klassieke individuele rechten, zoals vrijheid van
meningsuiting, eigendom en religie.
B. Type 5 - Rights of Dignity: de rechtsstaat moet ook menselijke waardigheid beschermen.
, C. Type 6 – Social Welfare: de meest vergaande opvatting, waarbij ook sociale grondrechten zoals
onderwijs, gezondheidszorg en sociale zekerheid worden erkend.
Tamanaha benadrukt drie belangrijke thema’s die door de geschiedenis van de rechtsstaat heen
terugkomen
1. Beperking van de overheid door de wet: overheid moet zelf ook gebonden zijn aan wet om tirannie
te voorkomen. De wet beperkt de macht van de overheid en voorkomt willekeur.
2. Formele legaliteit: wetten moeten openbaar, prospectief (= toekomstgericht) en voorspelbaar zijn
® biedt rechtszekerheid.
3. Rechtsstaat vs. willekeur: wetten, en niet willekeur van individuen, moeten de samenleving
besturen.
