Psychologie van arbeid en
gezondheid – Deeltoets 1 -
PB0214
Thema 1 - Introductie in de psychologie van arbeid en
gezondheid
Hoofdstuk 1: De psychologie van arbeid en gezondheid:
Verleden, heden en toekomst
1.2. Wat is arbeids- en gezondheidspsychologie?
A&G-psychologie: psychologische discipline die zich bezighoudt met het
bestuderen en bevorderen van welzijn en gezondheid op het werk vanuit
de gedachte van een optimale afstemming tussen persoon en organisatie.
A&G psychologie is een samensmelting van:
1. Klinische psychologie
2. Gezondheidspsychologie
3. A&O psychologie
A&G psychologie houdt zich bezig met:
4. Disfunctioneren van mensen in arbeidsorganisaties
5. Vergroten van effectiviteit
6. Bevorderen van gezondheid en welzijn
7. Verhogen van motivatie
met andere woorden; het verbeteren van het functioneren van
werknemers
Januskop van arbeid labor = werk als inspanning; opus = werk als
resultaat
Vijftal punten van nadere toelichting:
1. A&G-psychologie is zowel een wetenschapsgebied waarin welzijn en
gezondheid wordt bestudeerd, als een praktijkveld waarin dit wordt
bevorderd.
o Welzijn heeft hierin een dubbele betekenis: enerzijds
betrekking op individueel welbevinden, anderzijds op bepaalde
objectiveerbare kenmerken van de arbeid die geacht worden
het individueel welbevinden te bevorderen (werkkenmerken
zoals regelmogelijkheden, feedback)
o In de A&G-psychologie gaat het om het verbeteren van beide
aspecten.
2. In de A&O-psychologie komt de term veiligheid niet voor, terwijl dat
soms wel het geval is. Is een onderdeel van een exclusief domein in
, de veiligheidskunde. Psychologische inzichten worden hierin wel
gebruikt in de A&O-psychologie.
3. De term gezondheid dient in bredere zin te worden opgevat, niet
uitsluitend in termen van lichamelijke en geestelijke gezondheid,
maar ook in termen van gezondheidsgedrag (bijv. alcoholgebruik of
agressie).
o Vier aspecten van geestelijke gezondheid (Warr, 2007)
Affectief welbevinden (je prettig voelen om het werk)
Competentie (in staat zijn je werk goed te doen)
Autonomie (eigen keuze in je werken kunnen maken)
Aspiratie (iets in je werk willen bereiken)
4. Er wordt gesproken over ‘werk’ en ‘organisatie’. Werk heeft
betrekking op arbeid in psychologische zin; op een gestructureerde,
doelgerichte activiteit met een zeker verplichtend karakter waarbij al
dan niet waarde wordt gecreëerd. Organisatie dient in de definitie
breed te worden opgepakt.
5. A&O-psychologie beperkt zich niet tot het domein van het werk,
maar houdt zich ook bezig met wederzijdse beïnvloeding van het
werk met andere levenssferen (vrije tijd, gezinssituatie).
De A&O-psychologie:
o Heeft een signaleerde functie: door gericht screeningsonderzoek is
het mogelijk om bepaalde risicogroepen en risicofactoren op te
sporen. Bijvoorbeeld RIE
o Houdt zich bezig met primaire en secundaire preventie.
o Primaire preventie: aanpak bij de bron voorkomt dat er
gezondheids- of welzijnsproblemen ontstaan.
o Secundaire preventie: beperken van de schade door tijding
en adequaat op te treden bij diegenen die de eerste
symptomen van verminderde gezondheid of welzijn vertonen.
Bijvoorbeeld m.b.v. trainingen.
o Tertiaire preventie: behandeling om te vermijden dat het
probleem nog groter wordt. Bijvoorbeeld coaching, re-
integratie.
1.3. Waarom psychologie van arbeid en gezondheid?
Ontwikkelingen die samenhangen met de opkomst van de A&O-
psychologie:
Veranderingen in en rondom de arbeid
Intensivering van de arbeid
o Werktempo is met 1,5% gestegen van 1977 tot 1997
o Intensief moeten werken een oorzaak voor welzijns- en
gezondheidsproblemen
Verandering van de arbeidsinhoud
, o Technologische, economische veranderingen en veranderingen
in beroepsbevolking oorzaak voor het minder werken met
handen en meer werken met hoofd en hart.
o Fysieke belasting heeft plaatsgemaakt voor mentale en
emotionele belasting.
o Gezondheidsrisico’s verschoven van lichamelijke naar
psychische klachten.
Organisatieveranderingen
Door bijvoorbeeld
globalisering en
flexibilisering wordt er
continue aanpassing
dt er continue aanpassing
o Door bijvoorbeeld globalisering en flexibilisering wordt er
continue aanpassing verwacht aan de wisselende
omstandigheden.
o Roept onzekerheid en spanning op bron voor psychische
belasting.
Moderne bedrijfsvoering
o Nieuwe productiemethoden en managementstrategieën
vergen de nodige aanpassing van werknemer.
o Verantwoordelijkheid wordt laag in de organisatie gelegd.
Werkteams hebben een grote mate van zelfstandigheid en
eigen verantwoordelijkheid.
o Kan een zware mentale druk leggen op werknemers en
leidinggevenden.
Aantasting van het psychologisch contract
o Psychologisch contract staat onder druk doordat er meer van
werknemers wordt gevraagd, terwijl er minder door
organisaties wordt geboden.
o Wanneer investeringen en opbrengsten niet met elkaar in
balans zijn, kan dit leiden tot psychische klachten, zoals een
burn-out.
Sociaal-culturele veranderingen
Arbeidsparticipatie
o Steeds meer vrouwen werken, maar nog steeds onder niveau
van andere westerse landen.
o Steeds meer oudere mensen werken.
o Sterk groeiende groep niet-westerse allochtonen
, Opkomst van de dienstensector
o Daling beroepsbevolking agrarische sector en industrie, maar
stijging in de publieke sector en dienstensector
o Vooral in de gezondheids- en welzijnszorg en in het onderwijs
komen psychische klachten voor aanleiding ziekteverzuim.
Verruiming van het ziektebegrip
o Steeds meer zaken die altijd ‘normaal’ gevonden werden,
worden nu steeds meer medische begrippen gebruikt om
dingen aan te tonen. Veel nieuwe termen bijgekomen, zoals
burn-out en chronische vermoeidheid, waar vroeger niet over
gesproken werd.
Toegenomen verwachtingen
o Het werk moet tegenwoordig meer zijn dan inkomen en
zekerheid bieden. Denk maar aan ontwikkelmogelijkheden,
carrière maken en een sympathieke baas hebben.
Individualisering
o Minder sociale netwerken dan vroeger, daar moet men meer
zelf zijn/haar best voor doen. Alleenstaande huishoudens zijn
gestegen.
o Er is minder sociale steun aanwezig, wat het omgaan met
moeilijke situaties en gebeurtenissen meer belastend maakt.
Uitholling van de professionele autoriteit
o In bepaalde beroepen wordt men niet meer vanzelfsprekend
met respect behandeld, terwijl dit vroeger wel zo was. Denk
aan buschauffeurs, artsen en leerkrachten.
o De mensen in de maatschappij zijn mondiger en assertiever
geworden en accepteren het natuurlijke overwicht dat
hulpverleners en gezagdragers hadden niet zomaar meer.
o Leidinggevenden dienen hierdoor meer dan voorheen over
sociale vaardigheden als luisteren, empathie en humor te
beschikken. Bij gebrek hieraan kans op psychische problemen.
Ontwikkelingen in Nederland
Arbowetgeving Iedere werkgever is verplicht om te zorgen
voor gezondheid en veiligheid op het
werk en dient hij zich daartoe te laten
bijstaan door vier Arbo deskundigen
Psychische De meeste werknemers worden afgekeurd
arbeidsongeschiktheid vanwege psychische klachten.
Gezamenlijke Het verbeteren van arbeidsomstandigheden
verantwoordelijkheid en verminderen van ziekteverzuim en
van werkgevers, arbeidsongeschiktheid wordt als gemelijke
werknemers en overheid verantwoordelijkheid gezien. Overheid houdt
zich vooral bezig met wetgeving, controle en
handhaving.
Hoge kosten Ziekteverzuim- en
arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, medische
consumptie, personeelsverloop,
productieverlies en vervangingskosten en de
gezondheid – Deeltoets 1 -
PB0214
Thema 1 - Introductie in de psychologie van arbeid en
gezondheid
Hoofdstuk 1: De psychologie van arbeid en gezondheid:
Verleden, heden en toekomst
1.2. Wat is arbeids- en gezondheidspsychologie?
A&G-psychologie: psychologische discipline die zich bezighoudt met het
bestuderen en bevorderen van welzijn en gezondheid op het werk vanuit
de gedachte van een optimale afstemming tussen persoon en organisatie.
A&G psychologie is een samensmelting van:
1. Klinische psychologie
2. Gezondheidspsychologie
3. A&O psychologie
A&G psychologie houdt zich bezig met:
4. Disfunctioneren van mensen in arbeidsorganisaties
5. Vergroten van effectiviteit
6. Bevorderen van gezondheid en welzijn
7. Verhogen van motivatie
met andere woorden; het verbeteren van het functioneren van
werknemers
Januskop van arbeid labor = werk als inspanning; opus = werk als
resultaat
Vijftal punten van nadere toelichting:
1. A&G-psychologie is zowel een wetenschapsgebied waarin welzijn en
gezondheid wordt bestudeerd, als een praktijkveld waarin dit wordt
bevorderd.
o Welzijn heeft hierin een dubbele betekenis: enerzijds
betrekking op individueel welbevinden, anderzijds op bepaalde
objectiveerbare kenmerken van de arbeid die geacht worden
het individueel welbevinden te bevorderen (werkkenmerken
zoals regelmogelijkheden, feedback)
o In de A&G-psychologie gaat het om het verbeteren van beide
aspecten.
2. In de A&O-psychologie komt de term veiligheid niet voor, terwijl dat
soms wel het geval is. Is een onderdeel van een exclusief domein in
, de veiligheidskunde. Psychologische inzichten worden hierin wel
gebruikt in de A&O-psychologie.
3. De term gezondheid dient in bredere zin te worden opgevat, niet
uitsluitend in termen van lichamelijke en geestelijke gezondheid,
maar ook in termen van gezondheidsgedrag (bijv. alcoholgebruik of
agressie).
o Vier aspecten van geestelijke gezondheid (Warr, 2007)
Affectief welbevinden (je prettig voelen om het werk)
Competentie (in staat zijn je werk goed te doen)
Autonomie (eigen keuze in je werken kunnen maken)
Aspiratie (iets in je werk willen bereiken)
4. Er wordt gesproken over ‘werk’ en ‘organisatie’. Werk heeft
betrekking op arbeid in psychologische zin; op een gestructureerde,
doelgerichte activiteit met een zeker verplichtend karakter waarbij al
dan niet waarde wordt gecreëerd. Organisatie dient in de definitie
breed te worden opgepakt.
5. A&O-psychologie beperkt zich niet tot het domein van het werk,
maar houdt zich ook bezig met wederzijdse beïnvloeding van het
werk met andere levenssferen (vrije tijd, gezinssituatie).
De A&O-psychologie:
o Heeft een signaleerde functie: door gericht screeningsonderzoek is
het mogelijk om bepaalde risicogroepen en risicofactoren op te
sporen. Bijvoorbeeld RIE
o Houdt zich bezig met primaire en secundaire preventie.
o Primaire preventie: aanpak bij de bron voorkomt dat er
gezondheids- of welzijnsproblemen ontstaan.
o Secundaire preventie: beperken van de schade door tijding
en adequaat op te treden bij diegenen die de eerste
symptomen van verminderde gezondheid of welzijn vertonen.
Bijvoorbeeld m.b.v. trainingen.
o Tertiaire preventie: behandeling om te vermijden dat het
probleem nog groter wordt. Bijvoorbeeld coaching, re-
integratie.
1.3. Waarom psychologie van arbeid en gezondheid?
Ontwikkelingen die samenhangen met de opkomst van de A&O-
psychologie:
Veranderingen in en rondom de arbeid
Intensivering van de arbeid
o Werktempo is met 1,5% gestegen van 1977 tot 1997
o Intensief moeten werken een oorzaak voor welzijns- en
gezondheidsproblemen
Verandering van de arbeidsinhoud
, o Technologische, economische veranderingen en veranderingen
in beroepsbevolking oorzaak voor het minder werken met
handen en meer werken met hoofd en hart.
o Fysieke belasting heeft plaatsgemaakt voor mentale en
emotionele belasting.
o Gezondheidsrisico’s verschoven van lichamelijke naar
psychische klachten.
Organisatieveranderingen
Door bijvoorbeeld
globalisering en
flexibilisering wordt er
continue aanpassing
dt er continue aanpassing
o Door bijvoorbeeld globalisering en flexibilisering wordt er
continue aanpassing verwacht aan de wisselende
omstandigheden.
o Roept onzekerheid en spanning op bron voor psychische
belasting.
Moderne bedrijfsvoering
o Nieuwe productiemethoden en managementstrategieën
vergen de nodige aanpassing van werknemer.
o Verantwoordelijkheid wordt laag in de organisatie gelegd.
Werkteams hebben een grote mate van zelfstandigheid en
eigen verantwoordelijkheid.
o Kan een zware mentale druk leggen op werknemers en
leidinggevenden.
Aantasting van het psychologisch contract
o Psychologisch contract staat onder druk doordat er meer van
werknemers wordt gevraagd, terwijl er minder door
organisaties wordt geboden.
o Wanneer investeringen en opbrengsten niet met elkaar in
balans zijn, kan dit leiden tot psychische klachten, zoals een
burn-out.
Sociaal-culturele veranderingen
Arbeidsparticipatie
o Steeds meer vrouwen werken, maar nog steeds onder niveau
van andere westerse landen.
o Steeds meer oudere mensen werken.
o Sterk groeiende groep niet-westerse allochtonen
, Opkomst van de dienstensector
o Daling beroepsbevolking agrarische sector en industrie, maar
stijging in de publieke sector en dienstensector
o Vooral in de gezondheids- en welzijnszorg en in het onderwijs
komen psychische klachten voor aanleiding ziekteverzuim.
Verruiming van het ziektebegrip
o Steeds meer zaken die altijd ‘normaal’ gevonden werden,
worden nu steeds meer medische begrippen gebruikt om
dingen aan te tonen. Veel nieuwe termen bijgekomen, zoals
burn-out en chronische vermoeidheid, waar vroeger niet over
gesproken werd.
Toegenomen verwachtingen
o Het werk moet tegenwoordig meer zijn dan inkomen en
zekerheid bieden. Denk maar aan ontwikkelmogelijkheden,
carrière maken en een sympathieke baas hebben.
Individualisering
o Minder sociale netwerken dan vroeger, daar moet men meer
zelf zijn/haar best voor doen. Alleenstaande huishoudens zijn
gestegen.
o Er is minder sociale steun aanwezig, wat het omgaan met
moeilijke situaties en gebeurtenissen meer belastend maakt.
Uitholling van de professionele autoriteit
o In bepaalde beroepen wordt men niet meer vanzelfsprekend
met respect behandeld, terwijl dit vroeger wel zo was. Denk
aan buschauffeurs, artsen en leerkrachten.
o De mensen in de maatschappij zijn mondiger en assertiever
geworden en accepteren het natuurlijke overwicht dat
hulpverleners en gezagdragers hadden niet zomaar meer.
o Leidinggevenden dienen hierdoor meer dan voorheen over
sociale vaardigheden als luisteren, empathie en humor te
beschikken. Bij gebrek hieraan kans op psychische problemen.
Ontwikkelingen in Nederland
Arbowetgeving Iedere werkgever is verplicht om te zorgen
voor gezondheid en veiligheid op het
werk en dient hij zich daartoe te laten
bijstaan door vier Arbo deskundigen
Psychische De meeste werknemers worden afgekeurd
arbeidsongeschiktheid vanwege psychische klachten.
Gezamenlijke Het verbeteren van arbeidsomstandigheden
verantwoordelijkheid en verminderen van ziekteverzuim en
van werkgevers, arbeidsongeschiktheid wordt als gemelijke
werknemers en overheid verantwoordelijkheid gezien. Overheid houdt
zich vooral bezig met wetgeving, controle en
handhaving.
Hoge kosten Ziekteverzuim- en
arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, medische
consumptie, personeelsverloop,
productieverlies en vervangingskosten en de
