samenvatting: vertaal- en tolkwetenschap hoofdstuk 16,17,18 (deel Isabelle Robert)

VERTALEN EN TOLKEN 1

16. OVERZICHT TOLKEN EN TOLKWETENSCHAP

A. WAT IS TOLKEN (BASISDEF)

Definitie vertalen
= een proces of activiteit waarbij een brontekst in taal 1 vervangen w door een doeltekst in taal 2

Definitie tolken
= een vorm van vertalen waarin een unieke en definitieve omzetting in een andere taal geproduceerd w op basis van
een eenmalige presentatie van een uiting in een brontaal

 Er bestaan enkele overeenkomsten MAAR ook verschillen tussen beide

OVEREENKOMSTEN TSS V EN T
1. Tolken is een vorm van Vertalen
 Vb: Tolkwetenschap is ook een subdiscipline binnen de Vertaalwetenschap
 Gemeenschappelijke kenmerken:
 Productie van tekst
 Met de bedoeling dezelfde betekenis weer te geven
 In een andere taal en cultuur

VERSCHILLEN TSS V EN T
1. Tolken is onmiddellijk
 De brontekst is maar één keer beschikbaar
2. Tolken is uniek en definitief
 De doeltekst is geproduceerd onder tijdsdruk, correctie en revisie slechts beperkt mogelijk
3. Een “uiting” kan ook een idee of een boodschap zijn EN NIET per se een zin

VERTALEN MET KLEINE OF GROTE “V”?
 Vertalen = overkoepelende term voor zowel schriftelijk vertalen, als mondeling en visueel-gestueel tolken
 <-> vertalen = praktijk van schriftelijk vertalen
 DUS geschreven brontekst w vervangen door geschreven doeltekst (= geschreven vertaling)

 wordt NIET systematisch op deze manier toegepast in de literatuur

B. SOORTEN TOLKEN (VOLGENS 6 PARAMETERS)

1. Modus (tolkmodi)
 Consecutief: eerst luisteren, dan het woord nemen wnr de spreker zwijgt
 Kort of lang: enkele seconden tot 10min
 Beperkt geheugen  DUS drm toepassing van specifiek notitiesysteem
 Simultaan: ‘bijna’ gelijktijdig met de spreker
 Vertraging/décalage = ear voice span (pas vertalen na enkele seconden van input)
 Verdeelde aandacht: luisteren en spreken

Simultaan met tekst (SIMTXT)
 Tolk hoort de spreker EN heeft de geschreven tekst  mondelinge vertaling
 = met OF zonder voorbereidingstijd
Multimodaal simultaan
 Spreker + visuele input (transcript speech zoals in SIMTXT, PPT, ondertitels of gecombineerd)

2. Setting

,  Conferentietolken: grote meetings etc. van nationale en internationale organisaties bv. EU
 Meestal simultaan en monologisch (1 spreker  grote groep toehoorders)
 Meestal van B-taal of C-taal naar A-taal (moedertaal)
 B-taal = actieve taal
 C-taal = passieve taal
 Soms “retour” van A naar B-taal
 NB: relaistolken: X  Z (pivot)  A
 Gesprekstolken/dialoogtolken
 Medische, juridische (gerechtstolk), sociale sector (sociaal tolk)
 = consecutief en dialogisch (gesprek tussen 2 mensen)
 In beide richtingen: BA en AB
 NB: verbindingstolken/liaison tolken

3. Modaliteit (welk semiotisch kanaal?)
 Gesproken modaliteit = “tolken”
 De tolk hoort en spreekt <-> de toehoorders horen/luisteren
 Visueel-gestueel tolken  gebarentaal  gebarentolk (gebarentaaltolk, doventolk)
 = bedoeld voor doven/slechthorenden
 Weinig notities want je gebruikt hoofd, handen, gelaat
 Bijna altijd simultaan (kort consecutief kan)
 WRM? Communicatie tss dove gebarentalige en horende niet-gebarentalige
 HOE? De tolk hoort en tolkt in een visueel-gestuele taal of kijkt er zelf naar en spreekt
 Visueel-gestuele taal: handen + andere delen lichaam (hoofd, gelaat)
 Onafhankelijkheid v gesproken taal in dezelfde regio
 Voorbeelden:
 VGT = Vlaamse gebarentaal
 NGT = Nederlandse gebarentaal
 Verbaal + non-vocaal  verbaal + vocaal OF andersom

Live subtitling = vorm van toegankelijkheid
 Overlap met audiovisueel vertalen (AVT) en media accessability, mediatoegankelijkheid (AM)

4. Hulpmiddelen
 Zonder hulpmiddelen (fluistertolken/ chuchotage)
 Voor 1 of 2 luisteraars
 Biduletolken = met een mobiele tolkset (simultaan)
 Voor kleine groep luisteraars
 Cabinetolken = vanuit een aparte geluidsdichte cabine (simultaan)
 Voor een groter groep
 Remote tolken of telefoontolken
 Respeaken of live-ondertitelen = spraakherkenning
 Vb: les geven in het Engels en daarbij werden ook ENG ondertitels  makkelijker?
 Machinetolken
 Vb: Google Translate, Skype Voice-to-voice translation




5. Professionaliteit
 Professionele tolk bv. conferentietolk