GRONDBEGINSELEN EN KENMERKEN VAN DE
HUISARTSGENEESKUNDE
WAT IS HUISARTSGENEESKUNDE?
= “Huisartsgeneeskunde is een woord dat nog niet zo lang bestaat. Het gebruik ervan riep in
medische kringen aanvankelijk verbazing en zelfs verzet op. Wat werd ermee bedoeld? Ging
het daarbij niet slechts om de algemene geneeskundige praktijk?” → is ontstaan na 2 e WO
→ daarvoor: algemene geneeskunde
WAAROM BELANGRIJK?
Waarom is huisartsgeneeskunde (= eerste lijn) zo belangrijk?
→ Heeft te maken met de ecologie van de gezondheidszorg
Het ecosysteem van de gezondheidszorg
- Op 1000 mensen --> 800 mensen vertonen een medisch probleem
- slechts 300 medische zorg vragen
o Welk soort medische zorg?
Naar een apotheek
Naar een arts (1/4)
Huisarts
Specialist
Alternatieve geneeskunde bv
acupunctuur
- 21 naar een specialist (hospital outpatient
clinic)
- 8 gehospitaliseerd
- < 1 --> universitair ziekenhuis
Dit kunnen we alleen behouden als dit werkt: een huisarts verwijst 12-15%
Tekort aan huisartsen --> verwijspercentage stijgt --> systeem ontploft (plaatsen in
ziekenhuis, materialen, parkingplaatsen, personeel …)
Belangrijk om dit systeem te behouden voor die 9 mensen die terechtkomen in het
ziekenhuis
DUS in een ziekenhuis: stukje van de realiteit maar weet dat er buiten het ziekenhuis nog heel
veel ptn zijn die zorg krijgen via de huisarts
Verschuiving maatschappij qua ziekte &
gezondheid
- Verschuiving van mobiliteit & ziekte + gaat nog
door
- Tegen 2035 zal de populatie sterk vergrijzen =
dubbele vergrijzing
o Is groep die meer zorg nodig heeft → systeem
moet zich aanpassen
- Veranderende epidemiologie wereldwijd
o Redenen van mortaliteit verandert doorheen de
jaren
o Acute aandoeningen dalen
o Chronische aandoeningen bv ischemische hartziekten nemen sterk toe
Want mensen leven langer
1
, Aantal mensen dat tenminste 1 aandoening heeft ↑ vanaf tiener jaren & nadien,
½ van de 65+ heeft al 3 of meer aandoeningen = multi- of co-morbiditeit =
samengaan van bepaalde aandoeningen => vele complexer & meer nood aan
1ste lijn !!
- Psychische problemen: meer depressies, psychiatrische aandoeningen …
- Toename van geweld en ongevallen
- Gevolgen van milieuschade (voedselketen, leefomgeving)
Morbiditeit in huisartspraktijk
- Hoesten is een van de meest frequente klachten
- Meest voorkomende klachten wijzigen met de tijd, maar globaal blijft het meestal wel
hetzelfde
Een sterke eerste lijn
- 10 -11 verschillende disciplines: huisarts, verpleegkundige, …
- Heeft effect op
o Betere outcome qua gezondheid
o Lagere kosten
o Minder gebruik van gezondheidszorg (oa. minder ziekenhuisopnames): als je vroeger
kan ingrijpen & preventie kan doen, zullen er minder ernstige aandoeningen zijn
o Meer satisfactie van bevolking: worden vaak nog vrij goed gewaardeerd in de
maatsschappij
o Minder sociale ongelijkheid
- Bepaald op basis van
o Structuur (beleid, economische randvoorwaarden en professionele ontwikkeling
beroepsgroepen)
o Proces (toegankelijkheid - gatekeeping, continuïteit, coördinatie en zorgbreedte)
Continuitieit: zijn ze bereikbaar, open in het weekend? …
o Uitkomsten (kwaliteit, efficiëntie en gezondheidsongelijkheid)
Belgie, denemarken, finland, spanje … hebben goede gezondheidszorg!
Principes & Canmed-competenties
- Klinisch redeneren
- Basisconcepten huisartsgeneeskunde
- Biopsychosociale model
- Klachtgericht werken
- Chronische zorg
- Preventie aanpak
DEFINITIE VAN EERSTELIJNSGEZONDHEIDSZORG
WHO formuleringen
- WHO declaratie Alma Ata 1978: basisgezondheidszorg bereikbaar, betaalbaar,
duurzaam en van goede kwaliteit voor iedere wereldburger
- Dertig jaar later 2008 : WHO rapport: “Primary Care-Now more than ever”
o Fragmentering van zorg, onderwaardering van preventie, geringe kosteneffectiviteit,
groeiende sociale ongelijkheid, ….
o Bepaalde klassen van de bevolking hebben minder toegang tot gezondheidszorg dan
andere → zijn vaak degene die het meeste nodig hebben!
Vlaanderen heeft er sterk op ingezet
- 2004 decreet over de eerstelijnsgezondheidszorg
- 2008-2009: zorgregiodecreet, besluit betreffende samenwerkingsinitiatieven,
- 2010 Eerstelijnsconferentie
- 2015 “Together we care”
- 2017 Eerstelijnsconferentie
- 2019 Start van eerstelijnszones (∾ ziekenhuisnetwerken)
o Begeleiden van bv vaccinatiecampagne tijdens COVID
2
,Huisartgeneeskunde
- = Kerndiscipline van de eerstelijnsgezondheidszorg
- Hoeksteen in vele gezondheidszorgsystemen
- Breed pakket van diagnostische, therapeutische en preventieve zorg
- 90-95 % van alle klachten blijven in de eerste lijn
o Maar klein deel wordt doorverwezen
- 80 % kan definitief opgelost worden in de eerste lijn: zelflimiterend of met directe
maatregelen te stoppen
WAT DOET EEN HUISARTS?
- Preventieve zorg : cardiovasculaire screening – bloedname voor cholesterol
- Acute zorg: kindje met oorontsteking – AB of niet ?
- Praktijkoverleg
- Chronische zorg: opvolging –
- EPD: elektronisch patiënten dossier
- EMD: elektronisch medisch dossier
- HAIO: huisarts in opleiding
- Vandaag veel minder huisbezoeken (5-10%), enkel hoognodige ptn ( Vroeger bijna 40%)
WONCA EUROPE: EUROPEAN DEFINITION: ‘WAT IS EEN HUISARTS?’
- de medische specialist van de eerstelijnszorg
- bemiddelaar van kost-efficiënte zorg als medische coach van de patiënt in de interactie met alle andere
specialisten
- integratie van gezondheid en welzijn, via brede waaier van zorg -van gezondheidspromotie over ziekenzorg tot
palliatie.
- patiëntgerichte discipline, met eigen consultatiemodel en eigen besliskundige procedures omwille van eigen
prevalenties
- werkt populatiegericht en neemt verantwoordelijkheid op voor de gezondheid van de bevolking
o bv vaccinaties: kijken wie het nodig heeft en systematisch uitnodigen of aanspreken
6 grote basiscompetenties:
1° EERSTELIJNSZORGVERLENING & -MANAGEMENT
- Organiseren van de praktijk: wanneer open, hoe gebeurt de triage, welk materiaal nodig?
o Moet dat als huisartspraktijk zelf doen
- Eerste aanspreekpunt voor alle patienten en alle gezondheidsproblemen
3
, - Continuiteit nodig! (24u/24) → wachtdiensten organiseren (wachtpost samen met andere
praktijken)
- Stimuleren van efficient gebruik van middelen
- Timemanagement!
o Niet alles volplannen want anders kan je geen acute klachten ertussen nemen
- Samenwerken met andere zorgverleners en specialismen – en daarbij spilfunctie
opnemen
Hoe de toegankelijkheid vergroten?
- Financiële toegankelijkheid: regeling betalende derde, voorschrift generische
geneesmiddelen
o 3e betaling regeling: het grootste gedeelte wordt terug betaald door het ziekenfonds,
ander gedeelte is REM geld → 3e betaler: patient betaalt niet heel het bedrag maar
enkel nog het deel dat hij/zij moet opleggen
o Elektronisch voorschrift: op ID
- Ondersteunen van samenwerkings- verbanden netwerken: steeds meer grote
groepspraktijken
- Ondersteunen van het creëren van huisartsenwacht-posten ( visibiliteit van de
toegankelijkheid)
Hoe evolueert de huisartsenpraktijk?
- Tekort aan huisartsen?
o In jaren 70-90: veel te veel huisartsen → was reden voor toelatingsproef !
o Leidde tot relatief tekort voor sommige
o >40% van de afgestudeerde moet huisarts worden
- Toenemend in groep werken
- Onthaalpersoneel
- Praktijkassistent – ondersteuner
- Praktijkverpleegkundige
- Regionale spreiding: Antwerpen 1 huisarts / 1000 mensen Kempen 1 huisarts/
Hoe aantrekkelijkheid vergroten?
- Haalbare werktijden
- In groep werken
- Administratieve ondersteuning
- Betere en andere honorering/financiering:
o prestatie- vs forfaitair betalingssysteem, New Deal (artsen betalen voor prestatie &
management), GMD, zorgtrajecten, impulseo, geïntegreerde praktijkpremie,
accredieteringsvergoeding, wacht- of permanentietoeslag
Waar kan je aan de slag?
- Solopraktijk opstarten.
- Praktijk overnemen.
- Duo, groepspraktijk.
- Wijkgezondheidscentra.
o Forfaitaire betaling: patient inschrijven bij praktijk → ziekenfonds betaald maandelijks
hetzelfde bedrag voor de zorg op te nemen van die patient
betaling per prestatie: betalen waarvoor je komt
o Medisch team
- Huisartsenwachtpost: kan ook zonder praktijk
- Deeltijds werken?
- Onderzoek in de huisartsgeneeskunde?
Samenwerking
- Intradisciplinair
- Multi/interdisciplinair
4
HUISARTSGENEESKUNDE
WAT IS HUISARTSGENEESKUNDE?
= “Huisartsgeneeskunde is een woord dat nog niet zo lang bestaat. Het gebruik ervan riep in
medische kringen aanvankelijk verbazing en zelfs verzet op. Wat werd ermee bedoeld? Ging
het daarbij niet slechts om de algemene geneeskundige praktijk?” → is ontstaan na 2 e WO
→ daarvoor: algemene geneeskunde
WAAROM BELANGRIJK?
Waarom is huisartsgeneeskunde (= eerste lijn) zo belangrijk?
→ Heeft te maken met de ecologie van de gezondheidszorg
Het ecosysteem van de gezondheidszorg
- Op 1000 mensen --> 800 mensen vertonen een medisch probleem
- slechts 300 medische zorg vragen
o Welk soort medische zorg?
Naar een apotheek
Naar een arts (1/4)
Huisarts
Specialist
Alternatieve geneeskunde bv
acupunctuur
- 21 naar een specialist (hospital outpatient
clinic)
- 8 gehospitaliseerd
- < 1 --> universitair ziekenhuis
Dit kunnen we alleen behouden als dit werkt: een huisarts verwijst 12-15%
Tekort aan huisartsen --> verwijspercentage stijgt --> systeem ontploft (plaatsen in
ziekenhuis, materialen, parkingplaatsen, personeel …)
Belangrijk om dit systeem te behouden voor die 9 mensen die terechtkomen in het
ziekenhuis
DUS in een ziekenhuis: stukje van de realiteit maar weet dat er buiten het ziekenhuis nog heel
veel ptn zijn die zorg krijgen via de huisarts
Verschuiving maatschappij qua ziekte &
gezondheid
- Verschuiving van mobiliteit & ziekte + gaat nog
door
- Tegen 2035 zal de populatie sterk vergrijzen =
dubbele vergrijzing
o Is groep die meer zorg nodig heeft → systeem
moet zich aanpassen
- Veranderende epidemiologie wereldwijd
o Redenen van mortaliteit verandert doorheen de
jaren
o Acute aandoeningen dalen
o Chronische aandoeningen bv ischemische hartziekten nemen sterk toe
Want mensen leven langer
1
, Aantal mensen dat tenminste 1 aandoening heeft ↑ vanaf tiener jaren & nadien,
½ van de 65+ heeft al 3 of meer aandoeningen = multi- of co-morbiditeit =
samengaan van bepaalde aandoeningen => vele complexer & meer nood aan
1ste lijn !!
- Psychische problemen: meer depressies, psychiatrische aandoeningen …
- Toename van geweld en ongevallen
- Gevolgen van milieuschade (voedselketen, leefomgeving)
Morbiditeit in huisartspraktijk
- Hoesten is een van de meest frequente klachten
- Meest voorkomende klachten wijzigen met de tijd, maar globaal blijft het meestal wel
hetzelfde
Een sterke eerste lijn
- 10 -11 verschillende disciplines: huisarts, verpleegkundige, …
- Heeft effect op
o Betere outcome qua gezondheid
o Lagere kosten
o Minder gebruik van gezondheidszorg (oa. minder ziekenhuisopnames): als je vroeger
kan ingrijpen & preventie kan doen, zullen er minder ernstige aandoeningen zijn
o Meer satisfactie van bevolking: worden vaak nog vrij goed gewaardeerd in de
maatsschappij
o Minder sociale ongelijkheid
- Bepaald op basis van
o Structuur (beleid, economische randvoorwaarden en professionele ontwikkeling
beroepsgroepen)
o Proces (toegankelijkheid - gatekeeping, continuïteit, coördinatie en zorgbreedte)
Continuitieit: zijn ze bereikbaar, open in het weekend? …
o Uitkomsten (kwaliteit, efficiëntie en gezondheidsongelijkheid)
Belgie, denemarken, finland, spanje … hebben goede gezondheidszorg!
Principes & Canmed-competenties
- Klinisch redeneren
- Basisconcepten huisartsgeneeskunde
- Biopsychosociale model
- Klachtgericht werken
- Chronische zorg
- Preventie aanpak
DEFINITIE VAN EERSTELIJNSGEZONDHEIDSZORG
WHO formuleringen
- WHO declaratie Alma Ata 1978: basisgezondheidszorg bereikbaar, betaalbaar,
duurzaam en van goede kwaliteit voor iedere wereldburger
- Dertig jaar later 2008 : WHO rapport: “Primary Care-Now more than ever”
o Fragmentering van zorg, onderwaardering van preventie, geringe kosteneffectiviteit,
groeiende sociale ongelijkheid, ….
o Bepaalde klassen van de bevolking hebben minder toegang tot gezondheidszorg dan
andere → zijn vaak degene die het meeste nodig hebben!
Vlaanderen heeft er sterk op ingezet
- 2004 decreet over de eerstelijnsgezondheidszorg
- 2008-2009: zorgregiodecreet, besluit betreffende samenwerkingsinitiatieven,
- 2010 Eerstelijnsconferentie
- 2015 “Together we care”
- 2017 Eerstelijnsconferentie
- 2019 Start van eerstelijnszones (∾ ziekenhuisnetwerken)
o Begeleiden van bv vaccinatiecampagne tijdens COVID
2
,Huisartgeneeskunde
- = Kerndiscipline van de eerstelijnsgezondheidszorg
- Hoeksteen in vele gezondheidszorgsystemen
- Breed pakket van diagnostische, therapeutische en preventieve zorg
- 90-95 % van alle klachten blijven in de eerste lijn
o Maar klein deel wordt doorverwezen
- 80 % kan definitief opgelost worden in de eerste lijn: zelflimiterend of met directe
maatregelen te stoppen
WAT DOET EEN HUISARTS?
- Preventieve zorg : cardiovasculaire screening – bloedname voor cholesterol
- Acute zorg: kindje met oorontsteking – AB of niet ?
- Praktijkoverleg
- Chronische zorg: opvolging –
- EPD: elektronisch patiënten dossier
- EMD: elektronisch medisch dossier
- HAIO: huisarts in opleiding
- Vandaag veel minder huisbezoeken (5-10%), enkel hoognodige ptn ( Vroeger bijna 40%)
WONCA EUROPE: EUROPEAN DEFINITION: ‘WAT IS EEN HUISARTS?’
- de medische specialist van de eerstelijnszorg
- bemiddelaar van kost-efficiënte zorg als medische coach van de patiënt in de interactie met alle andere
specialisten
- integratie van gezondheid en welzijn, via brede waaier van zorg -van gezondheidspromotie over ziekenzorg tot
palliatie.
- patiëntgerichte discipline, met eigen consultatiemodel en eigen besliskundige procedures omwille van eigen
prevalenties
- werkt populatiegericht en neemt verantwoordelijkheid op voor de gezondheid van de bevolking
o bv vaccinaties: kijken wie het nodig heeft en systematisch uitnodigen of aanspreken
6 grote basiscompetenties:
1° EERSTELIJNSZORGVERLENING & -MANAGEMENT
- Organiseren van de praktijk: wanneer open, hoe gebeurt de triage, welk materiaal nodig?
o Moet dat als huisartspraktijk zelf doen
- Eerste aanspreekpunt voor alle patienten en alle gezondheidsproblemen
3
, - Continuiteit nodig! (24u/24) → wachtdiensten organiseren (wachtpost samen met andere
praktijken)
- Stimuleren van efficient gebruik van middelen
- Timemanagement!
o Niet alles volplannen want anders kan je geen acute klachten ertussen nemen
- Samenwerken met andere zorgverleners en specialismen – en daarbij spilfunctie
opnemen
Hoe de toegankelijkheid vergroten?
- Financiële toegankelijkheid: regeling betalende derde, voorschrift generische
geneesmiddelen
o 3e betaling regeling: het grootste gedeelte wordt terug betaald door het ziekenfonds,
ander gedeelte is REM geld → 3e betaler: patient betaalt niet heel het bedrag maar
enkel nog het deel dat hij/zij moet opleggen
o Elektronisch voorschrift: op ID
- Ondersteunen van samenwerkings- verbanden netwerken: steeds meer grote
groepspraktijken
- Ondersteunen van het creëren van huisartsenwacht-posten ( visibiliteit van de
toegankelijkheid)
Hoe evolueert de huisartsenpraktijk?
- Tekort aan huisartsen?
o In jaren 70-90: veel te veel huisartsen → was reden voor toelatingsproef !
o Leidde tot relatief tekort voor sommige
o >40% van de afgestudeerde moet huisarts worden
- Toenemend in groep werken
- Onthaalpersoneel
- Praktijkassistent – ondersteuner
- Praktijkverpleegkundige
- Regionale spreiding: Antwerpen 1 huisarts / 1000 mensen Kempen 1 huisarts/
Hoe aantrekkelijkheid vergroten?
- Haalbare werktijden
- In groep werken
- Administratieve ondersteuning
- Betere en andere honorering/financiering:
o prestatie- vs forfaitair betalingssysteem, New Deal (artsen betalen voor prestatie &
management), GMD, zorgtrajecten, impulseo, geïntegreerde praktijkpremie,
accredieteringsvergoeding, wacht- of permanentietoeslag
Waar kan je aan de slag?
- Solopraktijk opstarten.
- Praktijk overnemen.
- Duo, groepspraktijk.
- Wijkgezondheidscentra.
o Forfaitaire betaling: patient inschrijven bij praktijk → ziekenfonds betaald maandelijks
hetzelfde bedrag voor de zorg op te nemen van die patient
betaling per prestatie: betalen waarvoor je komt
o Medisch team
- Huisartsenwachtpost: kan ook zonder praktijk
- Deeltijds werken?
- Onderzoek in de huisartsgeneeskunde?
Samenwerking
- Intradisciplinair
- Multi/interdisciplinair
4
