medische sociologie
1. ziekte en gezondheid 2
1.1 gezondheid in een historisch perspectief 2
oude grieken en romeinen 2
middeleeuwen 2
19e-eeuwse “sanitary movement” 3
20e-eeuwse medische vooruitgang 3
heden 3
1.2 concept gezondheid 4
definities 4
1.3 disease - illness - sickness 4
disease 4
illness 5
sickness 5
1.4 bio-medische, bio-psycho-sociale, sociologische en evolutionair model als
verschillende benaderingen 5
biomedisch model 5
biopsychosociaal model 6
sociologisch model 6
evolutionair model 7
1.5 wat bepaalt gezondheid? - determinanten van gezondheid 9
model van Lalonde 9
model van Blum 9
model van Whitehead en Dahlgren 10
2. sociale gradiënt in gezondheid 11
levensverwachting neemt alsmaar toe 11
2.1 functioneren van sociale groepen 12
sociale stratificatie 13
2.2 sociale verschillen in gezondheid: start → einde v/h leven 13
ongelijkheid bij kinderen: 15
ongelijkheden blijven bestaan tijdens adolescentie / tussen jongens en meisjes:
16
ongelijkheid bij volwassenen: 16
ongelijkheid bij senioren: 17
2.3 aandachtspunten bij beschouwen van sociale ongelijkheid 17
1. gradiënt in gezondheid 17
2. oog hebben voor het groter plaatje 17
3. kritische kijk op gebruikte indicatoren 17
2.4 sociale gradiënt in gezondheid verklaren 18
determinanten van gezondheid 18
bv: man / vrouw verschillen 18
bv: verschillen in etnische groepen 18
, bv: verschillen in leeftijd 18
health inequality vs health inequity 19
meer blootstelling aan gezondheidsrisico’s 19
op zoek naar oorzaken van de oorzaken 20
kinderarmoede 20
eenzelfde blootstelling leidt tot meer gezondheidsproblemen 20
levensloopeffecten en de impact van epigenetica 20
ongelijke verdeling middelen en macht / stigmatisering 20
verschillende gevolgen van ziek zijn 20
3. (in)equity in gezondheidszorg 21
3.1 equity als belangrijke dimensie bij ontwikkeling van gezondheidszorgsystemen 21
1. sustainable development goals (SDG’s) 21
2. UHC = kritische component van de 3 21
3. belang v/ equity in healthcare erkende dimensie van kwaliteit v/ zorg 22
triple aim 22
definitie equity van WHO - goed kennen!! 22
3.2 wat is een equitable gezondheidszorgsysteem 23
wat is equity binnen gezondheidszorg? 23
3.3 (in)equity in de belgische gezondheidszorg 23
, 1. ziekte en gezondheid
1.1 gezondheid in een historisch perspectief
oude grieken en romeinen
Hippocrates
- ziekte = onbalans tussen lichaamssappen
- behandeling = toedienen van medicatie met tegenovergestelde kenmerken
- erkenning van de rol van lichaamsfactoren in ziekte en gezondheid
- ook invloed op menselijke geest
Galenus
→ persoonlijkheidstypes
middeleeuwen
- ziekte = straf van God
- behandeling = uitdrijven van slechte krachten
- artsen waren priesters
renaissance: opkomst van biomedisch perspectief
- ziekte heeft specifieke biomedische etiologie
- lichaam kan behandeld worden zoals machine
Descartes: beschrijft pijn vanuit mechanisch model
19e-eeuwse “sanitary movement”
population health surveillance
surveillance toepassen op working class
- kijken naar gezondheid van arbeiders (anders verloor men arbeiders)
- healty working class = maken dat de arbeiders gezond zijnàpuur economisch belang
1836: General Registrar’s Office
= kantoor waar men de gezondheid van de working class in Engeland in de gaten hield
belangrijk figuur = William Farr → publiceerde elke week rapport van doden, locatie… →
realiseerde dat bij arme buurten er verhoogde kans was op infectie
- Edwin Chadwick: boek geschreven over leefomstandigheden van arbeiders (ging
echt naar mensen thuis om info te halen) → tyfus epidemie verduidelijkt door de data
van Edwin en William
1854: cholera epidemie
1. ziekte en gezondheid 2
1.1 gezondheid in een historisch perspectief 2
oude grieken en romeinen 2
middeleeuwen 2
19e-eeuwse “sanitary movement” 3
20e-eeuwse medische vooruitgang 3
heden 3
1.2 concept gezondheid 4
definities 4
1.3 disease - illness - sickness 4
disease 4
illness 5
sickness 5
1.4 bio-medische, bio-psycho-sociale, sociologische en evolutionair model als
verschillende benaderingen 5
biomedisch model 5
biopsychosociaal model 6
sociologisch model 6
evolutionair model 7
1.5 wat bepaalt gezondheid? - determinanten van gezondheid 9
model van Lalonde 9
model van Blum 9
model van Whitehead en Dahlgren 10
2. sociale gradiënt in gezondheid 11
levensverwachting neemt alsmaar toe 11
2.1 functioneren van sociale groepen 12
sociale stratificatie 13
2.2 sociale verschillen in gezondheid: start → einde v/h leven 13
ongelijkheid bij kinderen: 15
ongelijkheden blijven bestaan tijdens adolescentie / tussen jongens en meisjes:
16
ongelijkheid bij volwassenen: 16
ongelijkheid bij senioren: 17
2.3 aandachtspunten bij beschouwen van sociale ongelijkheid 17
1. gradiënt in gezondheid 17
2. oog hebben voor het groter plaatje 17
3. kritische kijk op gebruikte indicatoren 17
2.4 sociale gradiënt in gezondheid verklaren 18
determinanten van gezondheid 18
bv: man / vrouw verschillen 18
bv: verschillen in etnische groepen 18
, bv: verschillen in leeftijd 18
health inequality vs health inequity 19
meer blootstelling aan gezondheidsrisico’s 19
op zoek naar oorzaken van de oorzaken 20
kinderarmoede 20
eenzelfde blootstelling leidt tot meer gezondheidsproblemen 20
levensloopeffecten en de impact van epigenetica 20
ongelijke verdeling middelen en macht / stigmatisering 20
verschillende gevolgen van ziek zijn 20
3. (in)equity in gezondheidszorg 21
3.1 equity als belangrijke dimensie bij ontwikkeling van gezondheidszorgsystemen 21
1. sustainable development goals (SDG’s) 21
2. UHC = kritische component van de 3 21
3. belang v/ equity in healthcare erkende dimensie van kwaliteit v/ zorg 22
triple aim 22
definitie equity van WHO - goed kennen!! 22
3.2 wat is een equitable gezondheidszorgsysteem 23
wat is equity binnen gezondheidszorg? 23
3.3 (in)equity in de belgische gezondheidszorg 23
, 1. ziekte en gezondheid
1.1 gezondheid in een historisch perspectief
oude grieken en romeinen
Hippocrates
- ziekte = onbalans tussen lichaamssappen
- behandeling = toedienen van medicatie met tegenovergestelde kenmerken
- erkenning van de rol van lichaamsfactoren in ziekte en gezondheid
- ook invloed op menselijke geest
Galenus
→ persoonlijkheidstypes
middeleeuwen
- ziekte = straf van God
- behandeling = uitdrijven van slechte krachten
- artsen waren priesters
renaissance: opkomst van biomedisch perspectief
- ziekte heeft specifieke biomedische etiologie
- lichaam kan behandeld worden zoals machine
Descartes: beschrijft pijn vanuit mechanisch model
19e-eeuwse “sanitary movement”
population health surveillance
surveillance toepassen op working class
- kijken naar gezondheid van arbeiders (anders verloor men arbeiders)
- healty working class = maken dat de arbeiders gezond zijnàpuur economisch belang
1836: General Registrar’s Office
= kantoor waar men de gezondheid van de working class in Engeland in de gaten hield
belangrijk figuur = William Farr → publiceerde elke week rapport van doden, locatie… →
realiseerde dat bij arme buurten er verhoogde kans was op infectie
- Edwin Chadwick: boek geschreven over leefomstandigheden van arbeiders (ging
echt naar mensen thuis om info te halen) → tyfus epidemie verduidelijkt door de data
van Edwin en William
1854: cholera epidemie
