Samenvatting Verpleegkundige Methodiek en Vaardigheden 5

Samenvatting Verpleegkundige methodiek en
vaardigheden 5

4 SP

Bachelor in de verpleegkunde afstandsonderwijs


Bo Vereecke
Toledocursus

V3X762

,1. ONCOLOGIE
1.1 INLEIDING

1.1.1 EPIDEMIOLOGIE
Kanker is 1 van de meest voorkomende aandoeningen!

Stichting kankerregister = Instelling die gegevens over alle nieuwe kankerdiagnoses in België, de follow-up ervan verzamelt en
registreert (Vlaanderen, Brussel en Wallonië)
 Incidentiecijfer = aantal nieuwe gevallen van een ziekte in een bepaalde periode bij een bepaalde
bevolkingsgroep

Frequentie tumoren man/vrouw  Mannen Vrouwen
1. Prostaatkanker 1. Borstkanker
2. Longkanker 2. Colon- en rectumkanker
3. Colon- en rectumkanker 3. Longkanker
Vooral ouderen! (= ouderdomsziekte)

Mortaliteit = Risico om te sterven
 Daalt bij kanker, overlevingskansen nemen toe

Prevalentie = Hoeveel mensen op een bepaald moment in het verleden een ziekte kregen en op een bepaald
ogenblik nog in leven zijn

1.1.2 PROGNOSE
Uitgedrukt met vijfjaars- of tienjaarsoverleving in % Overleven, NIET genezen!

bv. Vijfjaarsoverleving van 3%
- Na 5 jaar is er statistisch gezien nog 3% kans om in leven te zijn
OF v/d 100 gediagnosticeerde gevallen zijn er nog 3 in leven na 5 jaar

Afhankelijk van enkele factoren

Goed: prostaat, borst,
teelbal, schildklier
Type kanker Slecht: long(vlies),
pancreas, lever, slokdarm


Goed: vroege detectie
5-jaarsoverleving Tijdstip diagnose Slecht: late detectie




Goed: Stadiujm I
Stadium Slecht: Stadium IV


Complete remissie = alle tekens van de ziekte zijn verdwenen, de tumor kan op geen enkele manier nog gedetecteerd
worden

Partiële remissie = de oncologische aandoening vermindert, de tumor is er nog maar hij verbetert

Recidief = kanker keert terug na een periode van remissie, herval van de ziekte

Progressie = verergering of evolutie van de ziekte (bv. tumor is gegroeid, nieuwe tumoren zijn ontstaan,
uitzaaiingen…)

,1.2 WAT IS KANKER?

1.2.1 ONCOGENESE

Oncogenese = Proces van het ontstaan van kwaadaardige tumoren
 Carcinogenese = ontstaan van maligne epitheliale gezwellen


Celdeling en mitose = aanmaak van nieuwe cellen
Normaal gezond lichaam
Necrose en apoptose = verlies van cellen door geprogrammeerde celdood
Bij tumoren  Balans verstoord


Celdeling
Proces van celgroei door celdeling
→ Fase 1 Interfase = Genetisch materiaal wordt verdubbeld
 Fase 2 mitose = Genetisch materiaal dat werd verdubbeld splitst zich
→ Eindresultaat = 2 nieuwe dochtercellen met identiek erfelijk materiaal

Necrose
Cel gaat onvoorzien kapot
 Door te weinig voedingsbestanddelen, te weinig zuurstof, externe factoren

Apoptose
Geprogrammeerde celdood
 “Zelfmoord” van de cel door eiwit p-53
 Door beschadiging aan genetisch materiaal

DUS….
 Ontstaat door mutaties in genen
o Gevolg van carcinogenen (= schadelijke omgevingsfactoren bv. zon, roken, alcohol…) of erfelijke afwijkingen
 Door mutaties kan cel zich transformeren tot tumorcel
 Vaak meerdere gendefecten
 Onder invloed van bepaalde factoren (hormonale, immunologische factoren) kan een getransformeerde cel zich
ontwikkelen tot een tumor
 Kan een langdurig proces zijn van 5 tot 10 jaar of meer


4 soorten genen die rol spelen bij het ontstaan van kanker

Proto-oncogenen (= gaspedaal) Tumorsuppressorgenen (= rem)
 Coderen voor eiwit dat celdeling en celgroei stimuleert  Coderen voor een eiwit dat celcyclus stillegt als DNA in
 Wanneer geactiveerd maakt cel DNA bij en deelt deze in cel beschadigd is of als er een fout is opgetreden bij de
2 nieuwe dochtercellen DNA-duplicatie
 Mutatie  Schade wordt eerst hersteld voor cel zich deelt
 Veranderen in oncogenen (= gen dat kanker  Bescherming tegen kwaadaardige ontaarding
veroorzaakt)  Mutatie
 Extra activiteit  Niet remmen van celdeling indien nodig
 Cel gaat abnormaal delen en groeien  bv. APC-gen en P53-eiwit
 bv. HER2-neu-gen en RAS-gen
DNA-herstelgenen Telomerase
 Proberen beschadiging van DNA te herstellen  Enzym dat instaat voor het delend vermogen van
 Na herstel kan celdeling toch nog doorgaan cellen
 Geen herstel mogelijk?  apoptose  Normaal na 60 delingen afsterven
 Mutatie  Mutatie
 Beschadigde cel kan niet overgaan tot apoptose,  Onbeperkt deelvermogen

, verdere proliferatie
 bv. BRCA1-gen en BRCA2-gen

Meerstappenproces bij ontstaan van kanker

Initiatie = Fase waarin normaal gezonde lichaamscel
door blootstelling aan carcinogeen een
*
verandering ondergaat
*
Promotie = Proces waarbij de blootgestelde cel zich zal
splitsen

* Werken niet bij kanker

Tussenfases

Hyperplasie = Fase van abnormale toenamen van het aantal
cellen van een weefsel of orgaan

Dysplasie = Fase van abnormale ontwikkeling, abnormaal
uiterlijk en abnormale organisatie van de cellen

Metaplasie = Fase van aanwezigheid van normaal weefsel
op een plaats waar dat normaal niet voorkomt

1.2.2 BEÏNVLOEDENDE FACTOREN IN HET ONTSTAAN VAN
KANKER

Carcinogenen = Schadelijke omgevingsfactoren of uitwendige invloeden

Chemische carcinogenen = Chemische stoffen of verbindingen die een schadelijke invloed uitoefenen op de cel en
het proces van celdeling

Indirecte carcinogenen
= Stoffen die in het lichaam moeten worden omgezet in effectieve carcinogene stoffen
voor ze kanker kunnen verwekken
bv. asbest, sigarettenrook, rood vlees, bereide vleeswaren, alcohol…

Directe carcinogenen
= Stoffen die zich meteen binden aan het DNA
bv. cytostatica, cyclofosfamide
Fysische carcinogenen = Door straling worden mutaties veroorzaakt
bv. ioniserende straling, ultraviolette straling
Biologische carcinogenen = Micro-organismen die een rol spelen bij het ontstaan van kanker
bv. Plaveiselcelcarcinoom  Parasiet Schistosoma haematobium
Maagcarcinoom of maaglymfoom  Bacterie Helicobacter pylori
Hepatocellulair carcinoom  Hepatitis B- en C-virus
Cervix- en nasopharynxcarcinoom  Humaan Papillomavirus
Kaposisarcoom  Humaan Herpesvirus

Synergie= Door combinatie van meerdere risicofactoren, wordt het effect nog meer versterkt
bv. alcohol en roken

Beschermende factoren!
 Gezonde voeding, voldoende beweging, juist gewicht
 Anti-oxidanten zoals vitamine C, vitamine E, B-caroteen, selenium, zink