SAMENVATTING FAMILIAAL
VERMOGENSRECHT
Wat kennen voor examen?
Handboek Familiaal vermogensrecht studeren
- In principe alles kennen
- Maar beperkt aantal passages dat we niet moeten kennen (geeft ze als instructie)
- Niet kennen: oude recht (staat cursief en kleiner getypt)
Examen: schriftelijk examen, gesloten boek, open vragen
Theorie: 10/20
één deel loutere reproductie van de leerstof (bv; wat is beding van preferentiële toewijzing, vormvereisten van
schenking, geef statuut van de gezinswoning, bv: klopt de volgende stelling ‘FVR zorgt ervoor dat een echtegnoot
die een zelfstandige professionele activiteit uitoefent te allen tijde de autonomie behoudt over de goederen die
hij/zij nodig heeft voor de uitoefening van de activiteit”)
één deel inzichtsvragen: kan een stelling zijn, W geconfronteerd met ene bepaalde vraag (bv: “iemand wil huis
kopen, W gevraagd de akte voor te bereiden en ziet dat huis door de aspirant – verkopende partij verkregen is ten
titel van schenking. Zijn er aandachtspunten? Vormvereisten schenking nageleefd? Schenking vatbaar voor
vernietiging? Gezinswoning van de verkoper?)
NIET doen bij dit soort vragen: Bij beantwoording van zo’n vraag mogen we niet enkel wettelijke bepalingen
opsommen. Moeten uitleggen wat artikel betekent, verhaal van maken, … Moeten iets lezen als ‘stelling klopt /
klopt niet’.
Oefeningen: 10/20
Twee casussen!!
= wordt ondervraagd over de drie grote componenten van de cursus (relatievermogensrecht, erfrecht en giften)
,INHOUDSOPGAVE
Inleiding (les 1) ..................................................................................................................................................... 5
Deel I: Relatievermogensrecht.............................................................................................................................. 8
Inleiding ................................................................................................................................................................... 8
ONDERDEEL I: Huwelijksvermogensrecht .................................................................................................................. 9
Afdeling 1: Definitie en begrippen ........................................................................................................................... 9
Afdeling 2: bronnen van het huwelijksvermogensrecht ........................................................................................... 10
Hoofdstuk 1: Het primair stelsel .............................................................................................................................. 11
Inleiding .............................................................................................................................................................. 11
Afdeling 1: Toepassingsgebied Ratione personae en ratione materiae .................................................................... 11
Afdeling 2: krachtlijnen van het primair stelsel ....................................................................................................... 12
i: Eerste krachtlijn: Principiële uitgangspunt: gelijkheid en behoud van de handelingsbekwaamheid .................... 12
II: Tweede krachtlijn: solidariteit tussen de echtgenoten en bescherming van het gezinsleven ............................. 12
III: Derde krachtlijn: behoud van de zelfstandigheid en autonomie ...................................................................... 15
Hoofdstuk 2: Het secundair Huwelijksvermogensrecht (les 2) ................................................................................... 16
Afdeling 1: Wettelijk huwelijksvermogensstelsel.................................................................................................... 17
I: Statuut van de goederen ................................................................................................................................ 18
II: Het bestuur van de vermogens (les 3) ............................................................................................................ 32
III: Ontbinding, vereffening en verdeling (les 4) ................................................................................................... 37
Afdeling 2: Conventionele stelsels (Les 5) ............................................................................................................. 49
I: Inleiding ........................................................................................................................................................ 49
II: Het huwelijkscontract ................................................................................................................................... 49
III: De conventionele stelsels ............................................................................................................................ 49
ONDERDEEL II: Samenwoningsvermogensrecht (les 7) ............................................................................................. 64
Afdeling 1: definitie, historiek en begrippen ........................................................................................................... 64
Afdeling 2: bronnen van het samenwoningsvermogensrecht .................................................................................. 64
Hoofdstuk 1: Wettelijke samenwoning ..................................................................................................................... 65
Afdeling 1: primair wettelijk samenwoningsvermogensrecht .................................................................................. 65
Afdeling 2: Secundair wettelijk samenwoningsvermogensrecht.............................................................................. 65
Hoofdstuk 2: Feitelijke samenwoning ...................................................................................................................... 66
Afdeling 1: primair (feitelijk) samenwoningsvermogensrecht (?) ............................................................................. 66
Afdeling 2: Secundair (feitelijk) samenwoningsvermogensrecht (?) ......................................................................... 66
Deel II: Erfrecht .................................................................................................................................................. 67
Inleiding ................................................................................................................................................................. 67
Afdeling 1: Definitie en begrippen ......................................................................................................................... 67
Afdeling 2: Bronnen van het erfrecht ..................................................................................................................... 67
Afdeling 3: het voorwerp van het erfrecht: de nalatenschap ................................................................................... 68
I: Het actief van de nalatenschap ...................................................................................................................... 68
II: Het passief van de nalatenschap ................................................................................................................... 68
III: Extrapatrimoniale rechten ............................................................................................................................ 68
Afdeling 4: De ‘gewone’ en de anomale nalatenschap ........................................................................................... 69
Afdeling 5: verkrijging iure hereditario – iure proprio ............................................................................................... 69
Hoofdstuk 1: Het openvallen van de nalatenschap ................................................................................................... 70
Afdeling 1: De nalatenschap valt open door dood .................................................................................................. 70
I: “overlijden” ................................................................................................................................................... 70
II: Relevantie .................................................................................................................................................... 70
Afdeling 2: De nalatenschap valt open in de woonplaats ........................................................................................ 70
2
, Hoofdstuk 2: Erfbekwaamheid ................................................................................................................................ 71
Afdeling 1: vereiste om te leven............................................................................................................................. 71
I: De erfgenaam moet al leven ........................................................................................................................... 71
II: De erfgenaam moet nog in leven zijn .............................................................................................................. 72
Afdeling 2: Niet onwaardig zijn .............................................................................................................................. 73
I: De onwaardigheid bij de ab intestaat devolutie................................................................................................ 73
II: De onwaarigheid bij de conventionele devolutie ............................................................................................. 74
Hoofsstuk 3: de overgang van de nalatenschap ........................................................................................................ 75
Afdeling 1: De voorlopige bezitsoverdracht ............................................................................................................ 75
I: Algemeen ...................................................................................................................................................... 75
II: Kenmerken van de Saisine............................................................................................................................. 75
Afdeling 2: De eigendomsoverdracht en de erfkeuze .............................................................................................. 76
I: Het optierecht ............................................................................................................................................... 76
II: Kenmerken van het optierecht ....................................................................................................................... 76
III: Kenmerken van de uitoefening van het optierecht .......................................................................................... 76
Hoofdstuk 4: Wettelijke devolutie (les 8) .................................................................................................................. 77
Afdeling 1: De ab Intestaat erfgerechtigde – de gewone wettelijke devolutie ............................................................ 77
I: De bloedverwanten ........................................................................................................................................ 78
II: de langstelevende partner ............................................................................................................................. 92
Afdeling 1: De ab Intestaat erfgerechtigde – de anomale devolutie ....................................................................... 101
Afdeling 2: De wijze van verdeling van de nalatenschap ....................................................................................... 102
I: Wijze van verdeling ...................................................................................................................................... 102
II: Het voorwerp van de verdeling: de te verdelen massa ................................................................................... 103
Hoofdstuk 5: De conventionele devolutie ............................................................................................................... 112
Afdeling 1: Instrumenten van de conventionele devolutie ..................................................................................... 112
I: Testamentaire devolutie (les 12) ................................................................................................................... 113
II: Contractuele devolutie ............................................................................................................................... 113
Afdeling 2: de inhoudelijke begrenzing: de reserve ............................................................................................... 121
I: Definitie en kenmerken van de reserve .......................................................................................................... 121
II: De reservatairen en de omvang van het reservatair deel ................................................................................ 122
III: De techniek van de reservebescherming ..................................................................................................... 124
IV: (On)aantastbaarheid van de reserve ........................................................................................................... 133
Deel III: Giften .................................................................................................................................................. 134
Inleiding (les 13) ................................................................................................................................................... 134
Afdeling 1: Plaats van de giften in het verbintenissenrecht ................................................................................... 134
I: Rechtshandeling onder bezwarende en onder kostenloze titel ....................................................................... 134
II: Dienstengiften en kapitaalgiften .................................................................................................................. 134
Afdeling 2: (slechts) 2 manieren om te beschikken onder kostenloze titel ............................................................. 135
I: twee manieren om te beschikken onder kostenloze titel ................................................................................ 135
II: ‘Slechts’ twee manieren om onder kostenloze titel te beschikken ................................................................. 135
Afdeling 3: Dubbel(zinnig)e houding van de wetgever tegenover rechtshandelingen onder kostenloze titel ............. 136
Hoofdstuk 1: Giften (algemeen) ............................................................................................................................. 137
Afdeling 1: Constitutieve bestanddelen van een gift ............................................................................................. 137
I: de constitutieve elementen .......................................................................................................................... 137
II: De constitutieve elementen en de kwalificatie in de praktijk .......................................................................... 138
III: het bewijs van een gift ................................................................................................................................ 138
Afdeling 2: Algemene grondvereisten voor giften .................................................................................................. 139
I: Inhoudelijke geldigheidsvereisten ................................................................................................................. 139
II: Regeling inzake de ongeoorloofde en/of onmogelijke voorwaarden ............................................................... 146
III: Ontbinding van giften ................................................................................................................................. 147
3
, Hoofdstuk 2: Schenkingen (les 14) ......................................................................................................................... 149
Inleiding ............................................................................................................................................................ 149
Afdeling 1: Een schenking is en overeenkomst ..................................................................................................... 149
I: De schenking is een overeenkomst, geen akte............................................................................................... 149
II: (andere) bijzondere kenmerken ................................................................................................................... 149
Afdeling 2: Specifieke aandachtspunten inzake de totstandkoming ...................................................................... 151
I: Het voorwerp van de schenking .................................................................................................................... 151
II: vormvereisten van de schenking .................................................................................................................. 152
Afdeling 3: een schenking is een overeenkomst waarbij het geschonken goed dadelijk wordt overgedragen ........... 156
I: principe en draagwijdte ................................................................................................................................ 156
II: implicaties voor modaliteiten van de schenking ........................................................................................... 156
Afdeling 4: schenking is een overeenkomst waarbij het geschonken goed onherroepelijk wordt overgedragen ....... 157
I: Afbakening ten opzichte van andere rechtsfiguren ......................................................................................... 157
II: toepassingsgebied ...................................................................................................................................... 157
III: toepassingsgevallen .................................................................................................................................. 157
Afdeling 5: modlaisering van schenkingen – clausules (niet gezien in les) .............................................................. 158
I: Het ferrarisyndroom..................................................................................................................................... 158
II: Het heksensysndroom ................................................................................................................................ 158
III: Het naaktheidssyndroom ........................................................................................................................... 159
IV: Het baronsyndroom ................................................................................................................................... 159
V: het dynastiesyndroom ................................................................................................................................ 159
Hoofdstuk 3: testamenten..................................................................................................................................... 160
Afdeling 1: Constitutieve kenmerken van het testament ....................................................................................... 160
Afdeling 2: specifieke aandachtspunten bij de totstandkoming ............................................................................ 161
I: de omvang van het legaat ............................................................................................................................. 161
II: Aanduiding van de legataris ......................................................................................................................... 161
III: vormvereisten van het testament ................................................................................................................ 162
Afdeling 3: herroepelijkheid van het testament of legaat (= Zelfstudie) .................................................................. 168
I: algemeen .................................................................................................................................................... 168
II: uitdrukkelijke herroeping bij testament ........................................................................................................ 168
III: impliciete herroeping ................................................................................................................................. 168
Afdeling 4: modalisering van de legatenclausules ................................................................................................ 168
4
VERMOGENSRECHT
Wat kennen voor examen?
Handboek Familiaal vermogensrecht studeren
- In principe alles kennen
- Maar beperkt aantal passages dat we niet moeten kennen (geeft ze als instructie)
- Niet kennen: oude recht (staat cursief en kleiner getypt)
Examen: schriftelijk examen, gesloten boek, open vragen
Theorie: 10/20
één deel loutere reproductie van de leerstof (bv; wat is beding van preferentiële toewijzing, vormvereisten van
schenking, geef statuut van de gezinswoning, bv: klopt de volgende stelling ‘FVR zorgt ervoor dat een echtegnoot
die een zelfstandige professionele activiteit uitoefent te allen tijde de autonomie behoudt over de goederen die
hij/zij nodig heeft voor de uitoefening van de activiteit”)
één deel inzichtsvragen: kan een stelling zijn, W geconfronteerd met ene bepaalde vraag (bv: “iemand wil huis
kopen, W gevraagd de akte voor te bereiden en ziet dat huis door de aspirant – verkopende partij verkregen is ten
titel van schenking. Zijn er aandachtspunten? Vormvereisten schenking nageleefd? Schenking vatbaar voor
vernietiging? Gezinswoning van de verkoper?)
NIET doen bij dit soort vragen: Bij beantwoording van zo’n vraag mogen we niet enkel wettelijke bepalingen
opsommen. Moeten uitleggen wat artikel betekent, verhaal van maken, … Moeten iets lezen als ‘stelling klopt /
klopt niet’.
Oefeningen: 10/20
Twee casussen!!
= wordt ondervraagd over de drie grote componenten van de cursus (relatievermogensrecht, erfrecht en giften)
,INHOUDSOPGAVE
Inleiding (les 1) ..................................................................................................................................................... 5
Deel I: Relatievermogensrecht.............................................................................................................................. 8
Inleiding ................................................................................................................................................................... 8
ONDERDEEL I: Huwelijksvermogensrecht .................................................................................................................. 9
Afdeling 1: Definitie en begrippen ........................................................................................................................... 9
Afdeling 2: bronnen van het huwelijksvermogensrecht ........................................................................................... 10
Hoofdstuk 1: Het primair stelsel .............................................................................................................................. 11
Inleiding .............................................................................................................................................................. 11
Afdeling 1: Toepassingsgebied Ratione personae en ratione materiae .................................................................... 11
Afdeling 2: krachtlijnen van het primair stelsel ....................................................................................................... 12
i: Eerste krachtlijn: Principiële uitgangspunt: gelijkheid en behoud van de handelingsbekwaamheid .................... 12
II: Tweede krachtlijn: solidariteit tussen de echtgenoten en bescherming van het gezinsleven ............................. 12
III: Derde krachtlijn: behoud van de zelfstandigheid en autonomie ...................................................................... 15
Hoofdstuk 2: Het secundair Huwelijksvermogensrecht (les 2) ................................................................................... 16
Afdeling 1: Wettelijk huwelijksvermogensstelsel.................................................................................................... 17
I: Statuut van de goederen ................................................................................................................................ 18
II: Het bestuur van de vermogens (les 3) ............................................................................................................ 32
III: Ontbinding, vereffening en verdeling (les 4) ................................................................................................... 37
Afdeling 2: Conventionele stelsels (Les 5) ............................................................................................................. 49
I: Inleiding ........................................................................................................................................................ 49
II: Het huwelijkscontract ................................................................................................................................... 49
III: De conventionele stelsels ............................................................................................................................ 49
ONDERDEEL II: Samenwoningsvermogensrecht (les 7) ............................................................................................. 64
Afdeling 1: definitie, historiek en begrippen ........................................................................................................... 64
Afdeling 2: bronnen van het samenwoningsvermogensrecht .................................................................................. 64
Hoofdstuk 1: Wettelijke samenwoning ..................................................................................................................... 65
Afdeling 1: primair wettelijk samenwoningsvermogensrecht .................................................................................. 65
Afdeling 2: Secundair wettelijk samenwoningsvermogensrecht.............................................................................. 65
Hoofdstuk 2: Feitelijke samenwoning ...................................................................................................................... 66
Afdeling 1: primair (feitelijk) samenwoningsvermogensrecht (?) ............................................................................. 66
Afdeling 2: Secundair (feitelijk) samenwoningsvermogensrecht (?) ......................................................................... 66
Deel II: Erfrecht .................................................................................................................................................. 67
Inleiding ................................................................................................................................................................. 67
Afdeling 1: Definitie en begrippen ......................................................................................................................... 67
Afdeling 2: Bronnen van het erfrecht ..................................................................................................................... 67
Afdeling 3: het voorwerp van het erfrecht: de nalatenschap ................................................................................... 68
I: Het actief van de nalatenschap ...................................................................................................................... 68
II: Het passief van de nalatenschap ................................................................................................................... 68
III: Extrapatrimoniale rechten ............................................................................................................................ 68
Afdeling 4: De ‘gewone’ en de anomale nalatenschap ........................................................................................... 69
Afdeling 5: verkrijging iure hereditario – iure proprio ............................................................................................... 69
Hoofdstuk 1: Het openvallen van de nalatenschap ................................................................................................... 70
Afdeling 1: De nalatenschap valt open door dood .................................................................................................. 70
I: “overlijden” ................................................................................................................................................... 70
II: Relevantie .................................................................................................................................................... 70
Afdeling 2: De nalatenschap valt open in de woonplaats ........................................................................................ 70
2
, Hoofdstuk 2: Erfbekwaamheid ................................................................................................................................ 71
Afdeling 1: vereiste om te leven............................................................................................................................. 71
I: De erfgenaam moet al leven ........................................................................................................................... 71
II: De erfgenaam moet nog in leven zijn .............................................................................................................. 72
Afdeling 2: Niet onwaardig zijn .............................................................................................................................. 73
I: De onwaardigheid bij de ab intestaat devolutie................................................................................................ 73
II: De onwaarigheid bij de conventionele devolutie ............................................................................................. 74
Hoofsstuk 3: de overgang van de nalatenschap ........................................................................................................ 75
Afdeling 1: De voorlopige bezitsoverdracht ............................................................................................................ 75
I: Algemeen ...................................................................................................................................................... 75
II: Kenmerken van de Saisine............................................................................................................................. 75
Afdeling 2: De eigendomsoverdracht en de erfkeuze .............................................................................................. 76
I: Het optierecht ............................................................................................................................................... 76
II: Kenmerken van het optierecht ....................................................................................................................... 76
III: Kenmerken van de uitoefening van het optierecht .......................................................................................... 76
Hoofdstuk 4: Wettelijke devolutie (les 8) .................................................................................................................. 77
Afdeling 1: De ab Intestaat erfgerechtigde – de gewone wettelijke devolutie ............................................................ 77
I: De bloedverwanten ........................................................................................................................................ 78
II: de langstelevende partner ............................................................................................................................. 92
Afdeling 1: De ab Intestaat erfgerechtigde – de anomale devolutie ....................................................................... 101
Afdeling 2: De wijze van verdeling van de nalatenschap ....................................................................................... 102
I: Wijze van verdeling ...................................................................................................................................... 102
II: Het voorwerp van de verdeling: de te verdelen massa ................................................................................... 103
Hoofdstuk 5: De conventionele devolutie ............................................................................................................... 112
Afdeling 1: Instrumenten van de conventionele devolutie ..................................................................................... 112
I: Testamentaire devolutie (les 12) ................................................................................................................... 113
II: Contractuele devolutie ............................................................................................................................... 113
Afdeling 2: de inhoudelijke begrenzing: de reserve ............................................................................................... 121
I: Definitie en kenmerken van de reserve .......................................................................................................... 121
II: De reservatairen en de omvang van het reservatair deel ................................................................................ 122
III: De techniek van de reservebescherming ..................................................................................................... 124
IV: (On)aantastbaarheid van de reserve ........................................................................................................... 133
Deel III: Giften .................................................................................................................................................. 134
Inleiding (les 13) ................................................................................................................................................... 134
Afdeling 1: Plaats van de giften in het verbintenissenrecht ................................................................................... 134
I: Rechtshandeling onder bezwarende en onder kostenloze titel ....................................................................... 134
II: Dienstengiften en kapitaalgiften .................................................................................................................. 134
Afdeling 2: (slechts) 2 manieren om te beschikken onder kostenloze titel ............................................................. 135
I: twee manieren om te beschikken onder kostenloze titel ................................................................................ 135
II: ‘Slechts’ twee manieren om onder kostenloze titel te beschikken ................................................................. 135
Afdeling 3: Dubbel(zinnig)e houding van de wetgever tegenover rechtshandelingen onder kostenloze titel ............. 136
Hoofdstuk 1: Giften (algemeen) ............................................................................................................................. 137
Afdeling 1: Constitutieve bestanddelen van een gift ............................................................................................. 137
I: de constitutieve elementen .......................................................................................................................... 137
II: De constitutieve elementen en de kwalificatie in de praktijk .......................................................................... 138
III: het bewijs van een gift ................................................................................................................................ 138
Afdeling 2: Algemene grondvereisten voor giften .................................................................................................. 139
I: Inhoudelijke geldigheidsvereisten ................................................................................................................. 139
II: Regeling inzake de ongeoorloofde en/of onmogelijke voorwaarden ............................................................... 146
III: Ontbinding van giften ................................................................................................................................. 147
3
, Hoofdstuk 2: Schenkingen (les 14) ......................................................................................................................... 149
Inleiding ............................................................................................................................................................ 149
Afdeling 1: Een schenking is en overeenkomst ..................................................................................................... 149
I: De schenking is een overeenkomst, geen akte............................................................................................... 149
II: (andere) bijzondere kenmerken ................................................................................................................... 149
Afdeling 2: Specifieke aandachtspunten inzake de totstandkoming ...................................................................... 151
I: Het voorwerp van de schenking .................................................................................................................... 151
II: vormvereisten van de schenking .................................................................................................................. 152
Afdeling 3: een schenking is een overeenkomst waarbij het geschonken goed dadelijk wordt overgedragen ........... 156
I: principe en draagwijdte ................................................................................................................................ 156
II: implicaties voor modaliteiten van de schenking ........................................................................................... 156
Afdeling 4: schenking is een overeenkomst waarbij het geschonken goed onherroepelijk wordt overgedragen ....... 157
I: Afbakening ten opzichte van andere rechtsfiguren ......................................................................................... 157
II: toepassingsgebied ...................................................................................................................................... 157
III: toepassingsgevallen .................................................................................................................................. 157
Afdeling 5: modlaisering van schenkingen – clausules (niet gezien in les) .............................................................. 158
I: Het ferrarisyndroom..................................................................................................................................... 158
II: Het heksensysndroom ................................................................................................................................ 158
III: Het naaktheidssyndroom ........................................................................................................................... 159
IV: Het baronsyndroom ................................................................................................................................... 159
V: het dynastiesyndroom ................................................................................................................................ 159
Hoofdstuk 3: testamenten..................................................................................................................................... 160
Afdeling 1: Constitutieve kenmerken van het testament ....................................................................................... 160
Afdeling 2: specifieke aandachtspunten bij de totstandkoming ............................................................................ 161
I: de omvang van het legaat ............................................................................................................................. 161
II: Aanduiding van de legataris ......................................................................................................................... 161
III: vormvereisten van het testament ................................................................................................................ 162
Afdeling 3: herroepelijkheid van het testament of legaat (= Zelfstudie) .................................................................. 168
I: algemeen .................................................................................................................................................... 168
II: uitdrukkelijke herroeping bij testament ........................................................................................................ 168
III: impliciete herroeping ................................................................................................................................. 168
Afdeling 4: modalisering van de legatenclausules ................................................................................................ 168
4
