DEEL I: Inleiding
Hoe ga je als soc.-agogisch werker om met de gevoelige/ persoonlijke info
waarmee je dagelijks geconfronteerd wordt?
----> Mag je deze info delen met collega’s? Mag je telefonisch V’s beantwoorden over een
cliënt? Mag je inlichtingen verstrekken ad politie? Kan je info over een minderjarige
doorgeven aan zn ouders?
----> deze V’s zijn ethisch geladen + bevatten juridische component waarbij het wettelijk kader NOOIT doel op
zich mag zijn ----> NEEN, het moet de grenzen afbakenen waarbinnen men zich kan en mag bewegen
DUS recht + ethiek staan NIET los van mekaar
Ideaal: wetgever houdt bij uitvaardigen van rechtsregels rekening met ethische overwegingen
MAAR de regelgeving valt NIET steeds noodzakelijk samen met de ethische grondslagen ervan omdat
het juridische besluitvormingsproces in belangrijke mate het resultaat is van compromisvorming ---->
het recht gaat niet enkel over morele waarden, MAAR is ook het resultaat vd heersende
machtsverhoudingen + diverse belangen in de sl.
Over heel wat zaken bestaat in onze pluralistische sl. GEEN ethische consensus meer DUS vaak moet
wetgever (die het pluralisme vertegenwoordigt) pragmatisch te werk gaan (pragmatische aanpak =
doelgericht, zakelijk, effectief, praktijkgericht en uitvoerbaar, het levert een bruikbaar resultaat op)
Moderne recht gekenmerkt door erkenning van zekere graad van morele vrijheid WAARBIJ aanvaard
wordt dat ethiek + levensbeschouwing intrinsiek met mekaar verbonden zijn ----> DUS in sl. waarin
vrijheid van levensbeschouwing en dus het levensbeschouwelijke pluralisme erkend worden, MOET
het recht een zekere terughoudendheid/ neutraliteit in acht nemen ten aanzien van ethische
controversen
Wetgeving is ALTIJD algemeen + kan NIET gericht zijn op specifieke situaties
----> kan als gevolg hebben dat de regelgeving soms ontoereikende oplsn. biedt voor concreet probleem OF dat
naleven vd juridische regelen in bep. situatie niet leidt tot meest rechtvaardige opsln. DUS kritische +
systematisch reflectie onmisbaar WANT:
- kan ons ertegen beschermen in bep. situaties te angstig te zijn + regelgeving slaafs te volgen zonder
over eigen handelen te reflecteren EN
- kan ook voorkomen dat men overmoedig zn intuïtie zou volgen zonder rekening te houden met de
wettelijke voorschriften
DUS je mag het recht niet klakkeloos volgen, MAAR het is wel belangrijk dat je het rechtskader kent +
meeneemt in je beslissing (dit kader is wat verouderd + niet altijd voldoende aangepast)
ETHIEK kan zeer specifiek gaan, gaat situatie per situatie gaan bekijken wat ethisch goed handelen is, wat de
juiste afweging is = belangenafweging specifiek op bep. situatie toegepast MAAR voor recht is dat veel
moeilijker, het is algemener ---> RECHT is een ALGEMEEN kader dat men krijgt, een rechte lijn die moet
toegepast worden in gelijkaardige situaties DUS veel minder mogelijkheid om in specifieke situatie af te wegen
wat het juiste handelen is (wel is er natuurlijk altijd interpretatieruimte)
in praktijk kan je ze vaak zeer moeilijk van mekaar scheiden --> in omgang met cliënten +
vertrouwelijke info zal je geconfronteerd worden met situaties waarin je deze 2 niet los van mekaar
kan zien
bv. je krijgt telefonisch V’s over een cliënt ---> Ga je die V’s wel/niet
beantwoorden? Ga je die info wel/ niet delen? Ga je die info doorgeven aan ouders
minderj? Wat als je weet dat relatie tssn. ouders en minderj. niet zo goed zit? Gaat
1
, dat impact hebben op hoe je daar reageert? Ga je gevoelige info delen met
collega’s?
enerzijds zal je ethische afweging maken: Wat is hier ethisch het juiste handelen? MAAR het is dan ook
belangrijk om te weten wat het juridische kader daarrond is (beroepsgeheim, privacy, discretieplicht,
…)
weten wat juridische kader is waarbinnen je kan handelen = kan zorgen voor rust ---> als je weet wat
juridisch wel/ niet mag, kan dit mee je handelen gaan bepalen
het niet kennen vh juridisch kader zorgt er soms voor dat mensen niet meer durven handelen uit vrees
dat ze strafrechtelijk vervolgd kunnen worden terwijl er zeker wel mogelijkheden zijn MAAR het kan er
ook voor zorgen dat ze hun beroepsgeheim schenden terwijl het vaak op hele andere manier op te
lossen valt
kennen van juridische kader, zonder het klakkeloos toe te passen kan duidelijkheid geven, onzekerheid
wegnemen en geeft ruimte om te focussen op wat belangrijk is: ethisch goed handelen
DEEL II: Deontologie
Begripsomschrijving
DEONTOLOGIE/ DEONTOLOGISCHE CODE: “een verzameling van n&w voor goed professioneel
handelen die opgesteld zijn door een bep. beroepsgroep + die de leden van die
beroepsgroep in acht dienen te nemen bij de uitoefening van hun beroep”
DUS in deontologische code vindt men meestal de concrete doelstellingen die een beroepsgroep wil realiseren
ad basis van iedere beroepscode in HV-context: respect voor de cliënt/ patiënt ---> vanuit die gedachte
worden de richtlijnen voor het professioneel handelen geformuleerd
n & w die de beroepsgroep belangrijk vindt + waar men naar gaat handelen
PAS OP! het gaat NIET over vastleggen nieuwe normen, nieuw kader MAAR WEL over de waarden,
manier van handelen die binnen die beroepsgroep als gepast, correct ervaren worden + die men wil
verankeren
WAAROM is deontologische code belangrijk?
- EXTERNE werking: sl + cliënten, patiënten weten wat ze van de beroepsgroep mogen verwachten bv.
iedereen weet wel dat de medische info die jij aan dokter geef onder zn
beroepsgeheim valt
- INTERNE werking: leidraad, duidelijkheid voor beroepsgroep zelf met oog op bieden van goede dienst
– en hulpverlening
kracht van deontologische code groter wnr. naleving ervan afgedwongen wordt door tucht-OH (bv. de Raad
vd Orde van Geneesheren) (vb. tuchtrechtelijke sanctie: geschorst worden)
PAS OP! tucht-OH gaat NIET ENKEL sanctioneren
- bv. Orde van Genseesheren/ Advocaten hebben ook ondersteunende functie, ze organiseren bv. ook
vormingen
- als 1 van hun leden in aanraking komt met moeilijke situatie waar bv. zijn/ haar beroepsgeheim in
gedrang komt ----> beroep doen op bijstand (raad, advies, ondersteuning)
(LEES pag. 4 onderaan)
2
, Deontologie in het sociaal-agogisch werkveld
Sociaal-agogisch werkveld tijdens voorbije decennia ZEER SNEL geëvolueerd (veranderende maatsch. context!)
= info delen stuk complexer dan vroeger
VROEGER: vooral 1 op 1 relatie
NU: multi -en interdisciplinair teamgericht werken waarbij verzameling, opslag, beheer en uitwisseling
van info essentieel geworden zijn (bv. digitalisering dossiers, online -HV, …)
Gezondheidszorg + welzijnszorg zijn VANDAAG aangelegenheid van samenwerking + overleg tssn. (in hoofdzaak)
professionele hulp -en zorgverleners uit zelfde + andere vakgebieden ----> individuele HV’er treedt steeds vaker
op binnen breder verband van HV’ers die zich samen inzetten voor de oplsn. vh voorliggende probleem
DOOR geëvolueerde welzijnsproblematiek + gewijzigde HV-visie ---> opkomst multidisciplinaire
samenwerkingsverbanden ----> behoort VANDAAG tot de vaste werkingsbeginselen vd welzijnsactoren + is
verankerd in de regelgeving (bv. CLB, centra voor geestelijke gezondheidszorg, integrale JH, …)
OOK BELANGRIJK: toenemende complexiteit vd fin. + administratieve ondersteunende systemen waarvan de
welzijns -en gezondheidsvoorzieningen EN individuele HV’ers tegenwoordig gebruik maken
de verzameling, de opslag, het beheer en de uitwisseling van info zijn onmisbaar geworden voor de uitoefening
vd gezondheidsberoepen + voor de ondersteuning vd welzijnszorg ----> de door het beroepsgeheim gedekte
geg. worden opgenomen op een materiële drager, aangepast ad eisen vh communicatieverkeer: HET DOSSIER
---------> op vele hulp -en zorgverleners + instellingen die actief zijn in de welzijnssector rust zelfs een
dossierplicht
De gewijzigde HV-context wordt o.a. gekenmerkt door:
o van klassieke gezondheidszorg naar heel verscheidene vormen van HV, met een breed welzijnsbegrip
o professionalisering
o van individuele HV naar HV in uni-, multi-, inter- of transdisciplinaire teams
o zorgcoördinatie en integrale HV
o contextueel werken
o emancipatie vd cliënt = cliënt wordt mondiger, stelt dingen in V, wil geïnformeerd zijn (goede zaak!)
bv.
- 50 j geleden: iemand die naar dokter ging ---> dokter zal patiënt
onderzoeken + medicatie voorschrijven zonder daar veel uitleg over te
geven ---> patiënt zou dit niet in V gesteld hebben + braaf de pillekes
genomen hebben die de dokter voorschreef
- VANDAAG zijn patiënten veel mondiger: men wil weten wat alternatieven
zijn, mogelijke bijwerkingen zijn, men gaat sneller kijken richting
aansprakelijkheid dokter wnr. iets fout loopt
o dossiervorming en informatisering
o toenemende OH-regulering en -subsidiëring
o nauwere contacten met justitie
o moderne communicatiemiddelen
o online-HV
3
Hoe ga je als soc.-agogisch werker om met de gevoelige/ persoonlijke info
waarmee je dagelijks geconfronteerd wordt?
----> Mag je deze info delen met collega’s? Mag je telefonisch V’s beantwoorden over een
cliënt? Mag je inlichtingen verstrekken ad politie? Kan je info over een minderjarige
doorgeven aan zn ouders?
----> deze V’s zijn ethisch geladen + bevatten juridische component waarbij het wettelijk kader NOOIT doel op
zich mag zijn ----> NEEN, het moet de grenzen afbakenen waarbinnen men zich kan en mag bewegen
DUS recht + ethiek staan NIET los van mekaar
Ideaal: wetgever houdt bij uitvaardigen van rechtsregels rekening met ethische overwegingen
MAAR de regelgeving valt NIET steeds noodzakelijk samen met de ethische grondslagen ervan omdat
het juridische besluitvormingsproces in belangrijke mate het resultaat is van compromisvorming ---->
het recht gaat niet enkel over morele waarden, MAAR is ook het resultaat vd heersende
machtsverhoudingen + diverse belangen in de sl.
Over heel wat zaken bestaat in onze pluralistische sl. GEEN ethische consensus meer DUS vaak moet
wetgever (die het pluralisme vertegenwoordigt) pragmatisch te werk gaan (pragmatische aanpak =
doelgericht, zakelijk, effectief, praktijkgericht en uitvoerbaar, het levert een bruikbaar resultaat op)
Moderne recht gekenmerkt door erkenning van zekere graad van morele vrijheid WAARBIJ aanvaard
wordt dat ethiek + levensbeschouwing intrinsiek met mekaar verbonden zijn ----> DUS in sl. waarin
vrijheid van levensbeschouwing en dus het levensbeschouwelijke pluralisme erkend worden, MOET
het recht een zekere terughoudendheid/ neutraliteit in acht nemen ten aanzien van ethische
controversen
Wetgeving is ALTIJD algemeen + kan NIET gericht zijn op specifieke situaties
----> kan als gevolg hebben dat de regelgeving soms ontoereikende oplsn. biedt voor concreet probleem OF dat
naleven vd juridische regelen in bep. situatie niet leidt tot meest rechtvaardige opsln. DUS kritische +
systematisch reflectie onmisbaar WANT:
- kan ons ertegen beschermen in bep. situaties te angstig te zijn + regelgeving slaafs te volgen zonder
over eigen handelen te reflecteren EN
- kan ook voorkomen dat men overmoedig zn intuïtie zou volgen zonder rekening te houden met de
wettelijke voorschriften
DUS je mag het recht niet klakkeloos volgen, MAAR het is wel belangrijk dat je het rechtskader kent +
meeneemt in je beslissing (dit kader is wat verouderd + niet altijd voldoende aangepast)
ETHIEK kan zeer specifiek gaan, gaat situatie per situatie gaan bekijken wat ethisch goed handelen is, wat de
juiste afweging is = belangenafweging specifiek op bep. situatie toegepast MAAR voor recht is dat veel
moeilijker, het is algemener ---> RECHT is een ALGEMEEN kader dat men krijgt, een rechte lijn die moet
toegepast worden in gelijkaardige situaties DUS veel minder mogelijkheid om in specifieke situatie af te wegen
wat het juiste handelen is (wel is er natuurlijk altijd interpretatieruimte)
in praktijk kan je ze vaak zeer moeilijk van mekaar scheiden --> in omgang met cliënten +
vertrouwelijke info zal je geconfronteerd worden met situaties waarin je deze 2 niet los van mekaar
kan zien
bv. je krijgt telefonisch V’s over een cliënt ---> Ga je die V’s wel/niet
beantwoorden? Ga je die info wel/ niet delen? Ga je die info doorgeven aan ouders
minderj? Wat als je weet dat relatie tssn. ouders en minderj. niet zo goed zit? Gaat
1
, dat impact hebben op hoe je daar reageert? Ga je gevoelige info delen met
collega’s?
enerzijds zal je ethische afweging maken: Wat is hier ethisch het juiste handelen? MAAR het is dan ook
belangrijk om te weten wat het juridische kader daarrond is (beroepsgeheim, privacy, discretieplicht,
…)
weten wat juridische kader is waarbinnen je kan handelen = kan zorgen voor rust ---> als je weet wat
juridisch wel/ niet mag, kan dit mee je handelen gaan bepalen
het niet kennen vh juridisch kader zorgt er soms voor dat mensen niet meer durven handelen uit vrees
dat ze strafrechtelijk vervolgd kunnen worden terwijl er zeker wel mogelijkheden zijn MAAR het kan er
ook voor zorgen dat ze hun beroepsgeheim schenden terwijl het vaak op hele andere manier op te
lossen valt
kennen van juridische kader, zonder het klakkeloos toe te passen kan duidelijkheid geven, onzekerheid
wegnemen en geeft ruimte om te focussen op wat belangrijk is: ethisch goed handelen
DEEL II: Deontologie
Begripsomschrijving
DEONTOLOGIE/ DEONTOLOGISCHE CODE: “een verzameling van n&w voor goed professioneel
handelen die opgesteld zijn door een bep. beroepsgroep + die de leden van die
beroepsgroep in acht dienen te nemen bij de uitoefening van hun beroep”
DUS in deontologische code vindt men meestal de concrete doelstellingen die een beroepsgroep wil realiseren
ad basis van iedere beroepscode in HV-context: respect voor de cliënt/ patiënt ---> vanuit die gedachte
worden de richtlijnen voor het professioneel handelen geformuleerd
n & w die de beroepsgroep belangrijk vindt + waar men naar gaat handelen
PAS OP! het gaat NIET over vastleggen nieuwe normen, nieuw kader MAAR WEL over de waarden,
manier van handelen die binnen die beroepsgroep als gepast, correct ervaren worden + die men wil
verankeren
WAAROM is deontologische code belangrijk?
- EXTERNE werking: sl + cliënten, patiënten weten wat ze van de beroepsgroep mogen verwachten bv.
iedereen weet wel dat de medische info die jij aan dokter geef onder zn
beroepsgeheim valt
- INTERNE werking: leidraad, duidelijkheid voor beroepsgroep zelf met oog op bieden van goede dienst
– en hulpverlening
kracht van deontologische code groter wnr. naleving ervan afgedwongen wordt door tucht-OH (bv. de Raad
vd Orde van Geneesheren) (vb. tuchtrechtelijke sanctie: geschorst worden)
PAS OP! tucht-OH gaat NIET ENKEL sanctioneren
- bv. Orde van Genseesheren/ Advocaten hebben ook ondersteunende functie, ze organiseren bv. ook
vormingen
- als 1 van hun leden in aanraking komt met moeilijke situatie waar bv. zijn/ haar beroepsgeheim in
gedrang komt ----> beroep doen op bijstand (raad, advies, ondersteuning)
(LEES pag. 4 onderaan)
2
, Deontologie in het sociaal-agogisch werkveld
Sociaal-agogisch werkveld tijdens voorbije decennia ZEER SNEL geëvolueerd (veranderende maatsch. context!)
= info delen stuk complexer dan vroeger
VROEGER: vooral 1 op 1 relatie
NU: multi -en interdisciplinair teamgericht werken waarbij verzameling, opslag, beheer en uitwisseling
van info essentieel geworden zijn (bv. digitalisering dossiers, online -HV, …)
Gezondheidszorg + welzijnszorg zijn VANDAAG aangelegenheid van samenwerking + overleg tssn. (in hoofdzaak)
professionele hulp -en zorgverleners uit zelfde + andere vakgebieden ----> individuele HV’er treedt steeds vaker
op binnen breder verband van HV’ers die zich samen inzetten voor de oplsn. vh voorliggende probleem
DOOR geëvolueerde welzijnsproblematiek + gewijzigde HV-visie ---> opkomst multidisciplinaire
samenwerkingsverbanden ----> behoort VANDAAG tot de vaste werkingsbeginselen vd welzijnsactoren + is
verankerd in de regelgeving (bv. CLB, centra voor geestelijke gezondheidszorg, integrale JH, …)
OOK BELANGRIJK: toenemende complexiteit vd fin. + administratieve ondersteunende systemen waarvan de
welzijns -en gezondheidsvoorzieningen EN individuele HV’ers tegenwoordig gebruik maken
de verzameling, de opslag, het beheer en de uitwisseling van info zijn onmisbaar geworden voor de uitoefening
vd gezondheidsberoepen + voor de ondersteuning vd welzijnszorg ----> de door het beroepsgeheim gedekte
geg. worden opgenomen op een materiële drager, aangepast ad eisen vh communicatieverkeer: HET DOSSIER
---------> op vele hulp -en zorgverleners + instellingen die actief zijn in de welzijnssector rust zelfs een
dossierplicht
De gewijzigde HV-context wordt o.a. gekenmerkt door:
o van klassieke gezondheidszorg naar heel verscheidene vormen van HV, met een breed welzijnsbegrip
o professionalisering
o van individuele HV naar HV in uni-, multi-, inter- of transdisciplinaire teams
o zorgcoördinatie en integrale HV
o contextueel werken
o emancipatie vd cliënt = cliënt wordt mondiger, stelt dingen in V, wil geïnformeerd zijn (goede zaak!)
bv.
- 50 j geleden: iemand die naar dokter ging ---> dokter zal patiënt
onderzoeken + medicatie voorschrijven zonder daar veel uitleg over te
geven ---> patiënt zou dit niet in V gesteld hebben + braaf de pillekes
genomen hebben die de dokter voorschreef
- VANDAAG zijn patiënten veel mondiger: men wil weten wat alternatieven
zijn, mogelijke bijwerkingen zijn, men gaat sneller kijken richting
aansprakelijkheid dokter wnr. iets fout loopt
o dossiervorming en informatisering
o toenemende OH-regulering en -subsidiëring
o nauwere contacten met justitie
o moderne communicatiemiddelen
o online-HV
3
