Inleiding tot de criminologie
INLEIDING TOT DE CRIMINOLOGIE.............................................................................................................................1
INLEIDING: DEFINITIES EN CRIMINOLOGIE ALS WETENSCHAP ........................................................................................................2
Wat doet een criminoloog?........................................................................................................................................................... 2
Wat is criminologie?........................................................................................................................................................................ 5
Mensen die criminaliteit plegen.................................................................................................................................................. 6
Waarom plegen mensen criminaliteit?.................................................................................................................................... 6
Reacties op criminaliteit................................................................................................................................................................ 6
Media en criminaliteit..................................................................................................................................................................... 7
ONTWIKKELING CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN BELGIË (NL)...........................................................................................8
Criminologie als wetenschap........................................................................................................................................................ 8
Criminologie in België................................................................................................................................................................... 10
Nico Gunzberg (1882-1984)...................................................................................................................................................... 12
HISTORISCH OVERZICHT EN KLASSIEKE STRAFRECHT...................................................................................................................13
Historisch overzicht in vogelvlucht......................................................................................................................................... 13
Verlichting/ classicisme/ klassieke strafrecht................................................................................................................... 17
INDIVIDUEEL EN SOCIAAL POSITIVISME............................................................................................................................................19
KRITISCHE CRIMINOLGIE..................................................................................................................................................................... 32
Neomarxistische-radicale criminologie .............................................................................................................................. 34
Kritische criminologie................................................................................................................................................................... 35
Feministische criminologie......................................................................................................................................................... 36
Naar een laatmoderne samenleving...................................................................................................................................... 37
RECHTS EN LINKS REALISME..............................................................................................................................................................37
Opkomst realistische perspectieven........................................................................................................................................ 37
RECHTS REALISME................................................................................................................................................................................38
Politieke context.............................................................................................................................................................................. 38
VK........................................................................................................................................................................................................... 38
VS........................................................................................................................................................................................................... 39
Rechts realisme............................................................................................................................................................................... 39
Biosociaal perspectief................................................................................................................................................................... 40
Rationele keuze................................................................................................................................................................................ 41
Routineactiviteiten......................................................................................................................................................................... 41
Nieuwe bestuurlijke criminologie............................................................................................................................................ 42
De conservatieve criminologie.................................................................................................................................................. 42
Kritieken............................................................................................................................................................................................. 43
LINKS REALISME................................................................................................................................................................................... 43
Relatieve deprivatie....................................................................................................................................................................... 43
Links realisme.................................................................................................................................................................................. 44
Criminologisch vierkant............................................................................................................................................................... 45
VICTIMOLOGIE.......................................................................................................................................................................................45
Historische context......................................................................................................................................................................... 46
Vroege victimologie....................................................................................................................................................................... 47
Victimologie...................................................................................................................................................................................... 48
Abolitionisme.................................................................................................................................................................................... 49
Victimologie: meer aandacht voor…...................................................................................................................................... 50
HEDENDAAGSE BENADERINGEN IN DE CRIMINOLOGIE..................................................................................................................50
Maatschappelijke context........................................................................................................................................................... 50
Zemiologie.......................................................................................................................................................................................... 51
1
, Groene criminologie...................................................................................................................................................................... 53
Culturele criminologie.................................................................................................................................................................. 54
Emoties en the carnival of crime.............................................................................................................................................. 55
Seductions of crime (Katz, 1988)............................................................................................................................................. 56
Culture of control (Garland 2001)......................................................................................................................................... 56
Convict criminology....................................................................................................................................................................... 58
KUNSTCRIMINALITEIT......................................................................................................................................................................... 58
Inleiding.............................................................................................................................................................................................. 58
Wat is kunstcriminaliteit............................................................................................................................................................. 59
Diefstal................................................................................................................................................................................................ 60
Vervalsing en fraude...................................................................................................................................................................... 62
Plundering......................................................................................................................................................................................... 64
Illigale handel................................................................................................................................................................................... 66
Iconoclasme....................................................................................................................................................................................... 68
MILIEUCRIMINALITEIT.........................................................................................................................................................................69
Ambiguiteit........................................................................................................................................................................................ 69
Definitie............................................................................................................................................................................................... 70
Types milieucriminaliteit............................................................................................................................................................ 71
Schade en slachtofferschap........................................................................................................................................................ 71
Historische PFAS-vervuiling....................................................................................................................................................... 72
VUURWAPENTRAFIEK EN -GEWELD IN EUROPA.............................................................................................................................73
Vlaams vredesinstituut................................................................................................................................................................. 73
Vuurwapentrafiek.......................................................................................................................................................................... 73
Vuurwapengeweld.......................................................................................................................................................................... 75
JONGEREN IN DE PUBLIEKE RUIMTE..................................................................................................................................................77
Over het onderzoek........................................................................................................................................................................ 77
Wat is publieke ruimte?............................................................................................................................................................... 78
Wat is jeugd?..................................................................................................................................................................................... 78
Wat zoeken jongeren in de publieke ruimte?..................................................................................................................... 79
Gender en de publieke ruimte.................................................................................................................................................... 80
Hoe verhouden jongeren zich emotioneel ten opzichte van buurten?.....................................................................81
THE CODE OF THE STREET.................................................................................................................................................................. 83
COCAÏNE HANDEL EN DRUGGERELATEERD GEWELD......................................................................................................................83
Organisatie politie.......................................................................................................................................................................... 83
Context................................................................................................................................................................................................. 85
Crimineel proces.............................................................................................................................................................................. 87
Aanpak................................................................................................................................................................................................ 89
DE GEVANGENISSTRAF.........................................................................................................................................................................91
Detentie in cijfers............................................................................................................................................................................ 91
Doelen van de strafuitvoering................................................................................................................................................... 93
Ervaringen in detentie.................................................................................................................................................................. 94
Conclusie............................................................................................................................................................................................. 95
Inleiding: definities en criminologie als wetenschap
Wat doet een criminoloog?
Beantwoorden verschillende vragen:
2
, ● Waarom, hoe voorkomen, kenmerken, impact van de straf, hoe denkt de
maatschappij hierover
Dit is relevant voor:
● Begrijpen van criminaliteit en de impact op individuen en onze samenleving, het
ontwikkelen van evidence-based (gebaseerd op de wetenschap) aanpak om dit te
verminderen, kritisch naar de criminaliteit kijken, etc.
De veiligheidsparadox
● Er is een crime drop (het aantal delicten daalt) maar het onveiligheidsgevoel blijft
stijgen.
● Sinds 1990 zijn er minder: eigendoms-, gewelds- en levensdelicten
● We kunnen nu ook slachtoffer worden van nieuwe delicten, maar er verdwijnen ook.
○ vb. schade voor milieu door drugs producten die schadelijk afval op plekken
loodsen
Leeftijdscriminaliteitscurve
● Meeste mensen die criminaliteit plegen stoppen meestal ook:
○ Degene die stoppen, doen dit ook voor altijd
○ Maar we weten eigenlijk nooit 100% zeker dat iemand gestopt is (tot ze dood
zijn)
● Tussen de 18 en 25 is er een piek van
gepleegde delicten, want hierna ontstaan er
nieuwe redenen om te stoppen
○ Persoonlijk (vb. ik wil zelf stoppen)
○ Sociaal (vb. andere in jouw omgeving
leiden jou ertoe te stoppen)
Hoe dachten we over criminaliteit doorheen de tijd?
Ancien regime:
● De koning/vorst bepaalt wat wel/niet mocht
● Publieke straffen waren zeer belangrijk, om aan te tonen waarom je niet tegenin de
koning wou gaan
= zeer wreed
Verlichting
3
, ● Ratio is zeer belangrijk: de rationele mens
○ De mens kan zelf de voor- en nadelen van een daad vergelijken
○ Mens is schuldig omdat hij zelf heeft nagedacht over of hij het wel/niet doet
● Sociaal contract: je krijgt bescherming van de overheid in ruil voor iets
● Eerste wetten werden gemaakt, Magna Charta
= focus op de daad
Positivisme
● Criminaliteit is ten gevolge van sociale factoren
● Gedetermineerde mens (vb. Lombroso)
○ We zijn geboren daders, en je kunt mensen die criminaliteiten zullen plegen
herkennen aan uiterlijke kenmerken
● We gaan sanctioneren -> verzorgen en richten op revalidatie ipv straffen
= focus op dader
Enge definitie
= Sutherland; The essential characteristic of crime is that is behavior which is prohibited by
the state as an injury to the state and against the state may react.
● Maar criminologen moeten hun hier niet toe beperken
● Criminaliteit is veel breder dan puur strafrecht overtredingen
Criminaliteit als sociaal construct
= als ik zeg dat het criminaliteit is, dan is het zo.
● Criminaliteit is een product van sociale interactie (cultuurgebonden) als resultaat en
gevolg van een interactie en negotiatie tussen individuen die samenleven in een
complexe sociale groep
○ Je moet orde krijgen in een samenleving, dus je maakt regels met elkaar:
natuurlijk product van sociale interactie
● Ook radicale stroming (mer volgt)
● Criminaliteit is zeer variabel in tijd en ruimte (vb. dingen zijn criminaliteit in de VS en
niet in BE)
Criminaliteit en politiek
Je kunt deze twee niet van elkaar zien
● (Studie van) criminaliteit vindt plaats in een sociale en politieke context
● Het is een reflectie van de tijd waarin we leven
4
INLEIDING TOT DE CRIMINOLOGIE.............................................................................................................................1
INLEIDING: DEFINITIES EN CRIMINOLOGIE ALS WETENSCHAP ........................................................................................................2
Wat doet een criminoloog?........................................................................................................................................................... 2
Wat is criminologie?........................................................................................................................................................................ 5
Mensen die criminaliteit plegen.................................................................................................................................................. 6
Waarom plegen mensen criminaliteit?.................................................................................................................................... 6
Reacties op criminaliteit................................................................................................................................................................ 6
Media en criminaliteit..................................................................................................................................................................... 7
ONTWIKKELING CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN BELGIË (NL)...........................................................................................8
Criminologie als wetenschap........................................................................................................................................................ 8
Criminologie in België................................................................................................................................................................... 10
Nico Gunzberg (1882-1984)...................................................................................................................................................... 12
HISTORISCH OVERZICHT EN KLASSIEKE STRAFRECHT...................................................................................................................13
Historisch overzicht in vogelvlucht......................................................................................................................................... 13
Verlichting/ classicisme/ klassieke strafrecht................................................................................................................... 17
INDIVIDUEEL EN SOCIAAL POSITIVISME............................................................................................................................................19
KRITISCHE CRIMINOLGIE..................................................................................................................................................................... 32
Neomarxistische-radicale criminologie .............................................................................................................................. 34
Kritische criminologie................................................................................................................................................................... 35
Feministische criminologie......................................................................................................................................................... 36
Naar een laatmoderne samenleving...................................................................................................................................... 37
RECHTS EN LINKS REALISME..............................................................................................................................................................37
Opkomst realistische perspectieven........................................................................................................................................ 37
RECHTS REALISME................................................................................................................................................................................38
Politieke context.............................................................................................................................................................................. 38
VK........................................................................................................................................................................................................... 38
VS........................................................................................................................................................................................................... 39
Rechts realisme............................................................................................................................................................................... 39
Biosociaal perspectief................................................................................................................................................................... 40
Rationele keuze................................................................................................................................................................................ 41
Routineactiviteiten......................................................................................................................................................................... 41
Nieuwe bestuurlijke criminologie............................................................................................................................................ 42
De conservatieve criminologie.................................................................................................................................................. 42
Kritieken............................................................................................................................................................................................. 43
LINKS REALISME................................................................................................................................................................................... 43
Relatieve deprivatie....................................................................................................................................................................... 43
Links realisme.................................................................................................................................................................................. 44
Criminologisch vierkant............................................................................................................................................................... 45
VICTIMOLOGIE.......................................................................................................................................................................................45
Historische context......................................................................................................................................................................... 46
Vroege victimologie....................................................................................................................................................................... 47
Victimologie...................................................................................................................................................................................... 48
Abolitionisme.................................................................................................................................................................................... 49
Victimologie: meer aandacht voor…...................................................................................................................................... 50
HEDENDAAGSE BENADERINGEN IN DE CRIMINOLOGIE..................................................................................................................50
Maatschappelijke context........................................................................................................................................................... 50
Zemiologie.......................................................................................................................................................................................... 51
1
, Groene criminologie...................................................................................................................................................................... 53
Culturele criminologie.................................................................................................................................................................. 54
Emoties en the carnival of crime.............................................................................................................................................. 55
Seductions of crime (Katz, 1988)............................................................................................................................................. 56
Culture of control (Garland 2001)......................................................................................................................................... 56
Convict criminology....................................................................................................................................................................... 58
KUNSTCRIMINALITEIT......................................................................................................................................................................... 58
Inleiding.............................................................................................................................................................................................. 58
Wat is kunstcriminaliteit............................................................................................................................................................. 59
Diefstal................................................................................................................................................................................................ 60
Vervalsing en fraude...................................................................................................................................................................... 62
Plundering......................................................................................................................................................................................... 64
Illigale handel................................................................................................................................................................................... 66
Iconoclasme....................................................................................................................................................................................... 68
MILIEUCRIMINALITEIT.........................................................................................................................................................................69
Ambiguiteit........................................................................................................................................................................................ 69
Definitie............................................................................................................................................................................................... 70
Types milieucriminaliteit............................................................................................................................................................ 71
Schade en slachtofferschap........................................................................................................................................................ 71
Historische PFAS-vervuiling....................................................................................................................................................... 72
VUURWAPENTRAFIEK EN -GEWELD IN EUROPA.............................................................................................................................73
Vlaams vredesinstituut................................................................................................................................................................. 73
Vuurwapentrafiek.......................................................................................................................................................................... 73
Vuurwapengeweld.......................................................................................................................................................................... 75
JONGEREN IN DE PUBLIEKE RUIMTE..................................................................................................................................................77
Over het onderzoek........................................................................................................................................................................ 77
Wat is publieke ruimte?............................................................................................................................................................... 78
Wat is jeugd?..................................................................................................................................................................................... 78
Wat zoeken jongeren in de publieke ruimte?..................................................................................................................... 79
Gender en de publieke ruimte.................................................................................................................................................... 80
Hoe verhouden jongeren zich emotioneel ten opzichte van buurten?.....................................................................81
THE CODE OF THE STREET.................................................................................................................................................................. 83
COCAÏNE HANDEL EN DRUGGERELATEERD GEWELD......................................................................................................................83
Organisatie politie.......................................................................................................................................................................... 83
Context................................................................................................................................................................................................. 85
Crimineel proces.............................................................................................................................................................................. 87
Aanpak................................................................................................................................................................................................ 89
DE GEVANGENISSTRAF.........................................................................................................................................................................91
Detentie in cijfers............................................................................................................................................................................ 91
Doelen van de strafuitvoering................................................................................................................................................... 93
Ervaringen in detentie.................................................................................................................................................................. 94
Conclusie............................................................................................................................................................................................. 95
Inleiding: definities en criminologie als wetenschap
Wat doet een criminoloog?
Beantwoorden verschillende vragen:
2
, ● Waarom, hoe voorkomen, kenmerken, impact van de straf, hoe denkt de
maatschappij hierover
Dit is relevant voor:
● Begrijpen van criminaliteit en de impact op individuen en onze samenleving, het
ontwikkelen van evidence-based (gebaseerd op de wetenschap) aanpak om dit te
verminderen, kritisch naar de criminaliteit kijken, etc.
De veiligheidsparadox
● Er is een crime drop (het aantal delicten daalt) maar het onveiligheidsgevoel blijft
stijgen.
● Sinds 1990 zijn er minder: eigendoms-, gewelds- en levensdelicten
● We kunnen nu ook slachtoffer worden van nieuwe delicten, maar er verdwijnen ook.
○ vb. schade voor milieu door drugs producten die schadelijk afval op plekken
loodsen
Leeftijdscriminaliteitscurve
● Meeste mensen die criminaliteit plegen stoppen meestal ook:
○ Degene die stoppen, doen dit ook voor altijd
○ Maar we weten eigenlijk nooit 100% zeker dat iemand gestopt is (tot ze dood
zijn)
● Tussen de 18 en 25 is er een piek van
gepleegde delicten, want hierna ontstaan er
nieuwe redenen om te stoppen
○ Persoonlijk (vb. ik wil zelf stoppen)
○ Sociaal (vb. andere in jouw omgeving
leiden jou ertoe te stoppen)
Hoe dachten we over criminaliteit doorheen de tijd?
Ancien regime:
● De koning/vorst bepaalt wat wel/niet mocht
● Publieke straffen waren zeer belangrijk, om aan te tonen waarom je niet tegenin de
koning wou gaan
= zeer wreed
Verlichting
3
, ● Ratio is zeer belangrijk: de rationele mens
○ De mens kan zelf de voor- en nadelen van een daad vergelijken
○ Mens is schuldig omdat hij zelf heeft nagedacht over of hij het wel/niet doet
● Sociaal contract: je krijgt bescherming van de overheid in ruil voor iets
● Eerste wetten werden gemaakt, Magna Charta
= focus op de daad
Positivisme
● Criminaliteit is ten gevolge van sociale factoren
● Gedetermineerde mens (vb. Lombroso)
○ We zijn geboren daders, en je kunt mensen die criminaliteiten zullen plegen
herkennen aan uiterlijke kenmerken
● We gaan sanctioneren -> verzorgen en richten op revalidatie ipv straffen
= focus op dader
Enge definitie
= Sutherland; The essential characteristic of crime is that is behavior which is prohibited by
the state as an injury to the state and against the state may react.
● Maar criminologen moeten hun hier niet toe beperken
● Criminaliteit is veel breder dan puur strafrecht overtredingen
Criminaliteit als sociaal construct
= als ik zeg dat het criminaliteit is, dan is het zo.
● Criminaliteit is een product van sociale interactie (cultuurgebonden) als resultaat en
gevolg van een interactie en negotiatie tussen individuen die samenleven in een
complexe sociale groep
○ Je moet orde krijgen in een samenleving, dus je maakt regels met elkaar:
natuurlijk product van sociale interactie
● Ook radicale stroming (mer volgt)
● Criminaliteit is zeer variabel in tijd en ruimte (vb. dingen zijn criminaliteit in de VS en
niet in BE)
Criminaliteit en politiek
Je kunt deze twee niet van elkaar zien
● (Studie van) criminaliteit vindt plaats in een sociale en politieke context
● Het is een reflectie van de tijd waarin we leven
4
