Analytisch boekhouden & kostencalculatie
DEEL 1: INLEIDING
HOOFDSTUK 1: ALGEMENE AFBAKENING VAN HET WERKTERREIN
1) Wat omvat boekhouden?
Wie gebruikt • Externe gebruikers
boekhoudinformatie? Ø Verantwoordende rol
Ø Zuivere registratie
• Interne gebruikers
Ø Verklarende rol
Ø Ter ondersteuning van beslissingsproces in onderneming
2) Deelgebieden boekhouding
Soorten boekhouding • Indeling naargelang de informatie die het moet leveren
• Algemene boekhouding (financial accounting)
Ø Externe gebruikers
• Analytische boekhouding (responsibility/cost accounting)
Ø Interne gebruikers
• Beleidsboekhouding (management accounting)
Ø interne gebruikers
Ø Om toekomstgerichte beslissingen te maken
Algemene boekhouding • groepen verwachten verantwoording van onderneming in ruil voor hun input
Ø Eigenaarsgroep à verwacht rendement in ruil voor eigen vermogen
Ø Financiële groep à verwacht terugbetaling in ruil voor vreemd vermogen
Ø Personeelsgroep à verwacht werkzekerheid in ruil voor knowhow & arbeid
Ø Maatschappij à verwacht bijdrage tot Nationaal Product
• Verplicht 1 keer per jaar jaarrekening opmaken à moet waar en getrouw zijn
• Grote venootschappen à ook verklaring van externe controledeskundigen
Analytische • Algemene geeft alleen resultaat op jaarbasis à maar management wil
boekhouding oorzaken van resultaat kennen
• Splitst alle kosten & opbrengsten op naar plaats & verantwoordelijkheid
• Maakt resultaatbepaling maandelijks op = maandrapportering of maandelijkse
afsluiting
• Verplicht voor ondernemingen die nationaal of sectorieel belang hebben (bv.
ziekenhuizen, elektriciteitsbedrijven...)
3) Relatie van de boekhouding tot beslissingsproces in onderneming
Taakopdracht leiding • Schaarse middelen zo optimaal mogelijk te benutten in functie van
doelstellling entiteit
• Topleiding = topmanagement à algemene directie & functionele directies
• Middenkader = middle management à divisiemanagers
• Laagste leiding = lower management à ploegbazen
Functie verschillende • Planning ondernemingsproces à topleiding
niveau’s in • Leiding = sturen naar plannen à alle niveaus
beslissingsproces • Uitvoering à laagste leiding
• Controle uitvoering à alle niveaus
Hoe dit proces op • Boekhoudkundige informatie verzamelen
continue wijze handhaven • Relevante informatie à brengt juist die gegevens die van nut zijn voor de
oplossing van het probleem
• Nut van informatie à moet afgewogen worden tov kost ervan
1
,4) Verplichting inzake Belgische wetgeving
Analytische boekhouding • Neen
verplicht? • Wel nodig om sommige rubrieken van jaarrekening te waarden ⟹ onrecht-
streeks verplicht
Ø Vervaardigingsprijs (kostprijs) afgewerkte producten, goederen in
bewerkingen & werken in uitvoering
• Er is geen wettelijk vastgelegd rekeningenstelsel voor bedrijven die geen
nationaal/sectorieel belang hebben
2 systemen • Autonome analytische boekhouding
Ø Analytische registratie wordt geïntegreerd in algemene boekhouding via
niet-gebruikte klasse 8 & klasse 9 van rekeningstelsel
• Extracomptabele kostencalculatie
Ø Analytische registratie wordt buiten algemene boekhouding ontwikkeld
Ø Internecontrolesysteem van onderneming zorgt voor aansluiting tussen
gegevens vervat in algemene & deze opgenomen en vervat in analytische
calculatie
HOOFDSTUK 2: BASISBEGRIPPEN
1) Algemeen overzicht van ‘werkingsproces’ van onderneming
Hoe is analytische • Uit behoefte om ondernemingsproces nauwkeuriger te kunnen volgen dan
boekhouding ontstaan binnen streng gereglementeerde algemene boekhouding mogelijk is
• Werkingsproces gebeurt in iedere onderneming à maar minder of meer
gestructureerd afhankelijk van omvang & soort activiteit
Werkingsproces
2) Definities & classificatie van kosten
Kosten • De in geldwaarde uitgedrukte obers aan ingezette productiemiddelen
• Het verbruik gedurende exploitatieperiode van inputmiddelen nodig om
exploitatieproces te voltooien
Indeling naar aard à • Alle kosten ontstaan uit gebruik van eenzelfde productiemiddel worden
kostensoort samengevoegd
• Waar en waarvoor kost gemaakt is à geen belang
• Bv. aankopen grondstoben & hulpstoben, aankopen handelsgoederen,
wijzigingen voorraad, diendten & diverse goederen...
• Informatie is geglobaliseerd à laat geen splitsing toe per verantwoordelijke à
kan niet gebruikt worden als controle- & beheersingsmiddel
Indeling naar toewijs- • Directe kosten
baarheid aan de output Ø Vertonen eenduidig, kwantificeerbaar verband met activiteit of product &
kunnen dus direct worden toegewezen
2
, • Indirecte kosten = overhead
Ø Worden gemeenschappelijk ingezet voor een aantal producten
Ø Kunnen niet rechtstreeks toegewezen worden à omslagbasis/verdeel-
sleutel nodig
Ø Bv. huur fabriek, afschrijving alle machines
Indeling naar functie • Kostenplaatsen
binnen onderneming Ø Elk department binnen onderneming wordt als organisatorische eenheid
beschouwd & verzamelt alle kosten die het gebruikt
• Kostendragers
Ø Omdat uiteindelijk alle departementen meewerken aan realiseren
goederen- of dienstenpakketten vormen deze de uiteindelijke bestemming
waarvoor kosten gemaakt werden
• Beklemtonen welke dienst of functie bepaalde kostensoorten gebruikt
Hiërarchie • Hulpkostenplaatsen
kostenplaatsen Ø Departementen of afdelingen binnen onderneming die dienstverlenend
karakter hebben tov tal van andere departementen of afdelingen
Ø Hun levering naar andere departementen/afdelingen à kwantitatief vast te
stellen
Ø Bv. huisvestingsdienst (hoe meer m2, hoe duurder)
• Algemene kostenplaatsen
Ø Dienstverlenende departementen, maar levering niet kwanitatief meetbaar
Ø Bv. algemeen secretariaat
• Technische kostenplaatsen
Ø Departementen of afdelingen die afzonderlijk bestaan leiden, maar
uitsluitend werken voor andere kostenplaats
Ø Worden van die andere kostenplaats afgezonderd door omvang of belang
Ø Bv. planningsbureau als onderdeel van productieafdeling
• Productie- of industriële kostenplaatsen
Ø Kostenplaatsen die belangrijk deel van ondernemingsproces
vertegenwoordigen
Ø Staan zeer dicht bij eindproduct dat geleverd zal worden
Ø Bv. hoogoven, wasserij, montage...
• Verkoopkostenplaatsen
Ø Kostenplaatsen die exclusief verkoop geproduceerde goederen verzorgen
Ø Bv. commerciële directie, verzending, reclame, marktonderzoek, magazijn...
• Niet gestandaardiseerd
Indeling naar relatie tot • Indeling die steunt op afhankelijkheid van kost tot output (productievolume)
volume • Variabele kosten
Ø In totaliteit variabele tov productievolume
Ø Constant per eenheid productie
Ø Meeste variabele kosten à direct
• Vaste kosten
Ø In totaliteit constant (binnen bepaalde grenzen)
Ø Dalend per eenheid productie
Ø Meeste vaste kosten à indirect
Indeling naar tijdsperiode • Historische kosten
Ø Wanneer men op moment van verbruik van inputfactor voor berekenen van
kost oorspronkelijke uitgave registreert
• Gebudgetteerde kosten
Ø Wanneer kosten worden gewaardeerd aan vermoedelijke waarde op
moment dat ze door productie gedragen worden
• Standaardkosten
Ø Wanneer men uitgaat van ‘normaal’ geacht productieniveau ipv productie-
niveau dat men denkt te bereiken ⟹ niet-vermijdbare kosten
3
DEEL 1: INLEIDING
HOOFDSTUK 1: ALGEMENE AFBAKENING VAN HET WERKTERREIN
1) Wat omvat boekhouden?
Wie gebruikt • Externe gebruikers
boekhoudinformatie? Ø Verantwoordende rol
Ø Zuivere registratie
• Interne gebruikers
Ø Verklarende rol
Ø Ter ondersteuning van beslissingsproces in onderneming
2) Deelgebieden boekhouding
Soorten boekhouding • Indeling naargelang de informatie die het moet leveren
• Algemene boekhouding (financial accounting)
Ø Externe gebruikers
• Analytische boekhouding (responsibility/cost accounting)
Ø Interne gebruikers
• Beleidsboekhouding (management accounting)
Ø interne gebruikers
Ø Om toekomstgerichte beslissingen te maken
Algemene boekhouding • groepen verwachten verantwoording van onderneming in ruil voor hun input
Ø Eigenaarsgroep à verwacht rendement in ruil voor eigen vermogen
Ø Financiële groep à verwacht terugbetaling in ruil voor vreemd vermogen
Ø Personeelsgroep à verwacht werkzekerheid in ruil voor knowhow & arbeid
Ø Maatschappij à verwacht bijdrage tot Nationaal Product
• Verplicht 1 keer per jaar jaarrekening opmaken à moet waar en getrouw zijn
• Grote venootschappen à ook verklaring van externe controledeskundigen
Analytische • Algemene geeft alleen resultaat op jaarbasis à maar management wil
boekhouding oorzaken van resultaat kennen
• Splitst alle kosten & opbrengsten op naar plaats & verantwoordelijkheid
• Maakt resultaatbepaling maandelijks op = maandrapportering of maandelijkse
afsluiting
• Verplicht voor ondernemingen die nationaal of sectorieel belang hebben (bv.
ziekenhuizen, elektriciteitsbedrijven...)
3) Relatie van de boekhouding tot beslissingsproces in onderneming
Taakopdracht leiding • Schaarse middelen zo optimaal mogelijk te benutten in functie van
doelstellling entiteit
• Topleiding = topmanagement à algemene directie & functionele directies
• Middenkader = middle management à divisiemanagers
• Laagste leiding = lower management à ploegbazen
Functie verschillende • Planning ondernemingsproces à topleiding
niveau’s in • Leiding = sturen naar plannen à alle niveaus
beslissingsproces • Uitvoering à laagste leiding
• Controle uitvoering à alle niveaus
Hoe dit proces op • Boekhoudkundige informatie verzamelen
continue wijze handhaven • Relevante informatie à brengt juist die gegevens die van nut zijn voor de
oplossing van het probleem
• Nut van informatie à moet afgewogen worden tov kost ervan
1
,4) Verplichting inzake Belgische wetgeving
Analytische boekhouding • Neen
verplicht? • Wel nodig om sommige rubrieken van jaarrekening te waarden ⟹ onrecht-
streeks verplicht
Ø Vervaardigingsprijs (kostprijs) afgewerkte producten, goederen in
bewerkingen & werken in uitvoering
• Er is geen wettelijk vastgelegd rekeningenstelsel voor bedrijven die geen
nationaal/sectorieel belang hebben
2 systemen • Autonome analytische boekhouding
Ø Analytische registratie wordt geïntegreerd in algemene boekhouding via
niet-gebruikte klasse 8 & klasse 9 van rekeningstelsel
• Extracomptabele kostencalculatie
Ø Analytische registratie wordt buiten algemene boekhouding ontwikkeld
Ø Internecontrolesysteem van onderneming zorgt voor aansluiting tussen
gegevens vervat in algemene & deze opgenomen en vervat in analytische
calculatie
HOOFDSTUK 2: BASISBEGRIPPEN
1) Algemeen overzicht van ‘werkingsproces’ van onderneming
Hoe is analytische • Uit behoefte om ondernemingsproces nauwkeuriger te kunnen volgen dan
boekhouding ontstaan binnen streng gereglementeerde algemene boekhouding mogelijk is
• Werkingsproces gebeurt in iedere onderneming à maar minder of meer
gestructureerd afhankelijk van omvang & soort activiteit
Werkingsproces
2) Definities & classificatie van kosten
Kosten • De in geldwaarde uitgedrukte obers aan ingezette productiemiddelen
• Het verbruik gedurende exploitatieperiode van inputmiddelen nodig om
exploitatieproces te voltooien
Indeling naar aard à • Alle kosten ontstaan uit gebruik van eenzelfde productiemiddel worden
kostensoort samengevoegd
• Waar en waarvoor kost gemaakt is à geen belang
• Bv. aankopen grondstoben & hulpstoben, aankopen handelsgoederen,
wijzigingen voorraad, diendten & diverse goederen...
• Informatie is geglobaliseerd à laat geen splitsing toe per verantwoordelijke à
kan niet gebruikt worden als controle- & beheersingsmiddel
Indeling naar toewijs- • Directe kosten
baarheid aan de output Ø Vertonen eenduidig, kwantificeerbaar verband met activiteit of product &
kunnen dus direct worden toegewezen
2
, • Indirecte kosten = overhead
Ø Worden gemeenschappelijk ingezet voor een aantal producten
Ø Kunnen niet rechtstreeks toegewezen worden à omslagbasis/verdeel-
sleutel nodig
Ø Bv. huur fabriek, afschrijving alle machines
Indeling naar functie • Kostenplaatsen
binnen onderneming Ø Elk department binnen onderneming wordt als organisatorische eenheid
beschouwd & verzamelt alle kosten die het gebruikt
• Kostendragers
Ø Omdat uiteindelijk alle departementen meewerken aan realiseren
goederen- of dienstenpakketten vormen deze de uiteindelijke bestemming
waarvoor kosten gemaakt werden
• Beklemtonen welke dienst of functie bepaalde kostensoorten gebruikt
Hiërarchie • Hulpkostenplaatsen
kostenplaatsen Ø Departementen of afdelingen binnen onderneming die dienstverlenend
karakter hebben tov tal van andere departementen of afdelingen
Ø Hun levering naar andere departementen/afdelingen à kwantitatief vast te
stellen
Ø Bv. huisvestingsdienst (hoe meer m2, hoe duurder)
• Algemene kostenplaatsen
Ø Dienstverlenende departementen, maar levering niet kwanitatief meetbaar
Ø Bv. algemeen secretariaat
• Technische kostenplaatsen
Ø Departementen of afdelingen die afzonderlijk bestaan leiden, maar
uitsluitend werken voor andere kostenplaats
Ø Worden van die andere kostenplaats afgezonderd door omvang of belang
Ø Bv. planningsbureau als onderdeel van productieafdeling
• Productie- of industriële kostenplaatsen
Ø Kostenplaatsen die belangrijk deel van ondernemingsproces
vertegenwoordigen
Ø Staan zeer dicht bij eindproduct dat geleverd zal worden
Ø Bv. hoogoven, wasserij, montage...
• Verkoopkostenplaatsen
Ø Kostenplaatsen die exclusief verkoop geproduceerde goederen verzorgen
Ø Bv. commerciële directie, verzending, reclame, marktonderzoek, magazijn...
• Niet gestandaardiseerd
Indeling naar relatie tot • Indeling die steunt op afhankelijkheid van kost tot output (productievolume)
volume • Variabele kosten
Ø In totaliteit variabele tov productievolume
Ø Constant per eenheid productie
Ø Meeste variabele kosten à direct
• Vaste kosten
Ø In totaliteit constant (binnen bepaalde grenzen)
Ø Dalend per eenheid productie
Ø Meeste vaste kosten à indirect
Indeling naar tijdsperiode • Historische kosten
Ø Wanneer men op moment van verbruik van inputfactor voor berekenen van
kost oorspronkelijke uitgave registreert
• Gebudgetteerde kosten
Ø Wanneer kosten worden gewaardeerd aan vermoedelijke waarde op
moment dat ze door productie gedragen worden
• Standaardkosten
Ø Wanneer men uitgaat van ‘normaal’ geacht productieniveau ipv productie-
niveau dat men denkt te bereiken ⟹ niet-vermijdbare kosten
3
