Privaat recht
D. Personen- en familierecht
1. De persoon
2. De attributen van de persoon
3. Het huwelijk
4. Echtscheiding
5. De afstamming
6. Ouderlijke plichten en rechten
7. De voogdij
1. De persoon
Begrippen
- Personenrecht: Vakgebied dat betrekking heeft op de status en de bescherming van
persoon als enkeling
- Familierecht: Rechtsgebied binnen burgerlijk recht dat de regels omvat betreffende
de privaatrechtelijke verhoudingen tussen personen, zoals huwelijk, geregistreerd
partnerschap, echtscheiding, alimentatie, afstamming en adoptie.’
- Persoon: Elke entiteit die drager kan zijn van rechten en plichten.’
Soorten personen:
o Natuurlijke persoon -> criterium: mens zijn (andere levende wezens: geen
rechtspersoonlijkheid)
o Rechtspersoon
Categorieën van personen
- Natuurlijke persoon: mens met zijn rechten en plichten
- Rechtspersoon:
Groepering van personen en/ of middelen die aan het rechtsverkeer kan
deelnemen als drager van subjectieve rechten en plichten
Rechtspersoon (19e eeuw)
2 noden:
- Systeem voor kapitaalopbouw: aandelen kunnen overkopen
- Beperken van aansprakelijkheid
Ontstaan van een aparte persoon, los van de mens -> geen fysiek bestaan
Onderscheid tussen:
- Publiekrechtelijke rechtspersoon
Dienen algemeen belang -> krijgen specifieke bevoegdheden voor openbaar
gezag
o Belastingen heffen, bindende reglementen opstellen, onteigenen
Voorbeeld: Gemeenschappen, gewesten, lokale besturen, Bpost, Proximus, …
- Privaatrechtelijke rechtspersonen
Commerciële privaatrechtelijke rechtspersoon
o Voorbeeld: een BV (besloten vennootschap) vroegere BVBA
Niet-commerciële privaatrechtelijke rechtspersoon
o Voorbeeld: VZW (vereniging zonder winstoogmerk)
Kan niet zomaar opgestart worden
o Opmaak statuten
o Neerleggen dossier
1
,- Feitelijke verenigingen
Geen aansprakelijkheidsbeperking: persoonlijk verantwoordelijk voor daden die je
stelt in naam van vereniging (vb. jeugdbewegingen) -> iedereen is persoonlijk
verantwoordelijk
Geen juridische erkenning
Vakbonden: willen geen rechtspersoonlijkheid
o Stakingen zouden via rechtbank kunnen worden tegengehouden
o Financiële aansprakelijkheid
- Extra
Vaak onduidelijk of het privaatrechtelijk of publiekrechtelijk rechtspersoon is
Soms worden aandelen van overheid aangeboden aan privé-initiatieven
o Regel: helft + 1 van aandelen bij de overheid = publiekrechtelijke
rechtspersoon
Bpost en Postnl kunnen niet fusioneren -> anders geen ambtenaren meer
= minder gunstig voor werknemers
De natuurlijke persoon
Algemeen
- Natuurlijke persoon: mens, met een menselijk lichaam
Menselijk lichaam:
- Bescherming tegen derden:
Bescherming van fysieke integriteit tegen aantasting door derden
- Zelfbeschikkingsrecht:
Zeggenschap over je eigen lichaam
Lichaam is onschendbaar: iedereen bepaald zelf over eigen lichaam
Bescherming van de fysieke integriteit
Algemene regel: lichaam is onschendbaar
Maar rekening houden met:
- Privaatrecht:
Geen individu mag fysieke integriteit van iemand anders schenden
Lichaam: preventief beschermd tegen aantasting derden
Toch schending: krijgen van een straf of vergoeden van schade
- Publiek recht:
Algemeen belang weegt zwaarder door dan individueel belang ->
dwangmaatregelen mogelijk
o Verplichte vaccinatie tegen polio
o Gedwongen opname geesteszieken
o Fouillering en arrestatie
o Douanecontroles (bv. kans op drugslikkers)
Schending fysieke integriteit -> mogelijk onder bepaalde voorwaarden:
- Legaliteit: staat het in de wet?
- Finaliteit: dient het een democratisch doel
- Proportionaliteit: is het in verhouding tot het beoogde doel? (zo weinig mogelijk
gebruik van geweld)
2
,Geoorloofde medische ingreep – voorwaarden:
Algemeen
- Medische behandeling tast lichamelijke integriteit aan -> arts kan niet worden
aansprakelijk gesteld
- Verklaring van wetgever -> beroep is organisatorisch gereglementeerd
Medische ingreep: bepaalde voorwaarden
- Nood aan medische noodzaak -> 3 mogelijkheden:
Preventief, diagnostisch, curatief doel
o Borsten op voorhand amputeren bij verhoogd risico op borstkanker
- Bestaan redelijke proportie tussen medisch risico die met ingreep gepaard gaat en
gunstig resultaat dat kan opleveren
Is een harttransplantatie bij 90-jarige wel zinvol?
- Geneeskunde: beoefend volgens regels van de kunst
Gebruikmaking van recente wet. kennis/moderne medische technieken
- Informed consent: patiënt moet, na geïnformeerd te zijn, vrij toestemmen in
behandeling
Steeds meer en meer op papier -> problemen vermijden
Zelfbeschikkingsrecht
Algemeen
- Eigen zeggenschap over je lichaam
- Grote evolutie doorheen de tijd:
Vroeger: weinig zelfbeschikkingsrecht -> door katholieke geloof
Nu: steeds meer zelfbeschikkingsrecht
o Keerpunt: abortuswet in 1990
o Vb. Vroeger was het lichaam een geheim, eigendom van God, nu doet men
wat men wil
Euthanasie
Algemeen
- Opzettelijk, onmiddellijk levensbeëindigende handelen of het niet nemen van
noodzakelijke handeling die ertoe leidt dat iemand onmiddellijk overlijdt.
- Euthanasiewet: sinds 2002 onder strikte voorwaarden.
- Passieve euthanasie: dergelijke wijze ingrijpen waardoor iemand overlijdt of uitdooft -
> morfine
Euthanasie – algemene regels:
- Patiënt: medisch uitzichtloze toestand -> aanhoudend, ondraaglijk fysiek/psychisch
lijden dat niet kan worden gelenigd.
Psychisch lijden: moeilijk vast te stellen -> eerste 10 jaar geen euthanasie
uitgevoerd
Fysisch lijden: lijden aan kanker
- Bewust handelingsbekwaam bij verklaren van euthanasie– oordeelsbekwaamheid ->
euthanasie ook mogelijk is voor minderjarigen
- Niet terminaal -> bedenktijd van 1 maand
Zwangerschapsafbreking:
3
, Algemeen
- Sinds 3 april 1990 niet meer strafbaar
- Zorgde voor een wankel koningshuis -> ging in tegen katholicisme
Algemene regels
- Afbreking: voor einde van twaalfde week van zwangerschap -> na twaalfde week
enkel mogelijk in geval van noodsituatie
- Abortus: uitgevoerd door een arts -> geen verpleegkundige
- Wachttijd van 6 dagen
- De toestemming van vrouw moet schriftelijk -> ook mogelijk voor minderjarigen
Bloeddonatie
Algemeen
- Kosteloos
- Meerderjarig zijn -> geen min. leeftijd
- Maximaal 4x per jaar
- Beperkte hoeveelheid
- Niet alle bevolkingsgroepen zijn toegelaten -> geen homoseksuelen
Orgaandonatie
Ex vivo: bij leven
- Kosteloos
- Meerderjarig zijn
- Schriftelijke toestemming met bijzijn van getuige
- Steeds herroepbaar
Ex mortuo: bij overledenen
- In principe geef je altijd toestemming -> wil je dit niet: kan je laten tekenen bij
overheid
- Doen dit meestal alleen maar met toestemming van familie
Donatie van zaad- en eicellen:
- Kosteloosheid -> onkostenvergoeding mogelijk per donatie
- Anoniem
Het leven
Begin van het juridisch leven
Voorwaarden aanvang juridisch leven
- Geboren worden: door doorsnijden van de navelstreng
- Levend geboren worden: moet geademd hebben
- Levensvatbaar zijn: noodzakelijke, functionerende organen bezitten -> zelfstandig te
leven
Niet aan de voorwaarden voldaan:
- 180 dagen zwangerschap: officieel aangeven bij burgerlijke stand (overlijdensattest)
- Tussen 140 en 180 dagen zwangerschap: keuze om kind aan te geven bij burgerlijke
stand
- Minder dan 140 dagen zwangerschap: wettelijke aangifte onmogelijk
Uitzonderlijk kan verwekt, nog niet geboren kind bepaalde rechten krijgen:
- Kan erkend worden
4
D. Personen- en familierecht
1. De persoon
2. De attributen van de persoon
3. Het huwelijk
4. Echtscheiding
5. De afstamming
6. Ouderlijke plichten en rechten
7. De voogdij
1. De persoon
Begrippen
- Personenrecht: Vakgebied dat betrekking heeft op de status en de bescherming van
persoon als enkeling
- Familierecht: Rechtsgebied binnen burgerlijk recht dat de regels omvat betreffende
de privaatrechtelijke verhoudingen tussen personen, zoals huwelijk, geregistreerd
partnerschap, echtscheiding, alimentatie, afstamming en adoptie.’
- Persoon: Elke entiteit die drager kan zijn van rechten en plichten.’
Soorten personen:
o Natuurlijke persoon -> criterium: mens zijn (andere levende wezens: geen
rechtspersoonlijkheid)
o Rechtspersoon
Categorieën van personen
- Natuurlijke persoon: mens met zijn rechten en plichten
- Rechtspersoon:
Groepering van personen en/ of middelen die aan het rechtsverkeer kan
deelnemen als drager van subjectieve rechten en plichten
Rechtspersoon (19e eeuw)
2 noden:
- Systeem voor kapitaalopbouw: aandelen kunnen overkopen
- Beperken van aansprakelijkheid
Ontstaan van een aparte persoon, los van de mens -> geen fysiek bestaan
Onderscheid tussen:
- Publiekrechtelijke rechtspersoon
Dienen algemeen belang -> krijgen specifieke bevoegdheden voor openbaar
gezag
o Belastingen heffen, bindende reglementen opstellen, onteigenen
Voorbeeld: Gemeenschappen, gewesten, lokale besturen, Bpost, Proximus, …
- Privaatrechtelijke rechtspersonen
Commerciële privaatrechtelijke rechtspersoon
o Voorbeeld: een BV (besloten vennootschap) vroegere BVBA
Niet-commerciële privaatrechtelijke rechtspersoon
o Voorbeeld: VZW (vereniging zonder winstoogmerk)
Kan niet zomaar opgestart worden
o Opmaak statuten
o Neerleggen dossier
1
,- Feitelijke verenigingen
Geen aansprakelijkheidsbeperking: persoonlijk verantwoordelijk voor daden die je
stelt in naam van vereniging (vb. jeugdbewegingen) -> iedereen is persoonlijk
verantwoordelijk
Geen juridische erkenning
Vakbonden: willen geen rechtspersoonlijkheid
o Stakingen zouden via rechtbank kunnen worden tegengehouden
o Financiële aansprakelijkheid
- Extra
Vaak onduidelijk of het privaatrechtelijk of publiekrechtelijk rechtspersoon is
Soms worden aandelen van overheid aangeboden aan privé-initiatieven
o Regel: helft + 1 van aandelen bij de overheid = publiekrechtelijke
rechtspersoon
Bpost en Postnl kunnen niet fusioneren -> anders geen ambtenaren meer
= minder gunstig voor werknemers
De natuurlijke persoon
Algemeen
- Natuurlijke persoon: mens, met een menselijk lichaam
Menselijk lichaam:
- Bescherming tegen derden:
Bescherming van fysieke integriteit tegen aantasting door derden
- Zelfbeschikkingsrecht:
Zeggenschap over je eigen lichaam
Lichaam is onschendbaar: iedereen bepaald zelf over eigen lichaam
Bescherming van de fysieke integriteit
Algemene regel: lichaam is onschendbaar
Maar rekening houden met:
- Privaatrecht:
Geen individu mag fysieke integriteit van iemand anders schenden
Lichaam: preventief beschermd tegen aantasting derden
Toch schending: krijgen van een straf of vergoeden van schade
- Publiek recht:
Algemeen belang weegt zwaarder door dan individueel belang ->
dwangmaatregelen mogelijk
o Verplichte vaccinatie tegen polio
o Gedwongen opname geesteszieken
o Fouillering en arrestatie
o Douanecontroles (bv. kans op drugslikkers)
Schending fysieke integriteit -> mogelijk onder bepaalde voorwaarden:
- Legaliteit: staat het in de wet?
- Finaliteit: dient het een democratisch doel
- Proportionaliteit: is het in verhouding tot het beoogde doel? (zo weinig mogelijk
gebruik van geweld)
2
,Geoorloofde medische ingreep – voorwaarden:
Algemeen
- Medische behandeling tast lichamelijke integriteit aan -> arts kan niet worden
aansprakelijk gesteld
- Verklaring van wetgever -> beroep is organisatorisch gereglementeerd
Medische ingreep: bepaalde voorwaarden
- Nood aan medische noodzaak -> 3 mogelijkheden:
Preventief, diagnostisch, curatief doel
o Borsten op voorhand amputeren bij verhoogd risico op borstkanker
- Bestaan redelijke proportie tussen medisch risico die met ingreep gepaard gaat en
gunstig resultaat dat kan opleveren
Is een harttransplantatie bij 90-jarige wel zinvol?
- Geneeskunde: beoefend volgens regels van de kunst
Gebruikmaking van recente wet. kennis/moderne medische technieken
- Informed consent: patiënt moet, na geïnformeerd te zijn, vrij toestemmen in
behandeling
Steeds meer en meer op papier -> problemen vermijden
Zelfbeschikkingsrecht
Algemeen
- Eigen zeggenschap over je lichaam
- Grote evolutie doorheen de tijd:
Vroeger: weinig zelfbeschikkingsrecht -> door katholieke geloof
Nu: steeds meer zelfbeschikkingsrecht
o Keerpunt: abortuswet in 1990
o Vb. Vroeger was het lichaam een geheim, eigendom van God, nu doet men
wat men wil
Euthanasie
Algemeen
- Opzettelijk, onmiddellijk levensbeëindigende handelen of het niet nemen van
noodzakelijke handeling die ertoe leidt dat iemand onmiddellijk overlijdt.
- Euthanasiewet: sinds 2002 onder strikte voorwaarden.
- Passieve euthanasie: dergelijke wijze ingrijpen waardoor iemand overlijdt of uitdooft -
> morfine
Euthanasie – algemene regels:
- Patiënt: medisch uitzichtloze toestand -> aanhoudend, ondraaglijk fysiek/psychisch
lijden dat niet kan worden gelenigd.
Psychisch lijden: moeilijk vast te stellen -> eerste 10 jaar geen euthanasie
uitgevoerd
Fysisch lijden: lijden aan kanker
- Bewust handelingsbekwaam bij verklaren van euthanasie– oordeelsbekwaamheid ->
euthanasie ook mogelijk is voor minderjarigen
- Niet terminaal -> bedenktijd van 1 maand
Zwangerschapsafbreking:
3
, Algemeen
- Sinds 3 april 1990 niet meer strafbaar
- Zorgde voor een wankel koningshuis -> ging in tegen katholicisme
Algemene regels
- Afbreking: voor einde van twaalfde week van zwangerschap -> na twaalfde week
enkel mogelijk in geval van noodsituatie
- Abortus: uitgevoerd door een arts -> geen verpleegkundige
- Wachttijd van 6 dagen
- De toestemming van vrouw moet schriftelijk -> ook mogelijk voor minderjarigen
Bloeddonatie
Algemeen
- Kosteloos
- Meerderjarig zijn -> geen min. leeftijd
- Maximaal 4x per jaar
- Beperkte hoeveelheid
- Niet alle bevolkingsgroepen zijn toegelaten -> geen homoseksuelen
Orgaandonatie
Ex vivo: bij leven
- Kosteloos
- Meerderjarig zijn
- Schriftelijke toestemming met bijzijn van getuige
- Steeds herroepbaar
Ex mortuo: bij overledenen
- In principe geef je altijd toestemming -> wil je dit niet: kan je laten tekenen bij
overheid
- Doen dit meestal alleen maar met toestemming van familie
Donatie van zaad- en eicellen:
- Kosteloosheid -> onkostenvergoeding mogelijk per donatie
- Anoniem
Het leven
Begin van het juridisch leven
Voorwaarden aanvang juridisch leven
- Geboren worden: door doorsnijden van de navelstreng
- Levend geboren worden: moet geademd hebben
- Levensvatbaar zijn: noodzakelijke, functionerende organen bezitten -> zelfstandig te
leven
Niet aan de voorwaarden voldaan:
- 180 dagen zwangerschap: officieel aangeven bij burgerlijke stand (overlijdensattest)
- Tussen 140 en 180 dagen zwangerschap: keuze om kind aan te geven bij burgerlijke
stand
- Minder dan 140 dagen zwangerschap: wettelijke aangifte onmogelijk
Uitzonderlijk kan verwekt, nog niet geboren kind bepaalde rechten krijgen:
- Kan erkend worden
4
