Samenvatting
SAMENVATTING
Godsdienst
GODSDIENST
2. Levensbeschouwelijke en religieuze groei (LRG).............................................................6
Wat is LRG?.......................................................................................................................................... 6
Componenten van levensbeschouwelijke en religieuze groei...............................................................7
1. Fundamentele bestaanscondities..................................................................................................... 8
Vertrouwen....................................................................................................................................... 8
Mogelijkheden en beperkingen......................................................................................................... 8
2. Verbondenheid................................................................................................................................. 9
Met zichzelf....................................................................................................................................... 9
Met anderen...................................................................................................................................... 9
Met gemeenschappen....................................................................................................................... 9
Met natuur en cultuur....................................................................................................................... 9
3. groeien in gevoeligheid voor goed en kwaad.................................................................................10
4. verkennen van geloofstaal en meebeleven van symboolgevoeligheid...........................................10
3. Een Christelijke visie op levensbeschouwelijke en religieuze groei................................10
Elementen van christelijk geloven die aansluiten bij de groei van kleuters........................................10
De kleuter in zijn LRG..................................................................................................... 11
Ik wil meedoen!!!................................................................................................................................ 11
Mag ik de kaars uitblazen?................................................................................................................. 11
Heb je er geen prent bij?.................................................................................................................... 12
Mag ik het zelf doen? Hoe ziet God eruit, juf? En heeft hij ook een vrouw en kinderen?.....................12
5. LRG vraagt om communicatie......................................................................................12
Kleuters en communicatie.................................................................................................................. 12
De specifieke communicatie van Godsdienst: woord – woord – Woord...............................................12
Geloofscommunicatie......................................................................................................................... 13
Niveaus van communicatie................................................................................................................. 13
1. Niveau van de ervaring............................................................................................................... 13
2. Niveau van de betekenisverlening..............................................................................................13
3. Niveau van de reflectie............................................................................................................... 13
Kansen tot communicatie creëren en benutten..................................................................................13
1. Kleuter in ontwikkeling...............................................................................................14
Het belang van het stimuleren van de LRG........................................................................................ 14
Het levensbeschouwelijke wordt verschillend verwerkt.....................................................................14
Thematisch werken in de kleuterschool...........................................................................14
Per BC werk je één component uit...................................................................................................... 14
Stimuleren van het levensbeschouwelijke groeiproces.......................................................................15
1
,Van BC tot LVB............................................................................................................... 15
Stap 1: Een component(endoel) kiezen.............................................................................................. 15
Welk groeiproces bevorderen?........................................................................................................... 15
Stap 2: impulsdoelen kiezen + brainstorm over activiteiten...............................................................16
3 soorten impulsen:........................................................................................................................ 16
Differentiëren.................................................................................................................................. 16
Groeilijnen uitschrijven voor op stage............................................................................................. 16
Stap 3: focus scherpstellen + activiteiten selecteren (+doelen)........................................................17
Stap 4: groeilijn uitschrijven............................................................................................................... 17
Stap 5: je Godsdienstfiche.................................................................................................................. 17
Stap 6: goede lesvoorbereiding maken.............................................................................................. 17
Aandachtspunten............................................................................................................................ 17
Stap 7: communicatie vraagt ruimte in de klas..................................................................................18
Godsdiensthoek/ symbolentafel...................................................................................................... 18
Kringgesprekken............................................................................................................................. 18
Kansen tot expressiviteit................................................................................................................. 18
6. KO aan het werk......................................................................................................... 19
Ontmoeten in een gastvrije ruimte (cursus p40, boek p65)................................................................19
Eigen positie van de KO...................................................................................................................... 20
Teamwerking/samenwerking met....................................................................................................... 20
Valkuilen............................................................................................................................................. 20
Kansen: recente Godsdienstmethodes............................................................................................... 21
10. Waarden................................................................................................................... 21
Wat zijn waarden?.............................................................................................................................. 21
Waarom werken rond waarden?......................................................................................................... 21
Morele opvoeding............................................................................................................................... 21
4 manieren van kijken naar de vorming van mensen in goed en kwaad:........................................21
Link tussen morele opvoeding en Godsdienst....................................................................................22
Didactische vertaling: waardeverhalen............................................................................................... 23
Waardeverhalen.............................................................................................................................. 23
Aan welk component kan je het werken rond waarden koppelen?..................................................23
Didactisch gezien: waardeverhalen.................................................................................................... 23
Eigenheid van (goede) waardeverhalen............................................................................................. 23
Als je een waardeverhaal gebruikt, maak je steeds twee LVB.........................................................24
Stapsgewijs werken met waardeverhaal............................................................................................. 24
Stap 1: de waarde in het verhaal.................................................................................................... 24
Stap 2: keuze verwerkingsactiviteit................................................................................................24
Stap 3: toonmoment....................................................................................................................... 25
Voorbeeld van verhaal........................................................................................................................ 25
Verhalen gebruiken om LRG te verdiepen – Godsdienstfiche.............................................................25
STAP 1: Welke waarden zitten in het verhaal? Welke waarde wil je verwerken? Welke component
wil je bevorderen?........................................................................................................................... 25
Vertellen/ voorlezen........................................................................................................................ 25
STAP 2: keuze verwerkingsactiviteit................................................................................................26
STAP 3: toonmoment voorzien........................................................................................................ 26
In de groeilijn.................................................................................................................................. 26
11. De bijbel................................................................................................................... 26
Het bijzondere van de bijbel............................................................................................................... 26
2
, De bijbel is veelzijdig....................................................................................................................... 26
De bijbel is een gegroeid geschrift.................................................................................................. 26
De bijbel is heilig schrift voor Joden en Christenen.........................................................................26
De bijbel van toen, voor nu en straks..............................................................................................27
De bijbel vertelt op eigen wijze....................................................................................................... 27
de bijbel lezen is niet altijd interpreteren........................................................................................... 27
de bijbel is geen kinderboek........................................................................................................... 27
Verschillende manieren van interpreteren......................................................................................27
Bijbelverhalen..................................................................................................................................... 28
Het oude testament........................................................................................................................ 28
Nieuwe testament........................................................................................................................... 28
Opzoeken in de Bijbel......................................................................................................................... 29
Gen. 11, 27-32................................................................................................................................ 29
Ex. 1,8-12.15-22.............................................................................................................................. 29
12. Werken met Bijbelverhalen in de kleuterklas..............................................................29
Waarom vertelt men uit de Bijbel aan kinderen?................................................................................29
Moeilijkheden.................................................................................................................................. 30
Bijbelverhalen voor kleuters............................................................................................................... 30
Goede kinderbijbel.......................................................................................................................... 30
Doelen tijdens het vertellen................................................................................................................ 30
Groeiproces in het werken met bijbelverhalen...................................................................................30
Stappenplan voor het werken met Bijbelverhalen..............................................................................31
3 bewegingen................................................................................................................................. 31
Beweging 1: vooraf......................................................................................................................... 31
Beweging 2: op het moment zelf..................................................................................................... 31
Beweging 3: nadien......................................................................................................................... 32
Bijbelritueel........................................................................................................................................ 32
De kunst van het voorlezen/vertellen................................................................................................. 32
Het verhaal ‘verhaal’ laten zijn........................................................................................................... 33
Kies verhalen die beklijven.............................................................................................................. 33
Betekenis laten doordringen........................................................................................................... 33
Gebruik van prenten........................................................................................................................... 33
Een brugverhaal als specifieke kadervertelling...............................................................................33
Muzische werkvormen voor bijbelverhalen......................................................................................... 34
7: kerkelijke feesten....................................................................................................... 34
Denliturgische kalender...................................................................................................................... 34
De eigenheid van het liturgische (of kerkelijke) jaar.......................................................................34
Feesten het jaar rond...................................................................................................................... 35
Kleurensymboliek............................................................................................................................ 39
Betekenis van zondag voor Christenen...........................................................................................39
Meevieren met Christelijke feesten.................................................................................................... 40
Godsdienstige feesten uit andere Godsdiensten................................................................................40
8. Pasen......................................................................................................................... 40
De paassyclus..................................................................................................................................... 40
Tradities rond Pasen........................................................................................................................... 41
Paaseieren...................................................................................................................................... 41
De paashaas................................................................................................................................... 41
Paasklokken.................................................................................................................................... 41
Palmpaasstokken en paasboom...................................................................................................... 42
Pasen didactisch................................................................................................................................. 42
3
, Pasen bij de jongste kleuters.............................................................................................................. 42
Pasen bij de oudste klr....................................................................................................................... 43
Rituelen.............................................................................................................................................. 43
15: symbolen.................................................................................................................. 43
Wat zijn symbolen?............................................................................................................................. 43
Symbool is geen teken!................................................................................................................... 44
Symbolen leren kleuters kennismaken met een “tweede taal” om te spreken over.......................44
Belang van symbolen voor de levensbeschouwelijke ontwikkeling van jonge kinderen.....................44
Hoe symboolgevoeligheid stimuleren?............................................................................................... 45
In de kleuterklas................................................................................................................................. 45
We kunnen kleuters leren:.............................................................................................................. 45
Soorten symbolen........................................................................................................................... 45
Welke (religieuze) symbolen zijn geschikt?.....................................................................................46
Leren spreken met symbolen............................................................................................................. 47
13: rituelen.................................................................................................................... 47
Wat is een ritueel?.............................................................................................................................. 47
Wat is een levensbeschouwelijk ritueel?......................................................................................... 47
Belang van rituelen voor de geloofsontwikkeling...............................................................................48
Rituelen in de kleuterklas................................................................................................................... 48
Soorten rituelen.............................................................................................................................. 48
Verdiepen van het ochtendritueel................................................................................................... 48
14: bidden...................................................................................................................... 49
Wat is bidden?.................................................................................................................................... 49
Hoe bidden kinderen?......................................................................................................................... 49
peuters............................................................................................................................................ 49
Jonge kleuters................................................................................................................................. 50
Oudere kleuters: stimuleren tot persoonlijk gebed........................................................................50
Een goed kindergebed…................................................................................................................. 50
Aandacht voor de variatie in manier van bidden.............................................................................50
Bidden in de kleuterklas..................................................................................................................... 51
Gebedsritueel..................................................................................................................................... 51
Gebedsritueel bij de 2,5 & 3-jarige.................................................................................................. 51
Gebedsritueel bij de 4- & 5-jarige.................................................................................................... 52
12: werken met Jezus-en Godsbeelden.............................................................................52
Wat is een Godsbeeld?....................................................................................................................... 52
Wat is een Jezusbeeld?....................................................................................................................... 52
Jezusbeelden in de kleuterklas........................................................................................................... 53
Jonge kinderen hebben nood aan beelden.......................................................................................... 55
gebruik van beelden?......................................................................................................................... 56
Welke beelden kan je aanbieden? P120.......................................................................................... 56
Gebruik........................................................................................................................................... 56
Wanneer je een prent wil gebruiken, bestudeer die dan eerst uitvoerig vooraf..............................56
Werken met Godsbeelden?................................................................................................................. 57
16: de Godsdiensthoek...................................................................................................57
Wat is een Godsdiensthoek?............................................................................................................... 57
Belang van een Godsdiensthoek........................................................................................................ 57
4
SAMENVATTING
Godsdienst
GODSDIENST
2. Levensbeschouwelijke en religieuze groei (LRG).............................................................6
Wat is LRG?.......................................................................................................................................... 6
Componenten van levensbeschouwelijke en religieuze groei...............................................................7
1. Fundamentele bestaanscondities..................................................................................................... 8
Vertrouwen....................................................................................................................................... 8
Mogelijkheden en beperkingen......................................................................................................... 8
2. Verbondenheid................................................................................................................................. 9
Met zichzelf....................................................................................................................................... 9
Met anderen...................................................................................................................................... 9
Met gemeenschappen....................................................................................................................... 9
Met natuur en cultuur....................................................................................................................... 9
3. groeien in gevoeligheid voor goed en kwaad.................................................................................10
4. verkennen van geloofstaal en meebeleven van symboolgevoeligheid...........................................10
3. Een Christelijke visie op levensbeschouwelijke en religieuze groei................................10
Elementen van christelijk geloven die aansluiten bij de groei van kleuters........................................10
De kleuter in zijn LRG..................................................................................................... 11
Ik wil meedoen!!!................................................................................................................................ 11
Mag ik de kaars uitblazen?................................................................................................................. 11
Heb je er geen prent bij?.................................................................................................................... 12
Mag ik het zelf doen? Hoe ziet God eruit, juf? En heeft hij ook een vrouw en kinderen?.....................12
5. LRG vraagt om communicatie......................................................................................12
Kleuters en communicatie.................................................................................................................. 12
De specifieke communicatie van Godsdienst: woord – woord – Woord...............................................12
Geloofscommunicatie......................................................................................................................... 13
Niveaus van communicatie................................................................................................................. 13
1. Niveau van de ervaring............................................................................................................... 13
2. Niveau van de betekenisverlening..............................................................................................13
3. Niveau van de reflectie............................................................................................................... 13
Kansen tot communicatie creëren en benutten..................................................................................13
1. Kleuter in ontwikkeling...............................................................................................14
Het belang van het stimuleren van de LRG........................................................................................ 14
Het levensbeschouwelijke wordt verschillend verwerkt.....................................................................14
Thematisch werken in de kleuterschool...........................................................................14
Per BC werk je één component uit...................................................................................................... 14
Stimuleren van het levensbeschouwelijke groeiproces.......................................................................15
1
,Van BC tot LVB............................................................................................................... 15
Stap 1: Een component(endoel) kiezen.............................................................................................. 15
Welk groeiproces bevorderen?........................................................................................................... 15
Stap 2: impulsdoelen kiezen + brainstorm over activiteiten...............................................................16
3 soorten impulsen:........................................................................................................................ 16
Differentiëren.................................................................................................................................. 16
Groeilijnen uitschrijven voor op stage............................................................................................. 16
Stap 3: focus scherpstellen + activiteiten selecteren (+doelen)........................................................17
Stap 4: groeilijn uitschrijven............................................................................................................... 17
Stap 5: je Godsdienstfiche.................................................................................................................. 17
Stap 6: goede lesvoorbereiding maken.............................................................................................. 17
Aandachtspunten............................................................................................................................ 17
Stap 7: communicatie vraagt ruimte in de klas..................................................................................18
Godsdiensthoek/ symbolentafel...................................................................................................... 18
Kringgesprekken............................................................................................................................. 18
Kansen tot expressiviteit................................................................................................................. 18
6. KO aan het werk......................................................................................................... 19
Ontmoeten in een gastvrije ruimte (cursus p40, boek p65)................................................................19
Eigen positie van de KO...................................................................................................................... 20
Teamwerking/samenwerking met....................................................................................................... 20
Valkuilen............................................................................................................................................. 20
Kansen: recente Godsdienstmethodes............................................................................................... 21
10. Waarden................................................................................................................... 21
Wat zijn waarden?.............................................................................................................................. 21
Waarom werken rond waarden?......................................................................................................... 21
Morele opvoeding............................................................................................................................... 21
4 manieren van kijken naar de vorming van mensen in goed en kwaad:........................................21
Link tussen morele opvoeding en Godsdienst....................................................................................22
Didactische vertaling: waardeverhalen............................................................................................... 23
Waardeverhalen.............................................................................................................................. 23
Aan welk component kan je het werken rond waarden koppelen?..................................................23
Didactisch gezien: waardeverhalen.................................................................................................... 23
Eigenheid van (goede) waardeverhalen............................................................................................. 23
Als je een waardeverhaal gebruikt, maak je steeds twee LVB.........................................................24
Stapsgewijs werken met waardeverhaal............................................................................................. 24
Stap 1: de waarde in het verhaal.................................................................................................... 24
Stap 2: keuze verwerkingsactiviteit................................................................................................24
Stap 3: toonmoment....................................................................................................................... 25
Voorbeeld van verhaal........................................................................................................................ 25
Verhalen gebruiken om LRG te verdiepen – Godsdienstfiche.............................................................25
STAP 1: Welke waarden zitten in het verhaal? Welke waarde wil je verwerken? Welke component
wil je bevorderen?........................................................................................................................... 25
Vertellen/ voorlezen........................................................................................................................ 25
STAP 2: keuze verwerkingsactiviteit................................................................................................26
STAP 3: toonmoment voorzien........................................................................................................ 26
In de groeilijn.................................................................................................................................. 26
11. De bijbel................................................................................................................... 26
Het bijzondere van de bijbel............................................................................................................... 26
2
, De bijbel is veelzijdig....................................................................................................................... 26
De bijbel is een gegroeid geschrift.................................................................................................. 26
De bijbel is heilig schrift voor Joden en Christenen.........................................................................26
De bijbel van toen, voor nu en straks..............................................................................................27
De bijbel vertelt op eigen wijze....................................................................................................... 27
de bijbel lezen is niet altijd interpreteren........................................................................................... 27
de bijbel is geen kinderboek........................................................................................................... 27
Verschillende manieren van interpreteren......................................................................................27
Bijbelverhalen..................................................................................................................................... 28
Het oude testament........................................................................................................................ 28
Nieuwe testament........................................................................................................................... 28
Opzoeken in de Bijbel......................................................................................................................... 29
Gen. 11, 27-32................................................................................................................................ 29
Ex. 1,8-12.15-22.............................................................................................................................. 29
12. Werken met Bijbelverhalen in de kleuterklas..............................................................29
Waarom vertelt men uit de Bijbel aan kinderen?................................................................................29
Moeilijkheden.................................................................................................................................. 30
Bijbelverhalen voor kleuters............................................................................................................... 30
Goede kinderbijbel.......................................................................................................................... 30
Doelen tijdens het vertellen................................................................................................................ 30
Groeiproces in het werken met bijbelverhalen...................................................................................30
Stappenplan voor het werken met Bijbelverhalen..............................................................................31
3 bewegingen................................................................................................................................. 31
Beweging 1: vooraf......................................................................................................................... 31
Beweging 2: op het moment zelf..................................................................................................... 31
Beweging 3: nadien......................................................................................................................... 32
Bijbelritueel........................................................................................................................................ 32
De kunst van het voorlezen/vertellen................................................................................................. 32
Het verhaal ‘verhaal’ laten zijn........................................................................................................... 33
Kies verhalen die beklijven.............................................................................................................. 33
Betekenis laten doordringen........................................................................................................... 33
Gebruik van prenten........................................................................................................................... 33
Een brugverhaal als specifieke kadervertelling...............................................................................33
Muzische werkvormen voor bijbelverhalen......................................................................................... 34
7: kerkelijke feesten....................................................................................................... 34
Denliturgische kalender...................................................................................................................... 34
De eigenheid van het liturgische (of kerkelijke) jaar.......................................................................34
Feesten het jaar rond...................................................................................................................... 35
Kleurensymboliek............................................................................................................................ 39
Betekenis van zondag voor Christenen...........................................................................................39
Meevieren met Christelijke feesten.................................................................................................... 40
Godsdienstige feesten uit andere Godsdiensten................................................................................40
8. Pasen......................................................................................................................... 40
De paassyclus..................................................................................................................................... 40
Tradities rond Pasen........................................................................................................................... 41
Paaseieren...................................................................................................................................... 41
De paashaas................................................................................................................................... 41
Paasklokken.................................................................................................................................... 41
Palmpaasstokken en paasboom...................................................................................................... 42
Pasen didactisch................................................................................................................................. 42
3
, Pasen bij de jongste kleuters.............................................................................................................. 42
Pasen bij de oudste klr....................................................................................................................... 43
Rituelen.............................................................................................................................................. 43
15: symbolen.................................................................................................................. 43
Wat zijn symbolen?............................................................................................................................. 43
Symbool is geen teken!................................................................................................................... 44
Symbolen leren kleuters kennismaken met een “tweede taal” om te spreken over.......................44
Belang van symbolen voor de levensbeschouwelijke ontwikkeling van jonge kinderen.....................44
Hoe symboolgevoeligheid stimuleren?............................................................................................... 45
In de kleuterklas................................................................................................................................. 45
We kunnen kleuters leren:.............................................................................................................. 45
Soorten symbolen........................................................................................................................... 45
Welke (religieuze) symbolen zijn geschikt?.....................................................................................46
Leren spreken met symbolen............................................................................................................. 47
13: rituelen.................................................................................................................... 47
Wat is een ritueel?.............................................................................................................................. 47
Wat is een levensbeschouwelijk ritueel?......................................................................................... 47
Belang van rituelen voor de geloofsontwikkeling...............................................................................48
Rituelen in de kleuterklas................................................................................................................... 48
Soorten rituelen.............................................................................................................................. 48
Verdiepen van het ochtendritueel................................................................................................... 48
14: bidden...................................................................................................................... 49
Wat is bidden?.................................................................................................................................... 49
Hoe bidden kinderen?......................................................................................................................... 49
peuters............................................................................................................................................ 49
Jonge kleuters................................................................................................................................. 50
Oudere kleuters: stimuleren tot persoonlijk gebed........................................................................50
Een goed kindergebed…................................................................................................................. 50
Aandacht voor de variatie in manier van bidden.............................................................................50
Bidden in de kleuterklas..................................................................................................................... 51
Gebedsritueel..................................................................................................................................... 51
Gebedsritueel bij de 2,5 & 3-jarige.................................................................................................. 51
Gebedsritueel bij de 4- & 5-jarige.................................................................................................... 52
12: werken met Jezus-en Godsbeelden.............................................................................52
Wat is een Godsbeeld?....................................................................................................................... 52
Wat is een Jezusbeeld?....................................................................................................................... 52
Jezusbeelden in de kleuterklas........................................................................................................... 53
Jonge kinderen hebben nood aan beelden.......................................................................................... 55
gebruik van beelden?......................................................................................................................... 56
Welke beelden kan je aanbieden? P120.......................................................................................... 56
Gebruik........................................................................................................................................... 56
Wanneer je een prent wil gebruiken, bestudeer die dan eerst uitvoerig vooraf..............................56
Werken met Godsbeelden?................................................................................................................. 57
16: de Godsdiensthoek...................................................................................................57
Wat is een Godsdiensthoek?............................................................................................................... 57
Belang van een Godsdiensthoek........................................................................................................ 57
4
