Samenvatting Kwalitatieve methoden in de sociale wetenschappen

An introduction to qualitative research
H1: Waarom en hoe doe je kwalitatief onderzoek

Het allereerste onderzoek was kwantitatief (statistiek/meetbaar). Hier
waren hoge verwachtingen over. Onderzoekers beloofden de
‘disenchament of the world’: de wereld veranderen van een betoverende,
traditionele samenleving, naar een gemoderniseerde, bureaucratische en
westerse samenleving, gebaseerd op inzicht en rationele doelen.

Sociale lagen en klassen verdwenen en diversiteit kwam op: ‘pluralisering
van de levenswerelden’. Bijv. groepen die zich onderscheiden (LHTBIQ+).
Habermas (1996) noemt dit de ‘nieuwe obscuriteit’: de crisis van de
Westerse verzorgingsstaat en de uitputting van utopische (onmogelijke)
energieën. Oftewel: er is een groeiende individualisering van manieren
van leven & patronen en ontbinding van oude sociale ongelijkheden in de
nieuwe diversiteit van milieus, subculturen en levensstijlen.

Het postmodernisme: ‘vroeger was alles beter’, zag in dat er nadelige
kanten zitten aan de vooruitgang. Zij vonden dat plaatselijke, tijdelijke en
situatie afhankelijk onderzoek vereist is. De uitspraak van Blumer is: ‘De
positie van de sociale wetenschapper en de psycholoog is een gebrek aan
vertrouwdheid met wat er werkelijk gebeurt in de levenssfeer’. Dit wordt
veroorzaakt door globalisatie (internationale uitwisseling van kennis en
cultuur) en de stijgende migratie binnen en tussen continenten. Snelle
maatschappelijke verandering en diversiteit confronteren sociale
onderzoekers steeds vader met nieuwe maatschappelijke contexten en
perspectieven.

Discussie over dekonolisatie methoden: is het nog adequaat om Westerse
theorieën te gebruiken voor onderzoek in andere gebieden, bijv. Inheemse
stammen? Onze kennis over andere leefwerelden (hard to reach groep)
kan te beperkt zijn om een onderzoek te starten vanuit een traditioneel,
theoretisch model. Onderzoekers konden ook lastiger iets zeggen over de
samenleving als geheel. Sommige groepen zijn bijv. lastig bereikbaar
(daklozen vullen geen kwantitatieve enquête in). Het is nodig om op
andere manier in te zoomen op groepen. Er moet kwalitatief onderzoek
gedaan worden, zoals bijv. interviews en observaties (of meelopen met de
daklozen). Onderzoek wordt steeds meer gedwongen gebruik te maken
van inductieve strategieën (je laat thema’s bepalen door de data die je
vindt). Sensibiliserende (bewustmakende) concepten zijn vereist om
sociale contexten te bestuderen. Theorieën moeten worden ontwikkeld
vanuit empirische (op werkelijkheid gebaseerde) studies.

Het doel van onderzoek is:
- Oorzaken en gevolgen scheiden;
- Theoretische relaties operationaliseren (meetbaar maken);
- Een opmerkelijke gebeurtenis meten en kwantificeren
(hoeveelheid/omvang vaststellen);

1

, - Onderzoeksontwerpen creëren die generalisatie van bevindingen
mogelijk maken;
- Wetten te maken
Er worden willekeurige steekproeven van populaties geselecteerd om een
enquête uit te voeren die representatief is voor die populatie. Over het
onderzoek worden er zo onafhankelijk mogelijke uitspraken gedaan.
Onderzoeken zijn zo opgezet dat de invloed van de onderzoeker
(+interviewer, waarnemer etc.) zoveel mogelijk kan worden uitgesloten.
Dit garandeert de objectiviteit van het onderzoek.

Beperkingen van kwantitatief onderzoek
Weber (1919) stelde dat de taak van de onderzoeker is: de
‘disenchantment of the world’ (de wereld ontleden) door analyses en
verklaringen te doen over het onderzoek dat zij doen.
- Bonb en Hartmann (1985) stelden dat de lage mate van
toepasbaarheid van de resultaten en problemen om deze te
verbinden met theorie en maatschappelijke ontwikkelingen
indicatoren zijn van het ontleden.
- Utilization research van Beck en Bonb (1989) heeft aangetoond dat
wetenschappelijke bevindingen niet zo vaak worden overgedraagd
aan politieke en institutionele praktijken. Als ze wel worden
overgedragen, worden ze opnieuw geïnterpreteerd en in stukken
gedeeld > geen absolute waarheid meer.
- Resultaten van onderzoek worden zelden in het dagelijks leven
gebruikt;
- Onderzoekers en bevindingen staan vaak te ver van alledaagse
vragen en problemen;
- De objectiviteit en invloed van de onderzoeker kan niet volledig
worden weggenomen. Interesses/sociale/culturele achtergronden
heeft invloed op de onderzoeksvraag, hypothese en interpretatie. Is
dat nog objectief? We zouden onze verwachtingen van objectiviteit
en waarheid moeten terugbrengen tot subjectief > kwalitatief
onderzoek.

Essentiële kenmerken kwalitatief onderzoek
- De juiste keuze van geschikte methoden en theorieën;
- De herkenning en analyse van verschillende perspectieven;
- De reflecties van de onderzoekers op hun onderzoekers als
onderdeel van het proces van kennisproductie (reflexiviteit);
- De verscheidenheid aan benaderingen en methoden.

Geschiktheid van methoden en theorieën
Bij onderzoek wordt altijd een methode vastgesteld (bijv. enquête). Het
kan zo zijn dat dit niet werkt omdat variabelen (zoals contextuele
omstandigheden) in een enquête niet kunnen worden meegenomen.
Het doel van onderzoek is niet het testen van wat al bekend is
(bijvoorbeeld theorieën die al van tevoren zijn geformuleerd), maar
beslissingen nemen tijdens het proces; het ontdekken en verkennen van
het nieuwe en het ontwikkelen van empirisch theorieën.


2