Hoofdstuk 1: Groei en ontwikkeling
1 Inleiding
Er is enorm veel fysieke groei, zowel prenataal als in het eerste jaar na de geboorte. Zo is het kind bv.
5000 keer groter als het geboren wordt dan de eerste cel.
Ook ontwikkeling gaat zeer snel: van volledige afhankelijk naar onafhankelijk individu
Wat is fysieke groei?
= kwantitatieve verandering in grootte, bestaande uit vermeerdering (hyperplasie) en toename in
grootte (hypertrofie) van cellen en cellentussenstof (accretie), met als gevolg een toename van
lichaamsafmetingen en een verandering van de lichaamsverhoudingen (niet alle organen groeien
even snel) en lichaamssamenstelling.
Wat is ontwikkeling?
= kwalitatieve verandering, door rijping en differentiatie van alle organen, waardoor deze gaan
functioneren waarneembaar gedrag.
Dit is op verschillende domeinen: sociaal, cognitief, emotioneel, zintuiglijk, taalontwikkeling… Deze
domeinen staan met elkaar in verband. Als kine zie je het kind vaak, dus als je iets merkt op een
ander domein, wijs dan door.
Wat is maturatie?
= proces om (fysiek) matuur te worden. Het verwijst naar het tempo en de timing van het proces tot
volledige biologische mature status. Dit stopt niet wanneer het lichaam een volwassen status heeft
bereikt, je kan nog steeds dingen leren.
Perioden van groei en ontwikkeling
Verschillende fasen:
Embryo
Foetus
Zuigeling
Peuter
Kleuter
Kind
Adolescent
Volwassene
Oudere
2 Prenatale groei en ontwikkeling
Start nieuw leven = conceptie, geteld vanaf eerste dag laatste menstruatie (postmenstrual (PMA) of
gestational age (GA)).
De intra-uteriene ontwikkeling is vooral genetisch bepaald. Na de eerste twee maanden zijn alle
kaarten gelegd morfogenese.
Aanlegstoornissen, bv spina bifida of stoornissen van armen en benen doen zich vaak voor op
voordat de moeder beseft dat ze zwanger is. Hier komt dan ook regelmatig een spontane abortus
voor indien er iets mis is in de aanleg.
1
, De volgende fase is de organogenese (= volgende 7 maanden).
Tijdens de prenatale ontwikkeling hebben ook interacties met de omgeving een invloed, vooral het
lichaam van de moeder.
Figuur 1: Schematische representatie van de prenatale groei en ontwikkeling met kritieke perioden
2.1 Drie stadia van prenatale groei en ontwikkeling
Morfogenese
Hier komen veel aanlegstoornissen voor. Het is ook de kortste fase (8 weken).
Germinale fase: eerste weken
De zwangerschap begint vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie. De eigenlijke bevruchting
vindt plaats in week 2 van de zwangerschap.
De bevruchte eicel (ovum) van eileider baarmoeder. Dit nestelt zich in de binnenwand. Eens
zygote de baarmoeder bereikt = blastocyst. Als deze volledig genesteld is = embryo (=einde
germinale fase).
Embryonale fase: drie tot acht weken
In deze fase wordt de basis voor een gezonde baby gelegd. Daarom is de embryo zeer gevoelig voor
schadelijke invloeden.
De cellen schikken zich in 3 lagen: ectoderm, mesoderm en endoderm. Alle organen ontwikkelen zich
hieruit.
In week 2 na bevruchting ontstaat reeds de neurale plaat (=basis zenuwstelsel). Het hart begint te
functioneren na 6 weken.
GA 6 weken: mond, ingewanden, lever, ogen, hoofd en hersenen ontwikkeld. De 2
hersenhelften worden gevormd, samen met hersenzenuwen, hersenstam en kleine hersenen
+ kiemknoppen van de bovenarm
2
1 Inleiding
Er is enorm veel fysieke groei, zowel prenataal als in het eerste jaar na de geboorte. Zo is het kind bv.
5000 keer groter als het geboren wordt dan de eerste cel.
Ook ontwikkeling gaat zeer snel: van volledige afhankelijk naar onafhankelijk individu
Wat is fysieke groei?
= kwantitatieve verandering in grootte, bestaande uit vermeerdering (hyperplasie) en toename in
grootte (hypertrofie) van cellen en cellentussenstof (accretie), met als gevolg een toename van
lichaamsafmetingen en een verandering van de lichaamsverhoudingen (niet alle organen groeien
even snel) en lichaamssamenstelling.
Wat is ontwikkeling?
= kwalitatieve verandering, door rijping en differentiatie van alle organen, waardoor deze gaan
functioneren waarneembaar gedrag.
Dit is op verschillende domeinen: sociaal, cognitief, emotioneel, zintuiglijk, taalontwikkeling… Deze
domeinen staan met elkaar in verband. Als kine zie je het kind vaak, dus als je iets merkt op een
ander domein, wijs dan door.
Wat is maturatie?
= proces om (fysiek) matuur te worden. Het verwijst naar het tempo en de timing van het proces tot
volledige biologische mature status. Dit stopt niet wanneer het lichaam een volwassen status heeft
bereikt, je kan nog steeds dingen leren.
Perioden van groei en ontwikkeling
Verschillende fasen:
Embryo
Foetus
Zuigeling
Peuter
Kleuter
Kind
Adolescent
Volwassene
Oudere
2 Prenatale groei en ontwikkeling
Start nieuw leven = conceptie, geteld vanaf eerste dag laatste menstruatie (postmenstrual (PMA) of
gestational age (GA)).
De intra-uteriene ontwikkeling is vooral genetisch bepaald. Na de eerste twee maanden zijn alle
kaarten gelegd morfogenese.
Aanlegstoornissen, bv spina bifida of stoornissen van armen en benen doen zich vaak voor op
voordat de moeder beseft dat ze zwanger is. Hier komt dan ook regelmatig een spontane abortus
voor indien er iets mis is in de aanleg.
1
, De volgende fase is de organogenese (= volgende 7 maanden).
Tijdens de prenatale ontwikkeling hebben ook interacties met de omgeving een invloed, vooral het
lichaam van de moeder.
Figuur 1: Schematische representatie van de prenatale groei en ontwikkeling met kritieke perioden
2.1 Drie stadia van prenatale groei en ontwikkeling
Morfogenese
Hier komen veel aanlegstoornissen voor. Het is ook de kortste fase (8 weken).
Germinale fase: eerste weken
De zwangerschap begint vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie. De eigenlijke bevruchting
vindt plaats in week 2 van de zwangerschap.
De bevruchte eicel (ovum) van eileider baarmoeder. Dit nestelt zich in de binnenwand. Eens
zygote de baarmoeder bereikt = blastocyst. Als deze volledig genesteld is = embryo (=einde
germinale fase).
Embryonale fase: drie tot acht weken
In deze fase wordt de basis voor een gezonde baby gelegd. Daarom is de embryo zeer gevoelig voor
schadelijke invloeden.
De cellen schikken zich in 3 lagen: ectoderm, mesoderm en endoderm. Alle organen ontwikkelen zich
hieruit.
In week 2 na bevruchting ontstaat reeds de neurale plaat (=basis zenuwstelsel). Het hart begint te
functioneren na 6 weken.
GA 6 weken: mond, ingewanden, lever, ogen, hoofd en hersenen ontwikkeld. De 2
hersenhelften worden gevormd, samen met hersenzenuwen, hersenstam en kleine hersenen
+ kiemknoppen van de bovenarm
2
