Samenvatting Vertaal- en tolkwetenschap

Vertaal- en Tolkwetenschap



1. Translation


Defi niti e van vertalen

= Iets overzetten van de ene brontaal van de brontekst naar de andere doeltaal van de
doeltekst

 Afgeleid van Latijnse translatio



Vertalen als proces

- de activiteit of het proces van het omzetten van informatie (geschreven of gesproken) in een
andere taal

Vertalen als product

- een stuk tekst of spraak dat is omgezet in een andere taal



Vertalen volgens Roman Jakobson

Gebaseerd op semiotiek

- Semiotiek
o De studie van communicatie door middel van tekens en gebarensystemen, waarvan
taal er maar één is
- Interlinguale vertaling (eigenlijke vertaling)
o Een interpretatie van verbale tekens door middel van een andere taal
- Intralinguale vertaling (herformulering)
o Een interpretatie van verbale tekens door middel van andere tekens van dezelfde
taal
 Parafraseren
- Intersemiotische vertaling (transmutatie)
o Een interpretatie van verbale tekens door middel van tekens van non-verbale
tekensystemen
 Verfilming van een boek



Vertaling in andere talen/culturen

Arabisch en Engels nadruk op overzetten

Bengali en Chinees op verandering van taal

Nederlands: vertalen (nadruk op taal) mss VERandering van taal

1

,Vertaalwetenschap

= Discipline die zich bezighoudt met “de complexiteit van de problemen rond het fenomeen
vertalen"

2e helft 20e eeuw

Vertaalwetenschap is een discipline

 Inter- en multidisciplinair onderzoek
o Interdisciplinair = Integratie van kennis en benaderingen uit verschillende disciplines
om een synthese van benaderingen te creëren
o Multidisciplinair = Verschillende disciplines, één aanpak



Enkele termen

Adaptatie = bewerking van een tekst (vb ook moderne versie van Romeo en Julia)

Versie = ligt dicht bij adaptatie (intralinguale vertaling van een tekst waarbij gelijkenissen en
verschillen optreden, verschillen kunnen veroorzaakt worden door nieuwe context of nieuw doel)

Transcreatie = aanpassen van een tekst in andere taal maar context, vorm, intentie etc worden
behouden, vertalen van slogans en reclame (doelpubliek overtuigen) -> zowel inter- als intralinguaal,
extra component van creativiteit (reclame dus specifiek doelpubliek)




2. Equivalence


Gelijkwaardigheid maar geen gelijkheid

Boodschap moet behouden blijven

Niveau van equivalentie

- Connotatie
- Stijl



Verschillende soorten equivalenti e

Equivalentie in betekenis (Jakobson)

Vertaalbaarheid houdt rekening met

- Taalkundige relativiteit of determinisme
o Verschillen in talen geven vorm aan verschillende conceptualisaties van de wereld
 Eskimo’s hebben meer woorden voor sneeuw
- Linguïstisch universalisme


2

, o Hoewel talen kunnen verschillen in de manier waarop ze betekenis overbrengen, is
er een (min of meer) gedeelde manier van denken en de wereld ervaren.

Verschillen in talen treden op bij

- Geslachtsniveau
o Woorden hebben verschillende geslachten in andere talen
- Morfologieniveau
o In het Russisch varieert de werkwoordsmorfologie naargelang de handeling al dan
niet voltooid is
- Het niveau van semantische velden
o Zoals verwantschapstermen: bijvoorbeeld het Duitse ‘Geschwister’ wordt in het
Engels gewoonlijk uitgelegd als “brothers en sisters”, aangezien “siblings” nogal
formeel is



Verschillende soorten betekenis

- Taalkundige betekenis
o De relatie tussen verschillende taalkundige structuren: er kunnen verschillen
optreden in betekenis, zelfs wanneer vergelijkbare woordklassen worden gebruikt
- Referentiële betekenis
o Denotatieve betekenis (woordenboek)
- Emotieve of connotatieve betekenis
o De associaties die een woord oproept



Betekenis bepalen

 Hierarchical structuring
o Reeksen woorden onderscheiden op basis van hun niveau (overkoepelende term en
hyponiemen)
 Componential structuring
o Specifieke kenmerken van een reeks gerelateerde woorden identificeren en
onderscheiden



Morfosyntacti sche equivalenti e en leemtes

Moeilijk te vertalen als bepaalde talen specifieke elementen niet hebben

 Russisch heeft geen lidwoorden
 Engels heeft geen verschil tussen verleden tijden

Lexicale leemtes

 Niet alle woorden in taal A hebben een lexicaal equivalent in taal B`
 Grote uitdaging voor vertalers
o Leenwoorden gebruiken
 Voorbeelden
 Stopwoorden

3

,  Frituur
 Namen van eten (tapas, pizza)
 Sinterklaas is afwezig in sommige culturen
 Politieke termen (gouverneur, premier), ...
o Oplossing
 Citeren
 Woorden uitvinden

Formele en dynamische equivalenti e

 Formele equivalentie
o Sterk gericht op BT-structuur
 Bepalen nauwkeurigheid en juistheid
o Aandacht op boodschap, zowel vorm als inhoud
 Moet zo goed mogelijk overeen komen met elementen in de brontaal
o Denotatie en connotatie
 Dynamische equivalentie (functionele equivalentie)
o Effect van brontaallezer moet hetzelfde zijn als de doeltaallezer
o Zo natuurlijk mogelijk
o Connotatieve betekenis
o Vorm en syntaxis minder belangrijk
o Idiomatische uitdrukkingen

Equivalent eff ect

Vertaling is geslaagd als het een equivalent effect heeft

 Effect in BT komt overeen met effect in DT

4 basisvereisten van een vertaling

1. Logisch zijn
2. Overbrengen van de boodschap van BT
3. Natuurlijke en gemakkelijke vorm van expressie
4. Equivalent effect (Nida)



Kritiek op Nida:

 Grote afstand DT-publiek en BT-context
 Wie is de lezer en wat is de bedoeling vd BT-auteur
o Parateksten (voorwoord boek, nawoord, lezing, interview)
 Hoe natuurlijkheid beoordelen
o Variëteiten van een taal (Vlaanderen en Nederland)
 Subjectief oordeel van vertaler
 Wetenschappelijk?
 Theologisch en bekeringsstandpunt

Semanti sche en communicati eve vertaling

Communicatieve vertaling


4