MEDIA, MACHT & SAMENLEVING
Dr. Prof. De Ridder
1MA COMMUNICATIEWETENSCHAPPEN 2023-2024
,Inhoud
0. Introductie ..................................................................................................................................3
0.1. MEDIA .................................................................................................................................3
0.2. SAMENLEVING.....................................................................................................................4
0.3. MACHT ................................................................................................................................5
1. Paradigma’s van media, macht en samenleving ...........................................................................7
1.1. Media & publiek belang .......................................................................................................7
1.2. Klassieke modellen media, macht & samenleving ................................................................8
1.2.1. Liberaal-pluralistisch model..........................................................................................8
1.2.2. Marxistisch-radicaal model ..........................................................................................9
1.2.3. Radicaal pluralisme: hegemonisch denken ................................................................. 10
1.3. Vlaamse medialandschap .................................................................................................. 11
2. Technologie: van massamedia naar digitalisering en platformisering ............................................. 13
2.1. Impact van communicatietechnologie op de samenleving.................................................. 13
2.2. Van massamedia naar digitale media ................................................................................. 14
2.3. Ontwikkeling van digitale platformen ................................................................................. 15
2.4. Hoe beantwoordt de Vlaamse mediasector de toenemende platformisering? ................... 16
3. Media als industrie: concentratie, conglomeratie en commercialisering .................................... 18
3.1. Belang van media-eigenaarschap, mediamarkten en controle over media ......................... 18
3.2. Belangrijkste trends & processen ....................................................................................... 20
3.2.1. Globalisering & groei.................................................................................................. 20
3.2.2. Mediaconcentratie ..................................................................................................... 20
3.2.3. Mediaconglomeraties ................................................................................................ 21
3.3. Problemen & beleidsinitiatieven ........................................................................................ 22
3.4. Besluit ............................................................................................................................... 23
4. Strijd om aandacht van het publiek en mediagebruiker ............................................................. 24
4.1. Media & publieksparticipatie .................................................................................................. 25
4.1.1. Wat doen media met het publiek? ................................................................................... 25
4.1.2. Wat doet het publiek met media? .................................................................................... 25
4.1.3. Fiske: denkt radicaal anders over relatie media-publiek ................................................... 26
4.2. Hoe komt ‘het publiek’ tot stand? ...................................................................................... 26
4.2.1. Meten en verpakken van het publiek ......................................................................... 26
4.3. Vormen van publiekswerk.................................................................................................. 28
4.3.1. Kijken ......................................................................................................................... 28
4.3.2. Bekeken worden ........................................................................................................ 28
4.3.3. Publieksparticipatie.................................................................................................... 28
, 4.4. Besluit ............................................................................................................................... 29
5. Controle over media: politiek, orde en mediabeleid .................................................................. 30
5.1. Relatie media-politiek ........................................................................................................ 30
5.1.1. Autoritaire media theorie........................................................................................... 30
5.1.2. Sovjetcommunistische mediatheorie.......................................................................... 31
5.1.3. Liberale mediatheorie ................................................................................................ 31
5.1.4. Sociale verantwoordelijkheidstheorie......................................................................... 31
5.2. Mediabeleid ...................................................................................................................... 32
5.2.1. Historische ontwikkeling van mediabeleid .................................................................. 33
5.3. Media en de toekomst van de politieke orde ..................................................................... 35
5.4. Besluit ............................................................................................................................... 35
6. Media-inhoud ........................................................................................................................... 36
6.1. Representatie .................................................................................................................... 36
6.2. Wie/wat maakt ‘de’ media? ............................................................................................... 36
6.3. Hegemonie ........................................................................................................................ 37
6.4. Zijn we een actief publiek? ................................................................................................ 37
6.5. Evoluties in Vlaamse Pers: Nieuwsmedia als efficiënte watchdog? ..................................... 38
6.5.1. Media for Democracy Monitor 2021 .......................................................................... 38
6.6. Besluit ............................................................................................................................... 39
7. Analyse van digitale platformen ................................................................................................ 41
7.1. Architectuur van digitale platformen.................................................................................. 42
7.1.1. Data ........................................................................................................................... 42
7.1.2. Metadata ................................................................................................................... 42
7.1.3. Algoritmes ................................................................................................................. 42
7.1.4. Interfaces................................................................................................................... 43
7.1.5. Protocollen ................................................................................................................ 43
7.1.6. Standaardinstellingen/defaults................................................................................... 44
7.1.7. Eigendomsverhoudingen en businessmodellen .......................................................... 44
7.1.8. Gebruikersvoorwaarden ............................................................................................. 44
, 0. Introductie
Hoe brengt media ons samen? Hoe organiseert media ons sociaal leven?
➔ Structuur en werking van media begrijpen om samenleving te begrijpen
Om mobiele communicatie te laten werken is grote materiële media-infrastructuur nodig
➔ Dit is onzichtbaar geworden in ‘clouds’ → verbruikt veel energie, intensieve AI
➔ Front end én backend bestuderen
➔ Infrastructuur is nu grotendeels in handen van Amerikaanse bedrijven, wij afhankelijk ervan
Vragen mbt media, macht en samenleving:
- Wie bepaalt wat we zien op het nieuws?
- Wie bepaalt wat we mogen posten op sociale media?
- Wie controleert de media?
- Wie bezit de data die we delen met smartphone apps zoals Instagram?
- Hoeveel energie verbruikt het streamen van media en mobiele dataconsumptie?
0.1. MEDIA
- ‘De media’ bestaat niet: complexe verzameling van instituten en actoren die de media maken
- Media als meervoud van medium, verwijst naar een technologisch communicatiemiddel, in
staat om informatie en communicatie- inhoud te distribueren naar een groot publiek
(prosumers?)
- Media zijn sterk gedigitaliseerd en in staat informatie en communicatie-inhoud te
verzamelen, op te slaan, te verwerken en te distribueren.
- Vandaag zijn media sterk gedataficeerd. Ze verzamelen data over wie we zijn en
onze handelingen, verwerken data d.m.v. algoritmes. Media en communicatietechnologie
automatiseert bijzonder snel en opereert steeds meer zonder menselijke interventie (bijv.
kunstmatige intelligentie)
Media hebben 2 componenten
1. Inhoudelijk: wat we zien en horen
Symbolisch, betekenisgevend, representaties
→We kunnen media-inhoud interpreteren
! Media is geen spiegel van de samenleving
2. Materiële component: onzichtbaar, wat we niet zien achter de schermen
Technologisch, organisatorisch, infrastructureel
Media zijn altijd in evolutie: resultaat van technologisch doorgedreven innovaties
- Nieuwe dragers van media-inhoud → nieuwe circulatie van productie en distributie van
inhoud → nieuwe mediaorganisaties, massamedia moeten zichzelf voortdurend heruitvinden
- 20ee: massamedia & elektrificatie
• Ontwikkeling tov industrialisering en urbanisering, mensen zijn niet meer verspreid over
land, komen samen in de stad, entertainmentindustrie
• Media industrie wordt geprofessionaliseerd
• Media komt centraal in dagelijks leven in massamaatschappij
• Media wordt belangrijk instituut in politieke en economische organisatie van
samenleving (radio om naar nieuws te luisteren)
Dr. Prof. De Ridder
1MA COMMUNICATIEWETENSCHAPPEN 2023-2024
,Inhoud
0. Introductie ..................................................................................................................................3
0.1. MEDIA .................................................................................................................................3
0.2. SAMENLEVING.....................................................................................................................4
0.3. MACHT ................................................................................................................................5
1. Paradigma’s van media, macht en samenleving ...........................................................................7
1.1. Media & publiek belang .......................................................................................................7
1.2. Klassieke modellen media, macht & samenleving ................................................................8
1.2.1. Liberaal-pluralistisch model..........................................................................................8
1.2.2. Marxistisch-radicaal model ..........................................................................................9
1.2.3. Radicaal pluralisme: hegemonisch denken ................................................................. 10
1.3. Vlaamse medialandschap .................................................................................................. 11
2. Technologie: van massamedia naar digitalisering en platformisering ............................................. 13
2.1. Impact van communicatietechnologie op de samenleving.................................................. 13
2.2. Van massamedia naar digitale media ................................................................................. 14
2.3. Ontwikkeling van digitale platformen ................................................................................. 15
2.4. Hoe beantwoordt de Vlaamse mediasector de toenemende platformisering? ................... 16
3. Media als industrie: concentratie, conglomeratie en commercialisering .................................... 18
3.1. Belang van media-eigenaarschap, mediamarkten en controle over media ......................... 18
3.2. Belangrijkste trends & processen ....................................................................................... 20
3.2.1. Globalisering & groei.................................................................................................. 20
3.2.2. Mediaconcentratie ..................................................................................................... 20
3.2.3. Mediaconglomeraties ................................................................................................ 21
3.3. Problemen & beleidsinitiatieven ........................................................................................ 22
3.4. Besluit ............................................................................................................................... 23
4. Strijd om aandacht van het publiek en mediagebruiker ............................................................. 24
4.1. Media & publieksparticipatie .................................................................................................. 25
4.1.1. Wat doen media met het publiek? ................................................................................... 25
4.1.2. Wat doet het publiek met media? .................................................................................... 25
4.1.3. Fiske: denkt radicaal anders over relatie media-publiek ................................................... 26
4.2. Hoe komt ‘het publiek’ tot stand? ...................................................................................... 26
4.2.1. Meten en verpakken van het publiek ......................................................................... 26
4.3. Vormen van publiekswerk.................................................................................................. 28
4.3.1. Kijken ......................................................................................................................... 28
4.3.2. Bekeken worden ........................................................................................................ 28
4.3.3. Publieksparticipatie.................................................................................................... 28
, 4.4. Besluit ............................................................................................................................... 29
5. Controle over media: politiek, orde en mediabeleid .................................................................. 30
5.1. Relatie media-politiek ........................................................................................................ 30
5.1.1. Autoritaire media theorie........................................................................................... 30
5.1.2. Sovjetcommunistische mediatheorie.......................................................................... 31
5.1.3. Liberale mediatheorie ................................................................................................ 31
5.1.4. Sociale verantwoordelijkheidstheorie......................................................................... 31
5.2. Mediabeleid ...................................................................................................................... 32
5.2.1. Historische ontwikkeling van mediabeleid .................................................................. 33
5.3. Media en de toekomst van de politieke orde ..................................................................... 35
5.4. Besluit ............................................................................................................................... 35
6. Media-inhoud ........................................................................................................................... 36
6.1. Representatie .................................................................................................................... 36
6.2. Wie/wat maakt ‘de’ media? ............................................................................................... 36
6.3. Hegemonie ........................................................................................................................ 37
6.4. Zijn we een actief publiek? ................................................................................................ 37
6.5. Evoluties in Vlaamse Pers: Nieuwsmedia als efficiënte watchdog? ..................................... 38
6.5.1. Media for Democracy Monitor 2021 .......................................................................... 38
6.6. Besluit ............................................................................................................................... 39
7. Analyse van digitale platformen ................................................................................................ 41
7.1. Architectuur van digitale platformen.................................................................................. 42
7.1.1. Data ........................................................................................................................... 42
7.1.2. Metadata ................................................................................................................... 42
7.1.3. Algoritmes ................................................................................................................. 42
7.1.4. Interfaces................................................................................................................... 43
7.1.5. Protocollen ................................................................................................................ 43
7.1.6. Standaardinstellingen/defaults................................................................................... 44
7.1.7. Eigendomsverhoudingen en businessmodellen .......................................................... 44
7.1.8. Gebruikersvoorwaarden ............................................................................................. 44
, 0. Introductie
Hoe brengt media ons samen? Hoe organiseert media ons sociaal leven?
➔ Structuur en werking van media begrijpen om samenleving te begrijpen
Om mobiele communicatie te laten werken is grote materiële media-infrastructuur nodig
➔ Dit is onzichtbaar geworden in ‘clouds’ → verbruikt veel energie, intensieve AI
➔ Front end én backend bestuderen
➔ Infrastructuur is nu grotendeels in handen van Amerikaanse bedrijven, wij afhankelijk ervan
Vragen mbt media, macht en samenleving:
- Wie bepaalt wat we zien op het nieuws?
- Wie bepaalt wat we mogen posten op sociale media?
- Wie controleert de media?
- Wie bezit de data die we delen met smartphone apps zoals Instagram?
- Hoeveel energie verbruikt het streamen van media en mobiele dataconsumptie?
0.1. MEDIA
- ‘De media’ bestaat niet: complexe verzameling van instituten en actoren die de media maken
- Media als meervoud van medium, verwijst naar een technologisch communicatiemiddel, in
staat om informatie en communicatie- inhoud te distribueren naar een groot publiek
(prosumers?)
- Media zijn sterk gedigitaliseerd en in staat informatie en communicatie-inhoud te
verzamelen, op te slaan, te verwerken en te distribueren.
- Vandaag zijn media sterk gedataficeerd. Ze verzamelen data over wie we zijn en
onze handelingen, verwerken data d.m.v. algoritmes. Media en communicatietechnologie
automatiseert bijzonder snel en opereert steeds meer zonder menselijke interventie (bijv.
kunstmatige intelligentie)
Media hebben 2 componenten
1. Inhoudelijk: wat we zien en horen
Symbolisch, betekenisgevend, representaties
→We kunnen media-inhoud interpreteren
! Media is geen spiegel van de samenleving
2. Materiële component: onzichtbaar, wat we niet zien achter de schermen
Technologisch, organisatorisch, infrastructureel
Media zijn altijd in evolutie: resultaat van technologisch doorgedreven innovaties
- Nieuwe dragers van media-inhoud → nieuwe circulatie van productie en distributie van
inhoud → nieuwe mediaorganisaties, massamedia moeten zichzelf voortdurend heruitvinden
- 20ee: massamedia & elektrificatie
• Ontwikkeling tov industrialisering en urbanisering, mensen zijn niet meer verspreid over
land, komen samen in de stad, entertainmentindustrie
• Media industrie wordt geprofessionaliseerd
• Media komt centraal in dagelijks leven in massamaatschappij
• Media wordt belangrijk instituut in politieke en economische organisatie van
samenleving (radio om naar nieuws te luisteren)
