CRIMINALITEIT EN
SAMENLEVING
Les 1
14 FEBRUARI 2024
,“Wie criminaliteit wil begrijpen moet de samenleving begrijpen”
Doel van de cursus: criminaliteit kan niet begrepen worden vanuit de
individuele motieven, overtuigingen of keuzes van daders. Criminaliteit
ontstaat in, en krijgt vorm door, de samenleving.
Structuur cursus:
We bestuderen criminaliteit als maatschappelijk fenomeen en we doen dit aan de
hand van concrete fenomenen zoals collectief geweld, terrorisme en radicalisering,
georganiseerde criminaliteit en cybercrime.
Schriftelijk examen:
Open vragen op basis van de slides HOC en teksten die je terugvindt op CANVAS
(examen op 20 punten)
Zie voorbeeldvragen!
Les 1 1
,INHOUDSOPGAVE
Het afwijkende individu (“het monster”) ............................................................. 5
Andrej Romanovitsj Tsjikatilo (“de slager van Rostov”) ....................................... 5
Andras Pandy .............................................................................................. 6
Marc Dutroux .............................................................................................. 7
Richard Ramirez (“the night stalker”)............................................................... 7
Ted Bundy .................................................................................................. 7
Jeffrey Dahmer ............................................................................................ 8
“Het misleidende kwaad” ............................................................................... 8
Het afwijkende individu (“het monster”) ............................................................. 9
Rationele individu ............................................................................................... 10
Gary Becker (1930 – 2014) ............................................................................. 10
Het rationale individu ..................................................................................... 11
Belangrijke beleidstheorie .................................................................................. 12
10 Principes (Felson en Clark, 1998; Kleemans, 2001: 165-166) ............................ 13
Waarom kunnen we criminaliteit niet reduceren tot de handelingen van (afwijkende)
individuen? ................................................................................................... 16
David Émile Durkheim 1858 – 1917.................................................................... 16
Criminaliteit als schending van een morele code .................................................. 17
Criminaliteit is normaal in een samenleving ........................................................ 18
Criminaliteit heeft een functie in de samenleving ................................................. 19
Criminaliteit leert ons iets over de aard van de samenleving .................................. 21
Criminaliteit als maatschappelijk fenomeen ........................................................ 22
Criminaliteit en maatschappelijke verandering .................................................... 23
Belangrijke inzichten - Smith (2008: 339) ......................................................... 26
Les 1 2
, Hoofdstuk 1: criminaliteit als maatschappelijk vraagstuk
Criminaliteit wordt vaak gezien als een individuele handeling, gepleegd door mensen die ofwel
abnormaal zijn, “waar iets mis mee is”, ofwel gepleegd door mensen die een weloverwogen
keuze, een kosten-baten analyse, hebben gemaakt.
Als er over criminaliteit gepraat wordt, bij veiligheidsdiensten leeft die
veronderstelling soms ook nog, dan zie je een drietal veronderstellingen.
1. Criminaliteit wordt gezien als een handeling gepleegd door mensen die
afwijkend zijn, abnormaal zijn.
Daarin heb je twee elementen:
a. Het kwade: criminaliteit wordt ingegeven door een soort kwaliteit
die men het kwade noemt en waartegen een strijd moet gevoerd
worden.
Je ziet dat soms in persconferenties.
Examenvraag: De perscommunicatie van de gouverneur van
Texas na de zoveelste schoolshooting. Hij had het over de
dader die “evil in his heart” had. Bij zeer zware feiten in een
samenleving komt het vaak voor dat deze term frequent wordt
gebruikt: criminaliteit wordt veroorzaakt door het kwade. We
zullen ook zien dat dit concrete gevolgen met zich meebrengt
wanneer we op deze manier nadenken over criminaliteit.
b. Binnen dat idee van mensen die afwijkend zijn, heb je ook de meer
medische psychologische variant waarbij we het niet over het
kwade hebben, maar het afwijkende, pathologische individu. De
veronderstelling die daar leeft, is dat er iets mis is met mensen. Dat
zij op één of andere manier een afwijking/abnormaliteit hebben. Die
gedetecteerd kan worden of de hoop dat we dat ooit gaan kunnen
vaststellen dat er een soort medisch of psychologisch disfunctioneren
is. Met andere woorden, de oorzaak van criminaliteit moet daar
gezocht worden, in een heel specifieke kwaliteit, een disfunctie die
Les 1 3
SAMENLEVING
Les 1
14 FEBRUARI 2024
,“Wie criminaliteit wil begrijpen moet de samenleving begrijpen”
Doel van de cursus: criminaliteit kan niet begrepen worden vanuit de
individuele motieven, overtuigingen of keuzes van daders. Criminaliteit
ontstaat in, en krijgt vorm door, de samenleving.
Structuur cursus:
We bestuderen criminaliteit als maatschappelijk fenomeen en we doen dit aan de
hand van concrete fenomenen zoals collectief geweld, terrorisme en radicalisering,
georganiseerde criminaliteit en cybercrime.
Schriftelijk examen:
Open vragen op basis van de slides HOC en teksten die je terugvindt op CANVAS
(examen op 20 punten)
Zie voorbeeldvragen!
Les 1 1
,INHOUDSOPGAVE
Het afwijkende individu (“het monster”) ............................................................. 5
Andrej Romanovitsj Tsjikatilo (“de slager van Rostov”) ....................................... 5
Andras Pandy .............................................................................................. 6
Marc Dutroux .............................................................................................. 7
Richard Ramirez (“the night stalker”)............................................................... 7
Ted Bundy .................................................................................................. 7
Jeffrey Dahmer ............................................................................................ 8
“Het misleidende kwaad” ............................................................................... 8
Het afwijkende individu (“het monster”) ............................................................. 9
Rationele individu ............................................................................................... 10
Gary Becker (1930 – 2014) ............................................................................. 10
Het rationale individu ..................................................................................... 11
Belangrijke beleidstheorie .................................................................................. 12
10 Principes (Felson en Clark, 1998; Kleemans, 2001: 165-166) ............................ 13
Waarom kunnen we criminaliteit niet reduceren tot de handelingen van (afwijkende)
individuen? ................................................................................................... 16
David Émile Durkheim 1858 – 1917.................................................................... 16
Criminaliteit als schending van een morele code .................................................. 17
Criminaliteit is normaal in een samenleving ........................................................ 18
Criminaliteit heeft een functie in de samenleving ................................................. 19
Criminaliteit leert ons iets over de aard van de samenleving .................................. 21
Criminaliteit als maatschappelijk fenomeen ........................................................ 22
Criminaliteit en maatschappelijke verandering .................................................... 23
Belangrijke inzichten - Smith (2008: 339) ......................................................... 26
Les 1 2
, Hoofdstuk 1: criminaliteit als maatschappelijk vraagstuk
Criminaliteit wordt vaak gezien als een individuele handeling, gepleegd door mensen die ofwel
abnormaal zijn, “waar iets mis mee is”, ofwel gepleegd door mensen die een weloverwogen
keuze, een kosten-baten analyse, hebben gemaakt.
Als er over criminaliteit gepraat wordt, bij veiligheidsdiensten leeft die
veronderstelling soms ook nog, dan zie je een drietal veronderstellingen.
1. Criminaliteit wordt gezien als een handeling gepleegd door mensen die
afwijkend zijn, abnormaal zijn.
Daarin heb je twee elementen:
a. Het kwade: criminaliteit wordt ingegeven door een soort kwaliteit
die men het kwade noemt en waartegen een strijd moet gevoerd
worden.
Je ziet dat soms in persconferenties.
Examenvraag: De perscommunicatie van de gouverneur van
Texas na de zoveelste schoolshooting. Hij had het over de
dader die “evil in his heart” had. Bij zeer zware feiten in een
samenleving komt het vaak voor dat deze term frequent wordt
gebruikt: criminaliteit wordt veroorzaakt door het kwade. We
zullen ook zien dat dit concrete gevolgen met zich meebrengt
wanneer we op deze manier nadenken over criminaliteit.
b. Binnen dat idee van mensen die afwijkend zijn, heb je ook de meer
medische psychologische variant waarbij we het niet over het
kwade hebben, maar het afwijkende, pathologische individu. De
veronderstelling die daar leeft, is dat er iets mis is met mensen. Dat
zij op één of andere manier een afwijking/abnormaliteit hebben. Die
gedetecteerd kan worden of de hoop dat we dat ooit gaan kunnen
vaststellen dat er een soort medisch of psychologisch disfunctioneren
is. Met andere woorden, de oorzaak van criminaliteit moet daar
gezocht worden, in een heel specifieke kwaliteit, een disfunctie die
Les 1 3
