Cultuur en levensbeschouwing
• Groot deel MPC examen (40 vragen met 4 mogelijkheden -> 62,5% halen = 25/40)
• 1 open vraag uit 1 hoofdstuk-> we krijgen een lijst met mogelijke vragen (Belgische
erkende levensbeschouwingen in de hulpverleningscontext)
• Proefexamen in laatste les
• Ptah: op examen!! Egyptische mytologie
Inhoudsopgave
DEEL 1: Geloof vs cultuur? ................................................................................................................................ 4
1 Onwetendheid over andere levensbeschouwingen is misschien wel het grootste gevaar voor onze
maatschappij ...................................................................................................................................................... 4
............................................................................................................................................................................ 9
.......................................................................................................................................................................... 10
2 Cultuur, levensbeschouwing, religie en godsdienst ....................................................................................... 11
2.1 Cultuur ................................................................................................................................................... 11
2.2 Levensbeschouwing, religie en godsdienst ........................................................................................... 13
3 Cultuur versus levensbeschouwing, religie en godsdienst? ........................................................................... 18
3.1 Ontstaan van een godsdienst ................................................................................................................ 20
4 Hoe geloven of niet? ...................................................................................................................................... 22
4.1 Geloof en geloven .................................................................................................................................. 22
4.2 Een nieuwe benadering van het religieus attitudeprobleem ................................................................ 22
4.3 Vier velden na empirisch onderzoek: de Postkritische Geloofsschaal .................................................. 23
DEEL 2: Geloof en wetenschap: een kloof? ..................................................................................................... 23
1 De oudheid..................................................................................................................................................... 23
1.2 Mythen en filosofie ................................................................................................................................ 23
1.3 De allegorie van de grot (Plato) ............................................................................................................. 25
1.3 Verklaring en waardering ...................................................................................................................... 27
1.4 Wetenschap en geloof ........................................................................................................................... 28
1.5 Besluit oudheid: dubbelzinnig zicht ....................................................................................................... 29
2 De middeleeuwen .......................................................................................................................................... 30
2.1 Christendom en de Griekse cultuur ....................................................................................................... 30
2.2 Augustinus ............................................................................................................................................ 31
2.3 Natuur en schrift: twee boeken, eenzelfde boodschap ........................................................................ 32
..................................................................................................................................................................... 33
2.4 Galileo Galilei ......................................................................................................................................... 34
3 De verlichting en moderniteit ........................................................................................................................ 34
3.1 Wat is verlichting? ................................................................................................................................. 35
3.2 Een goddelijke Ingenieur ....................................................................................................................... 37
3.3 Laplace ................................................................................................................................................... 38
3.4 Secularisering......................................................................................................................................... 39
3.5 Onttovering............................................................................................................................................ 40
3.6 De dood van God ................................................................................................................................... 40
3.7 De oude alliantie verbroken .................................................................................................................. 41
3.8 Hoe is het zo ver kunnen komen? ......................................................................................................... 42
3.9 Voorlopige balans ....................................................................................................................................... 43
1
, 4 Na de verlichting............................................................................................................................................ 43
4.1 Taalspelen .............................................................................................................................................. 43
4.2 Kloofmodel ............................................................................................................................................ 44
4.3 Dialoogmodel......................................................................................................................................... 45
4.4 Het hart heeft ook zo zijn redenen ........................................................................................................ 45
..................................................................................................................................................................... 47
4.5 Een werkelijkheid? Vele redenen? ........................................................................................................ 50
(DEEL 3: Het epistemologisch belang van Ricoeur) ......................................................................................... 50
DEEL 4: Wereldgodsdiensten en kleine religies .............................................................................................. 50
Inleiding ............................................................................................................................................................ 50
Oorsprong .................................................................................................................................................... 50
Verspreiding ................................................................................................................................................ 51
Verdeling..................................................................................................................................................... 51
1 Christendom .................................................................................................................................................. 52
1.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 52
1.2 Wie is christen? ..................................................................................................................................... 53
1.3 Het leven van de profeet Jezus .............................................................................................................. 57
1.4 Dagelijks leven van een christen............................................................................................................ 58
1.5 Instituut de kerk .................................................................................................................................... 60
2 Jodendom ...................................................................................................................................................... 60
Auschwitz ......................................................................................................................................................... 60
..................................................................................................................................................................... 62
..................................................................................................................................................................... 63
2.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 74
2.2 Jodendom in een notendop ................................................................................................................... 75
2.3 Wie is Jood? ........................................................................................................................................... 75
2.4 Dagelijks leven ....................................................................................................................................... 78
3 Islam (zelfstudie) ........................................................................................................................................... 81
3.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 81
3.2 Islam in een notendop ........................................................................................................................... 81
3.3 Wie is moslim? ....................................................................................................................................... 82
3.4 Het leven van de profeet Mohammed .................................................................................................. 83
3.5 Profeten en boodschappers .................................................................................................................. 85
3.6 De Koran ................................................................................................................................................ 86
3.7 Soennieten en Sjiieten ........................................................................................................................... 87
3.8 De wereld volgens de Islam ................................................................................................................... 88
4 Roma ............................................................................................................................................................. 91
5 Sciëntisme/ militant atheïsme ....................................................................................................................... 93
6 Agnosticisme ................................................................................................................................................. 94
7 Animisme ....................................................................................................................................................... 95
DEEL 5: Ethische kwesties ............................................................................................................................... 95
5.1 Drie visies op interreligieuze dialoog .......................................................................................................... 95
5.2 Op weg naar een rechtvaardige samenleving ............................................................................................ 96
5.3 Racisme NIET KENNEN................................................................................................................................ 99
5.4 Homoseksualiteit ...................................................................................................................................... 100
5.4.1 Wat is homoseksualiteit ................................................................................................................... 100
5.4.2 Verschillende visies ........................................................................................................................... 100
5.4.3 Islam ................................................................................................................................................. 101
2
, 5.4.4 Christendom ..................................................................................................................................... 104
5.4.5 Biologische verklaringsmodellen ...................................................................................................... 106
5.5 Huiselijk geweld NIET KENNEN ................................................................................................................. 106
5.5.1 Inleiding ............................................................................................................................................ 106
5.5.2 Huiselijk geweld en christelijke religie .............................................................................................. 106
5.5.3 Huiselijk geweld en gezinsethiek ...................................................................................................... 106
Visie:
Het vak RZL beoogt dat studenten
• zich bewust worden van het onontkoombaar levensbeschouwelijke karakter van elk
menselijk denken, handelen en leven;
• de eigen identiteit bedenken in interactie met andere overtuigingen;
• met een voorkeurspositie voor het christelijk geloof dat op reflexief-geëngageerde
wijze (op zijn minst door de docent) in de levensbeschouwelijke communicatie wordt
ingebracht. Studenten worden gestimuleerd te komen tot levensbeschouwelijke
maturiteit, of ze nu christen zijn, agnost, moslim, onverschillig of …
• Nadenken over onszelf en onze godsdienst
• Plurale context = verschillende culturen en levensbeschouwingen door elkaar
3
, DEEL 1: Geloof vs cultuur?
Beginsituatie
• Mark Elchardus: onderzoek tss jongeren van 15/25-35 in Vlaanderen
• Meer niet-religieuze mensen dan religieuze mensen
• Jongvolwassen moslims hebben het het best, staan het meest optimistisch in het
leven!
• Niet vanbuiten kennen
1 Onwetendheid over andere levensbeschouwingen is misschien wel het grootste
gevaar voor onze maatschappij
-> GEWOON WETEN DAT WE STEEDS BEINVLOED WORDEN DOOR MENSEN DIE ONS HUN
LEVENSBESCHOUWING OPDRINGEN!!
-> GEEN SCHILDERS KENNEN, GEWOON WETEN DAT HET VIA SCHILDERIJEN EN VIA DISNEY
KAN
4
• Groot deel MPC examen (40 vragen met 4 mogelijkheden -> 62,5% halen = 25/40)
• 1 open vraag uit 1 hoofdstuk-> we krijgen een lijst met mogelijke vragen (Belgische
erkende levensbeschouwingen in de hulpverleningscontext)
• Proefexamen in laatste les
• Ptah: op examen!! Egyptische mytologie
Inhoudsopgave
DEEL 1: Geloof vs cultuur? ................................................................................................................................ 4
1 Onwetendheid over andere levensbeschouwingen is misschien wel het grootste gevaar voor onze
maatschappij ...................................................................................................................................................... 4
............................................................................................................................................................................ 9
.......................................................................................................................................................................... 10
2 Cultuur, levensbeschouwing, religie en godsdienst ....................................................................................... 11
2.1 Cultuur ................................................................................................................................................... 11
2.2 Levensbeschouwing, religie en godsdienst ........................................................................................... 13
3 Cultuur versus levensbeschouwing, religie en godsdienst? ........................................................................... 18
3.1 Ontstaan van een godsdienst ................................................................................................................ 20
4 Hoe geloven of niet? ...................................................................................................................................... 22
4.1 Geloof en geloven .................................................................................................................................. 22
4.2 Een nieuwe benadering van het religieus attitudeprobleem ................................................................ 22
4.3 Vier velden na empirisch onderzoek: de Postkritische Geloofsschaal .................................................. 23
DEEL 2: Geloof en wetenschap: een kloof? ..................................................................................................... 23
1 De oudheid..................................................................................................................................................... 23
1.2 Mythen en filosofie ................................................................................................................................ 23
1.3 De allegorie van de grot (Plato) ............................................................................................................. 25
1.3 Verklaring en waardering ...................................................................................................................... 27
1.4 Wetenschap en geloof ........................................................................................................................... 28
1.5 Besluit oudheid: dubbelzinnig zicht ....................................................................................................... 29
2 De middeleeuwen .......................................................................................................................................... 30
2.1 Christendom en de Griekse cultuur ....................................................................................................... 30
2.2 Augustinus ............................................................................................................................................ 31
2.3 Natuur en schrift: twee boeken, eenzelfde boodschap ........................................................................ 32
..................................................................................................................................................................... 33
2.4 Galileo Galilei ......................................................................................................................................... 34
3 De verlichting en moderniteit ........................................................................................................................ 34
3.1 Wat is verlichting? ................................................................................................................................. 35
3.2 Een goddelijke Ingenieur ....................................................................................................................... 37
3.3 Laplace ................................................................................................................................................... 38
3.4 Secularisering......................................................................................................................................... 39
3.5 Onttovering............................................................................................................................................ 40
3.6 De dood van God ................................................................................................................................... 40
3.7 De oude alliantie verbroken .................................................................................................................. 41
3.8 Hoe is het zo ver kunnen komen? ......................................................................................................... 42
3.9 Voorlopige balans ....................................................................................................................................... 43
1
, 4 Na de verlichting............................................................................................................................................ 43
4.1 Taalspelen .............................................................................................................................................. 43
4.2 Kloofmodel ............................................................................................................................................ 44
4.3 Dialoogmodel......................................................................................................................................... 45
4.4 Het hart heeft ook zo zijn redenen ........................................................................................................ 45
..................................................................................................................................................................... 47
4.5 Een werkelijkheid? Vele redenen? ........................................................................................................ 50
(DEEL 3: Het epistemologisch belang van Ricoeur) ......................................................................................... 50
DEEL 4: Wereldgodsdiensten en kleine religies .............................................................................................. 50
Inleiding ............................................................................................................................................................ 50
Oorsprong .................................................................................................................................................... 50
Verspreiding ................................................................................................................................................ 51
Verdeling..................................................................................................................................................... 51
1 Christendom .................................................................................................................................................. 52
1.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 52
1.2 Wie is christen? ..................................................................................................................................... 53
1.3 Het leven van de profeet Jezus .............................................................................................................. 57
1.4 Dagelijks leven van een christen............................................................................................................ 58
1.5 Instituut de kerk .................................................................................................................................... 60
2 Jodendom ...................................................................................................................................................... 60
Auschwitz ......................................................................................................................................................... 60
..................................................................................................................................................................... 62
..................................................................................................................................................................... 63
2.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 74
2.2 Jodendom in een notendop ................................................................................................................... 75
2.3 Wie is Jood? ........................................................................................................................................... 75
2.4 Dagelijks leven ....................................................................................................................................... 78
3 Islam (zelfstudie) ........................................................................................................................................... 81
3.1 Inleiding ................................................................................................................................................. 81
3.2 Islam in een notendop ........................................................................................................................... 81
3.3 Wie is moslim? ....................................................................................................................................... 82
3.4 Het leven van de profeet Mohammed .................................................................................................. 83
3.5 Profeten en boodschappers .................................................................................................................. 85
3.6 De Koran ................................................................................................................................................ 86
3.7 Soennieten en Sjiieten ........................................................................................................................... 87
3.8 De wereld volgens de Islam ................................................................................................................... 88
4 Roma ............................................................................................................................................................. 91
5 Sciëntisme/ militant atheïsme ....................................................................................................................... 93
6 Agnosticisme ................................................................................................................................................. 94
7 Animisme ....................................................................................................................................................... 95
DEEL 5: Ethische kwesties ............................................................................................................................... 95
5.1 Drie visies op interreligieuze dialoog .......................................................................................................... 95
5.2 Op weg naar een rechtvaardige samenleving ............................................................................................ 96
5.3 Racisme NIET KENNEN................................................................................................................................ 99
5.4 Homoseksualiteit ...................................................................................................................................... 100
5.4.1 Wat is homoseksualiteit ................................................................................................................... 100
5.4.2 Verschillende visies ........................................................................................................................... 100
5.4.3 Islam ................................................................................................................................................. 101
2
, 5.4.4 Christendom ..................................................................................................................................... 104
5.4.5 Biologische verklaringsmodellen ...................................................................................................... 106
5.5 Huiselijk geweld NIET KENNEN ................................................................................................................. 106
5.5.1 Inleiding ............................................................................................................................................ 106
5.5.2 Huiselijk geweld en christelijke religie .............................................................................................. 106
5.5.3 Huiselijk geweld en gezinsethiek ...................................................................................................... 106
Visie:
Het vak RZL beoogt dat studenten
• zich bewust worden van het onontkoombaar levensbeschouwelijke karakter van elk
menselijk denken, handelen en leven;
• de eigen identiteit bedenken in interactie met andere overtuigingen;
• met een voorkeurspositie voor het christelijk geloof dat op reflexief-geëngageerde
wijze (op zijn minst door de docent) in de levensbeschouwelijke communicatie wordt
ingebracht. Studenten worden gestimuleerd te komen tot levensbeschouwelijke
maturiteit, of ze nu christen zijn, agnost, moslim, onverschillig of …
• Nadenken over onszelf en onze godsdienst
• Plurale context = verschillende culturen en levensbeschouwingen door elkaar
3
, DEEL 1: Geloof vs cultuur?
Beginsituatie
• Mark Elchardus: onderzoek tss jongeren van 15/25-35 in Vlaanderen
• Meer niet-religieuze mensen dan religieuze mensen
• Jongvolwassen moslims hebben het het best, staan het meest optimistisch in het
leven!
• Niet vanbuiten kennen
1 Onwetendheid over andere levensbeschouwingen is misschien wel het grootste
gevaar voor onze maatschappij
-> GEWOON WETEN DAT WE STEEDS BEINVLOED WORDEN DOOR MENSEN DIE ONS HUN
LEVENSBESCHOUWING OPDRINGEN!!
-> GEEN SCHILDERS KENNEN, GEWOON WETEN DAT HET VIA SCHILDERIJEN EN VIA DISNEY
KAN
4
