vertaalwetenschap thema 1

VERTAALWET

1. VERTALEN EN TOLKEN DEFINITIES EN CENTRALE BEGRIPPEN

A. VERTALEN EN TOLKEN

BASISDEF VERTALEN:
 Transferactiviteit waarbij brontekst w overgebracht in EN vervangen w door doeltekst
 Die gelijkwaardig is aan de brontekst
 Brontekst = vanwege talige, culturele of zintuiglijke barrières niet toegankelijk
 “vervangen” = vertaling lezen en meekrijgen wat de brontekst bedoelt
 Hoeft niet noodzakelijk een verbale code te zijn (bv. kleuren, bewegingen, …)
 Vertaling: een vorm van afgeleide/secundaire van communicatie
 WANT zonder brontekst zou er geen vertaling bestaan
 Vertaling w gebruikt voor zowel een proces (activiteit) als product (eindresultaat van die activiteit)
 De doelstelling vd auteur hoeft niet dezelfde doelstelling te zijn vd vertaler

“Verschil tussen vertalen en tolken?”
 Aspect: modus van BT en DT (schriftelijk/ mondeling)
 Vertalen: transferactiviteit met schriftelijke brontekst en schriftelijke doeltekst
 Tolken: transferactiviteit met mondelinge brontekst en mondelinge doeltekst

TERM VERTALEN:
 Overkoepelende term voor schriftelijke EN mondelinge transferactiviteit
 Mondelinge activiteit = tolken
 Datgene wat vertaald w (BT) en vertaling (DT) zijn meestal mondeling van aard
 MAAR kan ook uitgedrukt w in gebaren (bv. gebarentolken) of schriftelijke DT (schrijf/tap)
 Schriftelijke activiteit = vertalen
 BT en DT hoeven niet altijd schriftelijk bv. audiobeschrijving of dubbing

Hybride = mix van vertalen en tolken bij nieuwe vormen zoals live ondertiteling via respeaken

B. VERTAAL- EN TOLKVORMEN


VERTAALVORMEN
 De diversiteit aan vertaalopdrachten w meestal benoemd en geclassificeerd volgens versch. paraplutermen
 Die termen hebben betrekking op het thematische domein waartoe het onderwerp vd BT behoort


DRIE SOORTEN:
 Gespecialiseerde vertaling: vertaler heeft domeinkennis nodig
 = medische, technische, juridische, financieel-economische
 Algemene vertaling: vertaler heeft geen domeinkennis nodig
 Vb: nieuwberichten, persberichten
 Literaire vertaling: vertaler moet zich inlezen in een bepaald domein maar moet NIET gespecialiseerd zijn




1. Juridische vertaling

,  = beëdigd vertalen (alles wat voor de rechtbank gebruikt wordt)
 Vb: juridische tekst, juridische terminologie, juridische status (bv. liefdesbrief gebruikt in rechtszaak)
2. Audiovisuele vertaling
 Verwijst naar mix v communicatiekanalen waarop BT en DT steunen
 Ondertiteling: altijd hoorbare BT <-> boventiteling (opera)
 Audiobeschrijving: audiodescriptie, beschrijft visuele info in woorden
 Reductie: alleen weergeven tussen mono- of dialogen
 Dubbing: nasynchronisatie, vertaler maakt vertaling op script dat w ingelezen door sprekers in
dubbingkamer  rekening houden met lengte en mondbeweging personages
 Live subtitling: via respeaking, automatische spraakherkenning of velotyping
 Voice-over: zakelijke stem en geen rekening houden met mond
 Kwetsbaar door technische specificaties (aantal karakters & leessnelheid) + aanwezigheid v brontekst

3. Literaire vertaling
 Literair vertaler hoeft ≠ gespecialiseerd te zijn in specifiek domein
 Moet zich soms inlezen in bepaald domein als tekst domein specifieke woordenschat bevat
 Refereert niet aan thematisch domein MAAR aan publicatiegenre waartoe BT en vertaling gerekend w
 Vb: proza, poëzie, toneelstukken, …
4. Lokalisatie
 = de vertaling v software, apps, websites en games
 Je moet vaak ook de onderliggende codes vertalen bv. sneltoetsen
 Inhoud en vorm v BT worden volledig aangepast aan cultuur waarin de DT zal worden gebruikt

5. Transcreatie
 = de vertaling van marketingteksten (soms tot lokalisatie gerekend)
 Vb: slogans, …
6. Financieel-economische vertaling
 Vb: prospectus voor beleggers, jaarverslagen
7. Technische vertaling
 Vb: technische beschrijving van producten
8. Medische vertaling
 Vb: bijsluiters voor artsen en patiënten, specificaties van röntgenapparatuur, handboeken

 Welke vertaalvormen vallen buiten de definitie? Audiovisuele vertaling (ondertiteling, dubbing, …)

TOLKVORMEN

DRIE CRITERIA:
 Setting = waar de tolkprestatie plaatsvindt
 Het moment waarop de tolkbeurt moet plaatsvinden = simultaan (gelijktijdig) of consecutief (na spreker)
 De aard vh contact met partijen en afstand tot hen
 Verbindingstolken: direct contact met spreker en luisteraar
 = binnen kleinschalige context bv. ziekenhuis EN is meestal consecutief
 = liaison interpreting of gesprekstolken
 Fluistertolken/ chuchotage: direct contact met de luisteraar alleen (simultaan), zit er vlak naast
 Afstandstolken: niet in direct contact met spreker en luisteraar
 Tolk is aanwezig via de telefoon <-> luisteraar en spreker actief aanwezig
 !! BELANG: zicht op de spreker

Taaldirectheid:
 Relaistolken: er zit een derde taal tss de brontaal en de doeltaal