Middeleeuwen
Inleiding online............................................................................................................................2
Wijsbegeerte (p59-p74)..............................................................................................................3
Inleiding...................................................................................................................................3
De vroege middeleeuwen. Augustinus...................................................................................4
De volle middeleeuwen. De herontdekking van Aristoteles..................................................6
Grieks denken en christelijk geloof.....................................................................................7
Middeleeuwse (aristotelische) natuurfilosofie...............................................................8
Thomas van Aquino (1225-1274)..........................................................................................10
Kennis van de werkelijkheid.............................................................................................10
Essentie en existentie........................................................................................................12
Het nominalisme van Willem van Ockham (+- 1285 – 1348)...............................................14
Waarom middeleeuwse filosofie niet over God ging...............................................................16
Augustinus.................................................................................................................................17
Augustinus over de vrije wil..................................................................................................17
Inleiding.............................................................................................................................17
Tekst 6: Aurelius Augustinus, Over de vrije wilskeuze (de libero arbitrio).......................17
Vragen youlearn................................................................................................................18
Vragen over tekst 6.......................................................................................................18
Thomas van Aquino...................................................................................................................19
Wat is waarheid?...................................................................................................................19
Inleiding.............................................................................................................................19
Tekst 9: Thomas van Aquino, ‘Wat is waarheid?’.............................................................20
Vragen youlearn................................................................................................................20
Vragen over tekst 9.......................................................................................................20
Willem van Ockham..................................................................................................................23
Kanttekening bij het handboek.............................................................................................23
Zelftoets Middeleeuwen...........................................................................................................24
,Inleiding online
Er wordt weleens gesuggereerd dat er in de middeleeuwen alleen sprake was van theologie,
geen filosofie. Dit omdat in deze periode de filosofie en theologie sterk met elkaar
verworven waren. Wanneer we filosofie bekijken als ‘verwondering en het contrasteren van
vanzelfsprekendheden met hun anders-mogelijk zijn’ is er in deze periode wel degelijk
sprake van filosofie.
De vraag wat ‘waarheid’ is kwam veel aan bod. Daarnaast werd de relatie tussen denken en
werkelijkheid veel besproken en werden er kwesties besproken of algemene termen zoals
mens of levend wezen te vinden zijn ‘in de dingen’ zelf en dus een bepaalde algemene
essentie hebben zoals ‘mensheid’ of dat dit louter namen zijn die wij aan verschillende
individuen toekennen.
De bekendste filosofen van de middeleeuwen zijn:
- Aurelius Augustinus (354-430)
- Thomas van Aquino (1225-1274)
- Willem van Ockham (+- 1285-1348)
Ondanks dat Augustinus in de oudheid leefde beginnen we de middeleeuwse filosofie vaak
met zijn werk.
2
, Wijsbegeerte (p59-p74)
GELOOF EN WETEN
DE MIDDELEEUWEN (5DE – 15DE EEUW)
Inleiding
Ondanks dat het Romeinse Rijk een bijzonder goed politiek apparaat had en er sprake was
van behoorlijke culturele homogeniteit in de verschillende delen van het rijk kwam haar
zwakte al aan de oppervlakte in de meest succesvolle periode. Toen het Romeinse Rijk op
haar grootst was (o.l.v. keizer Trajanus 98-117 n.C.) werd al duidelijk dat het rijk alleen
functioneerde in tijden van expansie. Door de veroveringen kwamen er goederen en slaven
binnen, al stopte de uitbreiding werd het moeilijker om de ruggengraat (het leger) recht te
houden. Door een tekort aan betrouwbaar geld nam de ruilhandel toe en was de enige
zekerheid grondbezit. Aan het einde van de Oudheid overwonnen de barbaren het
(West-)Romeinse Rijk.
De Germaanse volksverhuizingen liepen de laatste westelijke delen van het rijk onder de
voet en namen hun eigen economie gebaseerd op grondbezit met zich mee en versterkte de
al ingezette trend hiervan: deze zou uitmondden in het feodale systeem. Politieke macht was
gebonden aan grondbezit. Hieruit zouden uiteindelijk de nationale staten ontstaan die
invloedrijk waren in de rest van de Europese geschiedenis.
Het Romeinse Rijk verviel niet in zijn totaliteit, een opvallende factor van stabiliteit was: de
kerk. In vroegere tijden waren de christenen nog genadeloos vervolgd maar in de late vierde
eeuw werd het de staatsgodsdienst. Ondanks alle verwoestingen bleef de kerkelijke
structuur overeind. Zij werd eeuwenlang de drager en bewaker van de cultuur.
3
Inleiding online............................................................................................................................2
Wijsbegeerte (p59-p74)..............................................................................................................3
Inleiding...................................................................................................................................3
De vroege middeleeuwen. Augustinus...................................................................................4
De volle middeleeuwen. De herontdekking van Aristoteles..................................................6
Grieks denken en christelijk geloof.....................................................................................7
Middeleeuwse (aristotelische) natuurfilosofie...............................................................8
Thomas van Aquino (1225-1274)..........................................................................................10
Kennis van de werkelijkheid.............................................................................................10
Essentie en existentie........................................................................................................12
Het nominalisme van Willem van Ockham (+- 1285 – 1348)...............................................14
Waarom middeleeuwse filosofie niet over God ging...............................................................16
Augustinus.................................................................................................................................17
Augustinus over de vrije wil..................................................................................................17
Inleiding.............................................................................................................................17
Tekst 6: Aurelius Augustinus, Over de vrije wilskeuze (de libero arbitrio).......................17
Vragen youlearn................................................................................................................18
Vragen over tekst 6.......................................................................................................18
Thomas van Aquino...................................................................................................................19
Wat is waarheid?...................................................................................................................19
Inleiding.............................................................................................................................19
Tekst 9: Thomas van Aquino, ‘Wat is waarheid?’.............................................................20
Vragen youlearn................................................................................................................20
Vragen over tekst 9.......................................................................................................20
Willem van Ockham..................................................................................................................23
Kanttekening bij het handboek.............................................................................................23
Zelftoets Middeleeuwen...........................................................................................................24
,Inleiding online
Er wordt weleens gesuggereerd dat er in de middeleeuwen alleen sprake was van theologie,
geen filosofie. Dit omdat in deze periode de filosofie en theologie sterk met elkaar
verworven waren. Wanneer we filosofie bekijken als ‘verwondering en het contrasteren van
vanzelfsprekendheden met hun anders-mogelijk zijn’ is er in deze periode wel degelijk
sprake van filosofie.
De vraag wat ‘waarheid’ is kwam veel aan bod. Daarnaast werd de relatie tussen denken en
werkelijkheid veel besproken en werden er kwesties besproken of algemene termen zoals
mens of levend wezen te vinden zijn ‘in de dingen’ zelf en dus een bepaalde algemene
essentie hebben zoals ‘mensheid’ of dat dit louter namen zijn die wij aan verschillende
individuen toekennen.
De bekendste filosofen van de middeleeuwen zijn:
- Aurelius Augustinus (354-430)
- Thomas van Aquino (1225-1274)
- Willem van Ockham (+- 1285-1348)
Ondanks dat Augustinus in de oudheid leefde beginnen we de middeleeuwse filosofie vaak
met zijn werk.
2
, Wijsbegeerte (p59-p74)
GELOOF EN WETEN
DE MIDDELEEUWEN (5DE – 15DE EEUW)
Inleiding
Ondanks dat het Romeinse Rijk een bijzonder goed politiek apparaat had en er sprake was
van behoorlijke culturele homogeniteit in de verschillende delen van het rijk kwam haar
zwakte al aan de oppervlakte in de meest succesvolle periode. Toen het Romeinse Rijk op
haar grootst was (o.l.v. keizer Trajanus 98-117 n.C.) werd al duidelijk dat het rijk alleen
functioneerde in tijden van expansie. Door de veroveringen kwamen er goederen en slaven
binnen, al stopte de uitbreiding werd het moeilijker om de ruggengraat (het leger) recht te
houden. Door een tekort aan betrouwbaar geld nam de ruilhandel toe en was de enige
zekerheid grondbezit. Aan het einde van de Oudheid overwonnen de barbaren het
(West-)Romeinse Rijk.
De Germaanse volksverhuizingen liepen de laatste westelijke delen van het rijk onder de
voet en namen hun eigen economie gebaseerd op grondbezit met zich mee en versterkte de
al ingezette trend hiervan: deze zou uitmondden in het feodale systeem. Politieke macht was
gebonden aan grondbezit. Hieruit zouden uiteindelijk de nationale staten ontstaan die
invloedrijk waren in de rest van de Europese geschiedenis.
Het Romeinse Rijk verviel niet in zijn totaliteit, een opvallende factor van stabiliteit was: de
kerk. In vroegere tijden waren de christenen nog genadeloos vervolgd maar in de late vierde
eeuw werd het de staatsgodsdienst. Ondanks alle verwoestingen bleef de kerkelijke
structuur overeind. Zij werd eeuwenlang de drager en bewaker van de cultuur.
3
