Samenvatting Psychologie van de levensloop - De mens als individu begrijpen

Mens als individu begrijpen
Thema 1: Terreinverkenning
1. Een korte historiek
2. De verre voorgeschiedenis
Voorwetenschappelijke denkbeelden
 Alledaagse opvattingen: intuïtieve mensenkennis
 Theoretische beschouwingen: filosofische overpeinzingen
Nog geen wetenschap
 Geen systematische observaties
 Geen samenhangende theorieën
3. Omvorming tot een ontwikkelingspsychologie
1. Nieuwe onderzoekstechnieken
 Voor het verzamelen van gegevens
 Voor het verwerken van gegevens
2. Nieuwe theoretische inzichten
 Naast biologische rijpingsproces
 Belang van opvoeding en ervaringsprocessen
3. Genetische psychologie wordt ontwikkelingspsychologie
 Minder eenzijdig gericht op volwassenheid als eindstation
 MAAR ‘ontwikkeling’ = ontvouwen wat verborgen eigenlijk aanwezig was
4. Uitgroei tot een volwaardige levenslooppsychologie
Naast de kindsheid ook interesse voor andere levensfasen
 Jongeren
Vrijgesteld van arbeid  zoeken elkaar op  eigen omgangsvormen
 Ouderen
Medische problemen + pensionering  groep met eigen kenmerken
 Volwassenen
Statische periode + algemene psychologie  blijven lange tijd uit beeld
Samenvoegen van de verschillende levensfasen
 Heel geleidelijke synthese
 Ontwikkeling = een levenslang veranderingsproces
5. Factoren die de ontwikkeling sturen
a. Invloeden vanuit het milieu
Ecologische systeemtheorie: Bronfenbrenner
1. Microsysteem
 Gezinssfeer, vriendenkring, school, werkplek, lid van club
 Tweerichtingsverkeer, invloed die ondergaat, manier van reageren
 Reacties kunnen impact hebben eigen zelfbeleving
2. Mesosysteem
 Onderlinge interacties tussen personen uit sommige personen microsysteem
 Vb. ouders tonen warme interesse voor schoolresultaten
3. Exosysteem
 Sociale omgeving geen directe invloed op individu  via mensen waar
individu dagelijks mee omgaan
 Al of niet beschikken over medische/sociale voorzieningen
 Aanwezigheid cultuur- en sportaccommodatie

4. Macrosysteem

,  Domein van bredere cultuur met waarden, voorschriften en gebruiken
 Invloed van economische klimaat
 Cultuur waartoe je behoort
5. Chronosysteem
 Tijdsdimensie
 Veranderingen in loop van het leven (veranderen, van job, scheiding, politieke
omkeer, vrouwen- en mannenrollen)
Bio-ecologisch model
 Toevoeging van de biologische omgeving
 Erfelijkheid grenzen wat al of niet mogelijk in ontwikkeling
 Rol van sociale omgeving ernstig onderschat
b. Interacties tussen erfelijkheid en milieu
Het relatieve gewicht van erfelijkheid en milieu
 Steeds interactie tussen erfelijkheid en milieu
 MAAR soms ene factor meer impact op uiteindelijke resultaat
Invloed van erfelijkheid op het milieu
 Indirecte invloed: via ouders
 Directe invloed: vanuit individu zelf
Invloed van het milieu op de erfelijkheid
 Omgevingsinvloeden kunnen genen aan- en uitzetten
c. Zelfsturing als derde factor
Mens louter een product van erfelijkheid en milieu?
 Wat doen met persoonlijke vrijheid/verantwoordelijkheid
Ervaren wel een zekere keuzevrijheid
 Keuzes mede beïnvloeden door aanleg en ervaringsverleden
Tijdens ontwikkeling een groeiend zelfbewustzijn
 Is zelf product van erfelijkheid en omgeving
Bewustzijn van de determinanten laat toe om keuzes te maken
 MAAR ook die keuzes mede beïnvloeden door aanleg en ervaringsverleden
Thema 2: Twee fundamentele ontwikkelingstheorieën
1. De psychosociale identiteitstheorie van Erikson
a. Situering ten opzichte van Freud
Constructieve rol van het ego
 Freud: louter defensief
 Erikson: bewerken van de psychosociale identiteit
Belang van de sociale omgeving
 Freud: psychoseksuele ontwikkeling
 Erikson: psychosociale ontwikkeling
Positieve betekenis van crisissen
 Freud: begin van een ontsporing
 Erikson: groeikans
b. Erkisons theorie
Acht levensfasen
 Dre meer als Freud
 Doorlopend tot in de
ouderdom
Iedere fase een gevoelige
periode

,  Biologische rijping + sociale verwachtingen
 Vroeger evenwicht verbroken  crisis
 Kernconflict met 2 polen: positief <-> negatief
Verdere evolutie
 Afhankelijk van ego sterkte + sociale steun
 Indien positief: ‘deugd’  ego versterkt
 Indien negatief: ego verzwakt naar volgende crisis
c. Een korte evaluatie
Pluspunten
 Positieve kijk op ontwikkeling
 Groei mogelijk tot in hoge ouderdom
 Minder eenzijdig gericht op seksuele ontwikkeling
 Belang van sociale omgeving
 Crisissen herkenbaar in gewone leven
 Ook bruikbaar in therapie
Beperkingen
 Vragen i.v.m. universele geldigheid
 Vaagheid van bepaalde begrippen
 Moeilijk toetsbaar
2. De cognitieve ontwikkelingstheorie van Piaget




a. Enkele basisbegrippen
Inhoud en functie van de intelligentie
 Inhoud: kennis en vaardigheden
 Functie: adaptatie tussen individu en omgeving
De cognitieve structuren
 Structuur: een georganiseerd geheel van schema’s
 Cognitieve ontwikkeling: ontstaan van kwalitatieve structuurveranderingen
Adaptie via assimilatie en accommodatie
 Adaptatie: erfelijke veranderingen in morfologische structuren, fysiologische
eigenschappen of gedrag van individuen binnen populatie
 Assimilatie: opnemen van nieuw stuk buitenwereld in bestaande schema’s
 Accommodatie: aanpassen van bestaand schema aan nieuw stuk buitenwereld
Equilibratie en organisatie
 Equilibratie: streven naar evenwicht tussen assimilatie en accommodatie
 Organisatie: samenvoegen van schema’s tot complexe structuren
b. De eigenlijke ontwikkeling
Periodes
 Sensorische periode: 0 en 1.5 à 2 jaar
 Periode van pre operationele denken: 1.5 tot 6 à 7 jaar

,  Periode van concreet-operationele denken: 6 à 7 tot 11 à 12 jaar
 Periode van formeel-operationele denken: 11 à 12 tot 15 à 16 jaar  doorheen
leven
Procesmatige beschrijving
 Initiatie:
Identificatie van het probleem of de behoefte die de ontwikkeling zal aanpakken
Definitie van de doelstellingen en het beoogde resultaat.
 Planning:
Uitwerken van een gedetailleerd plan met taken, deadlines en middelen
Identificatie van stakeholders en bepaling van hun betrokkenheid
 Ontwerp:
Creëren van specificaties en ontwerpen op basis van de projectvereisten
Ontwikkeling van prototypes of modellen voor evaluatie
 Implementatie:
Daadwerkelijke bouw of ontwikkeling van het product volgens het ontwerp
Testen van afzonderlijke componenten en integratie van het geheel
 Testen:
Uitvoeren van uitgebreide tests om te verifiëren of het product voldoet aan de
gestelde eisen, identificatie en oplossing van eventuele fouten of gebreken
 Implementatie en lancering:
Plaatsen van het voltooide product in de operationele omgeving, monitoren van
prestaties en eventuele aanpassingen doen indien nodig
 Onderhoud en evaluatie:
Ondersteunen van het product na lancering met updates en bugfixes, Evalueren van
het ontwikkelingsproces om lessen te leren voor toekomstige projecten
Thema 3: Prenatale fase
1. Ontwikkeling embryo & foetus
2. Het germinale of kiemstadium
Duur: eerste 2 weken na bevruchting
Doel: cellen groeien tot vruchtbeginsel – embryo/placenta/navelstreng/vruchtvliezen
Stappen
1. Bevruchting
 Rijping cel + eisprong (fig. 1-4)
 Versmelting zaad- en eicel (fig. 5)
 Elk met 23 chromosomen
 Zygoot = bevruchte eicel met 46
chromosomen
2. Moerbei- of morulstadium
 20u na bevruchting celdeling (fig. 6)
 Snelle celdeling
o Trosje cellen gelijkend op framboos/moerbei
3. Blastulastadium
 Innestelingsfase (fig. 8-10)
 Eerste differentiatie (5-7 dagen na bevruchting)
o Embryoblast of inwendige celmassa  embryo
o Trofobalst  placenta, navelstreng, vruchtvliezen
 Verdere differentiatie embryoblast (2e week)