Samenvatting Ontwikkelingspsychologie

Centrale begrippen



Deel 1: emotionele
ontwikkeling
1. Beschrijving van de structuur van de emotionele
ontwikkeling
1.1. Evolutie van de eigen emoties
= onderscheid tussen zelfbewustzijn en zelfregulatie

1.1.1. Zelfbewustzijn
1.1.1.1. De zuigeling
Sensomotorische ervaringen - Geen onderscheid zichzelf en buitenwereld
- Focus op zichzelf + gevoelig voor omgeving
 Gevoel van opwinding overheerst (onlust of lust)
Stemmingen - Na 2 maanden
 Opgeruimdheid en neerslachtigheid
Drie drijfveren - Na 3 maanden: ontdekken wereld
 Genotsdrang
 Lust wordt herhaald, onlust vermeden
 Sensatiedrang
 Kijken en (mond-)voelen
 Activiteitsdrang
 Speldrang, nabootsinggedrag (van zichzelf en andere)
Bewuster van andere - Rond 6 maanden
 Gedifferentieerde gevoelens ervaren
 Kijken naar gevoelsuitdrukkingen (Grossmann, Stiano
en Friederici)
Gevoelens uitdrukken - Rond 1 jaar
 Gevoelens uitdrukken
 Lachen, huilen, honger, …
Deelname sociaal leven - Peuter
 Meespelen met anderen
 Differentiatie van gevoelens
 Verwondering, twijfel, jaloezie, schaamte, …
Zelfbewustzijn - Directe uitingen op wat zich voordoet in omgeving
 Koppig, agressief, affectie, …
1.1.1.2. De kleuter
Ontwikkeling ik-leven

- Middelpunt van de wereld
 Egocentrisme: kind ziet zichzelf als middelpunt van de wereld
Uitbreiding van sociale contacten en gevoelens
- Veel kinderen
 Gaat naar school  nieuwe culturen, …  bedreigd voelen  geleidelijk vertrouwd
- De kleuterleidster
 Wordt niet getwijfeld aan woorden van ‘de juf’.
 Eerste volwassenen buiten ouders waar ze zich aan hechten
 Grote verantwoordelijkheid/ vertrouwensfiguur

1

,Centrale begrippen


- Behoefte aan leeftijdgenoten
 Zoekt contact, anders gebruikt hij fantasie
 Beginnend empathisch vermogen

Prestatiedrang en initiatief

= rond 3 à 4 jaar

- Vergelijken
 Prestaties vergelijken met die van anderen.
 Initiatief nemen
- Opgavebewustzijn
 Onderscheid maken tussen verwachten wat we bereiken en wat we bereiken
 Hier is nog hulp bij nodig (overschat zich soms)  vaak overcompensatie

1.1.1.3. Het lagere schoolkind
= uitbreiding van sociale gevoelens en ontstaan morele gevoelens

- Eigen prestaties beoordelen
 Leren lezen en schrijven
 Nieuwe omgeving
 Leren eigen prestaties beoordelen
- Zelfwaardegevoel
 Gevoelens over zichzelf
 Zeer gevoelig voor feedback
 Meer- en minderwaardigheid, schuldgevoel, spijt en schaamte
- Gevoelens over anderen
 Vergelijking met andere leidt tot gevoelens
 Bewondering, spot, leedvermaak, …
- Weinig diepgang
 Uitlachen en dieren mishandelen

1.1.2. Emotionele zelfregulatie
- Hersenontwikkeling
 Prefrontale hersenschors
 Vaardigheid om emoties te controleren
- Problematische aanpak van lagere schoolkind
 probleemgerichte coping en emotiegerichte coping
 bij onaangename situatie proberen veranderen
 wanneer veranderen niet mogelijk is ontstaan passende emoties
- synaptische groei (12j)
 synaptische groei: emoties controleren (prefrontale hersenzone)
 synaptogenese (17j) (temporale hersenzone)
 verbanden leggen in taalgebied  emoties omzetten in taal

1.2. evolutie van het inzicht in emoties van anderen
1.2.1. temperament
= aangeboren tendens om op prikkels te reageren

- prikkels komen van binnenin en buitenaf
 temperament speelt rol in hoe intens signalen binnekomen

2

, Centrale begrippen




1.2.2. social referencing
= doelbewust zoeken naar informatie over de gevoelens van anderen om onduidelijke
omstandigheden en gebeurtenissen te kunnen plaatsen

- baby zoekt vaak steun bij volwassenen
 baby begrijp na een tijd non-verbale signalen
 doet iets  mama toont walging  baby stopt
- nog niet duidelijk of social referencing mogelijk is door:
1. baby’s gezichtsuitdrukkingen waarnemen (empathie)
2. nodige informatie haalt uit gezichtsuitdrukking
 ‘die blik betekent stop ermee’

1.2.3. Empathie
= een emotionele respons die correspondeert met de gevoelens van een andere persoon

Empathic distress Hoffman
- Empathic distress
 Gevoel van onbehagen ervaren bij situatie van
iemand anders
 Reactie op eigen gevoel, geen emotionele respons
 Situatie zien maar hij geen deel van uitmaakt en
schaamte, … ervaren
Stemmingen - Zien dat anderen gedrag stellen met bepaalde reden
 Oma kookt om te kunnen eten
Beginnende empathie (2j) - Emotionele signalen van anderen opvangen, motiveert
om actie te ondernemen
 Andere peuter weent, hij troost
1.2.4. Spiegelneuronen
= zenuwcellen verspreid over hersenen (vooral in motorische gebieden van frontaalkwabben) die
handeling van anderen spiegelen ( Rizzolatti)

- Je ziet iemand handeling uitvoeren  spiegelneuronen in actie alsof we het zelf uitvoeren
- Is ook verbonden met emotionele schakelingen
 Je ziet iemand vallen, voelt dit zelf

1.2.5. Theory of mind and role taking
- Theory of mind
 Besef dat anderen opvattingen, verlangens en emoties kunnen hebben die verschillen
van jezelf.
 Deze cognitieve vaardigheid stelt je in staat je anticiperen op het gedrag en de
gevoelens van anderen
 Fantasiespelletjes spelen
- Role taking (perspectief)
 Het kennen van interne factoren die het gedrag bepalen

5 fases role taking:

Fase 1: egocentrische of - Egoïstisch

3