Samenvatting Thema 4 - Transport

Thema 4 - Transport



§1 Transportsystemen
Transport van stoffen
bij eencellige organismen en organismen die uit enkele cellagen zijn opgebouwd  vindt plaats over kleine
afstanden (o.a. door diffusie)
grotere planten en dieren  vatenstelsel dat bestaat uit; netwerk van buisjes
bij dieren  circulair transport en voorzien van een pomp (hart)
bij planten  transport in twee richtingen
drijvende krachten  vooral capillaire werking en verdamping

Vatenstelsel van planten bevatten  houtvaten en bastvaten (liggen in centrale cilinder)
Houtvaten  vervoeren water en mineralen (zout) van wortels via stengels naar bladeren
= anorganische/opwaartse sapstroom

Bastvaten  vervoeren water en assimilatieproducten vanuit bladeren naar alle delen van de plant
= organische sapstroom

Planten nemen water en mineralen op via  wortels, vooral worteluiteinden  hier zijn cellen van de
epidermis (opperhuid) uitgegroeid tot wortelharen  zorgen voor fijne vertakking die worteloppervlak
vergroten

Endodermis = buitenste laag cellen van centrale cilinder

Endodermis zorgt voor selectieve opname mineralen
Water met opgeloste mineralen wordt via wortelharen opgenomen uit bodem
diffundeert via schors naar endodermis  vooral via celwanden

Celwanden  doorlaatbaar voor water en mineralen
In de celwanden van endodermiscellen bevindt zich  bandje van Caspary

Bandje van Caspary
niet doorlaatbaar voor water en mineralen
ligt om de celwand heen  enige manier om grens tussen schors en centrale cilinder te passeren is door 
endodermiscellen

Endodermiscellen
1) celmembraan van deze cellen transporteert actief de mineralen van wortelschors naar centrale
cilinder
2) mineralenconcentratie in centrale cilinder hoger dan in schors
3) er ontstaat druk = worteldruk
4) water met opgeloste mineralen stijgt in houtvaten
5) bandjes van Caspary verhinderen dat water met opgeloste mineralen vanuit centrale cilinder weer
terug kan stromen naar de schors

Water met opgeloste mineralen gaat van; houtvaten in centrale cilinder en stengel naar  nerven van
bladeren
Houtvaten vertakken zich door gehele blad  dichtbij elke cel ligt houtvat

, Transport van houtvaten is vooral gevolg van  verdamping water uit bladeren
1) Water verdampt vanuit luchtholten en celtussenruimten naar buiten via  huidmondjes (=kleine
openingen in de epidermis van blad of stengel)
2) Ook verdamping uit celwanden die grenzen aan luchtholten
3) Water wordt aangevuld vanuit houtvaten in stengels en wortels
Door verdamping ontstaat boven in houtvaten druk  water wordt door verdamping opgezogen

Capillaire werking  vloeistof stijgt in smal buisje
Mogelijk doordat houtvaten nauw zijn
Door cohesiekrachten  watermoleculen trekken elkaar aan
Door adhesiemoleculen  watermoleculen plakken aan celwanden
Krachten zijn samen groter dan zwaartekracht  water wordt omhoog getransporteerd

Planten kunnen hun waterbehoefte regelen door huidmondjes te openen of te sluiten
huidmondjes gesloten  ’s nachts en bij droge omstandigheden

Bastvaten
transporteren organische producten van fotosynthese door gehele plant
sap bevat voornamelijk suiker (ong.30% disacharide sacharose)
bevat ook; mineralen, aminozuren en hormonen

sapstroom van bastvaten kan in alle richtingen verlopen (die van houtvaten gaan van wortel naar blad)
stroom gaat van suikerbron naar plaatsen waar suiker nodig is of wordt opgeslagen
voorbeelden suikerbron  bladeren en stengels
daar wordt suiker gemaakt door  fotosynthese en dus afbraak zetmeel
suiker wordt via bastvaten  vervoerd en opgeslagen in vruchten in vorm van zetmeel
wordt dan vervoerd naar groeiende delen (bijv. knoppen)

Bij planten vindt transport plaats in 2 richtingen
Bij dieren is transport circulair

Circulair = vloeistof met daarin opgeloste stoffen stroomt rond
Geleedpotigen  open circulatiesysteem
buisvormig hart  laat lichaamsvloeistof rond organen bewegen
Gewervelde dieren  bloedsomloop = gesloten systeem waarin bloed is gescheiden van andere
lichaamsvloeistoffen
transport van stoffen vindt plaats door bloedvaten
kracht wordt geleverd door een hart  pompt bloed door de bloedvaten
in gesloten systeem vindt transport van stoffen  effectiever en over grotere
afstanden plaats dan bij een open circulatiesysteem

Bij vissen; bloed stroomt vanuit hart naar  kieuwen naar  andere organen van het lichaam
Zij hebben een enkelvoudige bloedsomloop = per omloop stroomt bloed één keer door het hart

Het hart van een vis bestaat uit
Boezem  hierin verzameld het bloed dat van de organen naar het hart stroomt
vanuit de boezem wordt het bloed gepompt naar  kamer
Kamer  pompt het bloed naar de kieuwen