Biomoleculen ||
1 vitaminen
*belangrijke eenvoudige organische moleculen in levende cellen.
*belang ervan werd pas duidelijk toen bleek dat bepaalde organismen zelf niet kunnen zorgen voor
de synthese ervan.
*beri-beri ziekte = aantasting in hart -en vaatziekten neurologische symptomen
Oorzaak: gebrek aan thiamine (vitamine B1)
*essentieel zodat stofwisselingsreacties normaal kunnen functioneren.
*opnemen via de voeding
*vitaminen meestal co-enzymen of delen van co-enzymen = zorgen ervoor dat belangrijke reacties
doorgaan in ons lichaam.
*tekort aan bepaald vitamine bepaald co-enzym niet aangemaakt specifieke reacties zullen niet
doorgaan
*tekort aan vitaminen veroorzaakt specifieke storingen in metabolisme (=stofwisseling) =
hypovitaminosen
*teveel aan vitaminen = hypervitaminosen
komt niet veel voor bij wateroplosbare vitaminen (teveel wordt door metabolisme
afgebroken en afgescheiden)
te veel aan vetoplosbare vitaminen worden opgeslagen MAAR kunnen toxische niveaus
bereiken
1.1 wateroplosbare vitaminen
1.1.1. vitamine B1 = thiamine
*ook wel antiberi-berivitamine genoemt
*komt tussen bij ≠ stappen van suiker metabolisme
*tekort: zenuwontstekingen en uiteindelijk spierverlammingen
*co-enzym: thiamine-pyrofosfaat (TPP) (= 2 fosfaat groepen)
*polaire vitamine = OH-groep en NH2-groep zorgen voor H+ bruggen
1.1.2. vitamine B2 = riboflavine
*belangrijk bij suiker-,vet-, en eiwitmetabolisme
*tekort: ontstekingen aan mondhoeken en schilferende huidaandoeningen
*co-enzym: flavine-mono-nucleotide (FMN) en flavine-adenine-dinucleotide (FAD)
komt tussen bij redoxreacties
(alkanen alkenen)
Pagina | 1
,1.1.3. vitamine B3 = niacine
*komt tussen bij suiker-, vet- en eiwitmetabolisme
*tekort: weefselbeschadiging en uiteindelijk ‘pellagra’ (= ziekte die gepaard gaat met huidproblemen
en verzwakking zenuwstelsel)
*kan zowel exogeen (via voeding) als endogeen (via tryptofaan, AZ, essentieel) opgenomen worden
*co-enzym: nicotinamide-adenine-dinucleotide(fosfaat) (NADP +)
belangrijk bij redoxreacties (dehydrogenase); alcoholen ketonen/aldehyden
1.1.4. vitamine B5 = pantotheenzuur
*belangrijk bij suiker-, vet- en eiwitmetabolisme
*tekort: komt bijna nooit voor, voldoende aanwezig in de voeding
ev. Tekort: algemene slechte gezondheidstoestand
*co-enzym: co-enzym A afbraak en synthese AZ
1.1.5. vitamine B6 = pyridoxine
*belangrijk bij vooral eiwitmetabolisme
*tekort: rode, schilferige, huidveranderingen, vooral rond de neus en mond
*co-enzym: pyridoxalfosfaat (PLP)
*van pyridoxine naar pyridoxaal-5-fosfaat : 2 reacties : > fosforylering : OH-groep vervangen door PO 3
> oxidatie: prim alcohol aldehyde
1.1.6. vitamine B7 = biotine, vitamine H
*is een co-enzym op plaatsen waar CO2 wordt overgedragen zorgt voor carboxylering
*voldoende aangemaakt door darmbacteriën
1.1.7. vitamine B10 = foliumzuur
*belangrijk bij vorming RBC
*tekort: anemie (bloedarmoede)
*co-enezym: tetrahydrofolinezuur (FH4)
1.1.8. vitamine B12 = cobalamine
*belangrijk bij RBC, aanmaak van nucleïnezuren in de cel en stofwisseling AZ
*tekort: storingen in rijping Rode bloedlichaampjes
1.1.9. vitamine C = ascorbinezuur
*geen co-enzym functie
*anti-oxidans = zelf wordt het geoxideerd terwijl een andere stof gereduceerd wordt
* speelt een rol bij : >vorming van collageen (komt voor in bindweefsel en stevigheid huid)
>metabolisme van AZ Pagina | 2
>vorming van rode bloedlichaampjes
>opname van ijzer door de darmwanden
, > vorming van adrenaline
*planten en dieren (geen mensen) kunnen ascorbinezuur synthetiseren uitgaande van D-glucuronzuur (-->
geoxideerde vorm van glucose (prim. alcohol carbonzuur))
*tekort: scheurbuik
1.2. vetoplosbare vitaminen
1.2.1 vitamine A
*belangrijk bij celopbouw (groei), NIET bij metabolisme
*verschillende enzymen worden geactiveerd door vitamine A
*tekort: verstoort groei en ontwikkeling van beenderen, zenuwstelsel, slijmvliezen,… en o.a.
nachtblindheid
*gevormd door β-caroteen (= zeer werkzaam proactieve A dat in lichaam in vitamine A word omgezet)
1.2.2. vitamine D
*belangrijk voor opbouw van tanen en beenderen
*tekort: rachitis (ernstige afwijking van het skelet)
*gevormd onder invloed van zonlicht uitgaande van provitaminen, die aanwezig zijn in huid (= endogeen)
*via steroïden die dan omgezet worden naar vitamine D (= exogeen)
1.2.3. vitamine E (tocoferol)
*anti-oxidans = zelf oxideerd terwijl een andere stof reduceert
*gaat oxidatie van meervoudige onverzadigde vetzuren tegen
Pagina | 3
, *meerde dubbele bindingen oxidatie (ranzigheid) vit. E. kan deze tegenhouden
*tekort: in voeding voldoende vitamine E, tekort kan leiden tot spieraandoeningen
1.2.4. vitamine K
*nodig om protrombine te vormen
belangrijk eiwit voor bloedstolling (= zonder protrombine geen bloedstolling)
= coagulerende werking
*wordt in darmflora geproduceerd dus deficiëntie (=tekort) gaat niet snel voorkomen
2 wat is metabolisme?
= het geheel van chemische reacties in een levend organisme, dat als doel heeft om het organisme
gezond te houden
*metabolisme draait rond reacties in ons lichaam
*reacties van in lichaam nabootsen in proefbuis kan door condities te kiezen waarbij alleen de
gewenste reactie doorgaat
kan door: - Remmers/ inhibitors toe te voegen
- De reactie onder extreme voorwaarden te brengen (extreem hoge of lage ph,
hoge temperatuur en substraatconcentratie extreem hoog
*in lichaam gebeuren deze reacties veel efficiënter er gaan miljoenen reacties door tegelijk zonder
dat ze elkaar verstoren
*metabolisme wordt onderverdeel in:
Katabolisme : afbraak (van macromoleculen bouwstenen) (energie komt vrij)
Anabolisme : opbouw (van bouwstenen macromoleculen) (energie nodig : afkomstig van
afbraakreacties)
*metabolisme in ons lichaam wordt gekatalyseerd door enzymen
- zijn zeer kieskeurig (kataliseren
meestal maar 1 soort reactie
- kunnen reacties versnellen
*metabolisme draait om 3 centrale gegevens:
Het leveren van voldoende energie om alle levensfuncties te kunnen uitvoeren
Leveren van voldoende bouwstenen (zelf maken of opnemen uit voeding) om:
o Versleten moleculen te vervangen
Pagina | 4
1 vitaminen
*belangrijke eenvoudige organische moleculen in levende cellen.
*belang ervan werd pas duidelijk toen bleek dat bepaalde organismen zelf niet kunnen zorgen voor
de synthese ervan.
*beri-beri ziekte = aantasting in hart -en vaatziekten neurologische symptomen
Oorzaak: gebrek aan thiamine (vitamine B1)
*essentieel zodat stofwisselingsreacties normaal kunnen functioneren.
*opnemen via de voeding
*vitaminen meestal co-enzymen of delen van co-enzymen = zorgen ervoor dat belangrijke reacties
doorgaan in ons lichaam.
*tekort aan bepaald vitamine bepaald co-enzym niet aangemaakt specifieke reacties zullen niet
doorgaan
*tekort aan vitaminen veroorzaakt specifieke storingen in metabolisme (=stofwisseling) =
hypovitaminosen
*teveel aan vitaminen = hypervitaminosen
komt niet veel voor bij wateroplosbare vitaminen (teveel wordt door metabolisme
afgebroken en afgescheiden)
te veel aan vetoplosbare vitaminen worden opgeslagen MAAR kunnen toxische niveaus
bereiken
1.1 wateroplosbare vitaminen
1.1.1. vitamine B1 = thiamine
*ook wel antiberi-berivitamine genoemt
*komt tussen bij ≠ stappen van suiker metabolisme
*tekort: zenuwontstekingen en uiteindelijk spierverlammingen
*co-enzym: thiamine-pyrofosfaat (TPP) (= 2 fosfaat groepen)
*polaire vitamine = OH-groep en NH2-groep zorgen voor H+ bruggen
1.1.2. vitamine B2 = riboflavine
*belangrijk bij suiker-,vet-, en eiwitmetabolisme
*tekort: ontstekingen aan mondhoeken en schilferende huidaandoeningen
*co-enzym: flavine-mono-nucleotide (FMN) en flavine-adenine-dinucleotide (FAD)
komt tussen bij redoxreacties
(alkanen alkenen)
Pagina | 1
,1.1.3. vitamine B3 = niacine
*komt tussen bij suiker-, vet- en eiwitmetabolisme
*tekort: weefselbeschadiging en uiteindelijk ‘pellagra’ (= ziekte die gepaard gaat met huidproblemen
en verzwakking zenuwstelsel)
*kan zowel exogeen (via voeding) als endogeen (via tryptofaan, AZ, essentieel) opgenomen worden
*co-enzym: nicotinamide-adenine-dinucleotide(fosfaat) (NADP +)
belangrijk bij redoxreacties (dehydrogenase); alcoholen ketonen/aldehyden
1.1.4. vitamine B5 = pantotheenzuur
*belangrijk bij suiker-, vet- en eiwitmetabolisme
*tekort: komt bijna nooit voor, voldoende aanwezig in de voeding
ev. Tekort: algemene slechte gezondheidstoestand
*co-enzym: co-enzym A afbraak en synthese AZ
1.1.5. vitamine B6 = pyridoxine
*belangrijk bij vooral eiwitmetabolisme
*tekort: rode, schilferige, huidveranderingen, vooral rond de neus en mond
*co-enzym: pyridoxalfosfaat (PLP)
*van pyridoxine naar pyridoxaal-5-fosfaat : 2 reacties : > fosforylering : OH-groep vervangen door PO 3
> oxidatie: prim alcohol aldehyde
1.1.6. vitamine B7 = biotine, vitamine H
*is een co-enzym op plaatsen waar CO2 wordt overgedragen zorgt voor carboxylering
*voldoende aangemaakt door darmbacteriën
1.1.7. vitamine B10 = foliumzuur
*belangrijk bij vorming RBC
*tekort: anemie (bloedarmoede)
*co-enezym: tetrahydrofolinezuur (FH4)
1.1.8. vitamine B12 = cobalamine
*belangrijk bij RBC, aanmaak van nucleïnezuren in de cel en stofwisseling AZ
*tekort: storingen in rijping Rode bloedlichaampjes
1.1.9. vitamine C = ascorbinezuur
*geen co-enzym functie
*anti-oxidans = zelf wordt het geoxideerd terwijl een andere stof gereduceerd wordt
* speelt een rol bij : >vorming van collageen (komt voor in bindweefsel en stevigheid huid)
>metabolisme van AZ Pagina | 2
>vorming van rode bloedlichaampjes
>opname van ijzer door de darmwanden
, > vorming van adrenaline
*planten en dieren (geen mensen) kunnen ascorbinezuur synthetiseren uitgaande van D-glucuronzuur (-->
geoxideerde vorm van glucose (prim. alcohol carbonzuur))
*tekort: scheurbuik
1.2. vetoplosbare vitaminen
1.2.1 vitamine A
*belangrijk bij celopbouw (groei), NIET bij metabolisme
*verschillende enzymen worden geactiveerd door vitamine A
*tekort: verstoort groei en ontwikkeling van beenderen, zenuwstelsel, slijmvliezen,… en o.a.
nachtblindheid
*gevormd door β-caroteen (= zeer werkzaam proactieve A dat in lichaam in vitamine A word omgezet)
1.2.2. vitamine D
*belangrijk voor opbouw van tanen en beenderen
*tekort: rachitis (ernstige afwijking van het skelet)
*gevormd onder invloed van zonlicht uitgaande van provitaminen, die aanwezig zijn in huid (= endogeen)
*via steroïden die dan omgezet worden naar vitamine D (= exogeen)
1.2.3. vitamine E (tocoferol)
*anti-oxidans = zelf oxideerd terwijl een andere stof reduceert
*gaat oxidatie van meervoudige onverzadigde vetzuren tegen
Pagina | 3
, *meerde dubbele bindingen oxidatie (ranzigheid) vit. E. kan deze tegenhouden
*tekort: in voeding voldoende vitamine E, tekort kan leiden tot spieraandoeningen
1.2.4. vitamine K
*nodig om protrombine te vormen
belangrijk eiwit voor bloedstolling (= zonder protrombine geen bloedstolling)
= coagulerende werking
*wordt in darmflora geproduceerd dus deficiëntie (=tekort) gaat niet snel voorkomen
2 wat is metabolisme?
= het geheel van chemische reacties in een levend organisme, dat als doel heeft om het organisme
gezond te houden
*metabolisme draait rond reacties in ons lichaam
*reacties van in lichaam nabootsen in proefbuis kan door condities te kiezen waarbij alleen de
gewenste reactie doorgaat
kan door: - Remmers/ inhibitors toe te voegen
- De reactie onder extreme voorwaarden te brengen (extreem hoge of lage ph,
hoge temperatuur en substraatconcentratie extreem hoog
*in lichaam gebeuren deze reacties veel efficiënter er gaan miljoenen reacties door tegelijk zonder
dat ze elkaar verstoren
*metabolisme wordt onderverdeel in:
Katabolisme : afbraak (van macromoleculen bouwstenen) (energie komt vrij)
Anabolisme : opbouw (van bouwstenen macromoleculen) (energie nodig : afkomstig van
afbraakreacties)
*metabolisme in ons lichaam wordt gekatalyseerd door enzymen
- zijn zeer kieskeurig (kataliseren
meestal maar 1 soort reactie
- kunnen reacties versnellen
*metabolisme draait om 3 centrale gegevens:
Het leveren van voldoende energie om alle levensfuncties te kunnen uitvoeren
Leveren van voldoende bouwstenen (zelf maken of opnemen uit voeding) om:
o Versleten moleculen te vervangen
Pagina | 4
