De relatie mens en milieu
Ecosysteemdiensten: diensten die een ecosysteem aan mensen levert. Dit kan gaan om:
• Product dat een ecosysteem levert - drinkwater, grondstoffen, voedsel
• Regulerende dienst - bestuiving van gewassen
• Culturele dienst - gelegenheid geven tot recreatie
• Dienst die de voorgaande diensten ondersteunt - kringloop van nutriënten in een ecosysteem.
Milieuproblemen ontstaan als het menselijk ingrijpen het natuurlijke milieu ernstig verstoort.
Mensen voegen stoffen toe dat kan leiden tot vervuiling of uitputting: te veel stoffen onttrekken
Aantasting: het milieu zodanig veranderen. Steeds meer mensen worden zich bewust van
aantasting.
Duurzaamheid: de invloed van de activiteiten van de mens geen blijvende schade aanrichten aan
het milieu en dat ook toekomstige generaties het milieu kunnen gebruiken. Ook moeten er in de
komende jaren nog voldoende grondstoffen beschikbaar zijn.
Bevolkingsdruk: De verhouding tussen het aantal mensen in een gebied en de hoeveelheid werk
en eten. Deze druk wordt hoog als het aantal mensen toeneemt terwijl het werk en de hoeveelheid
voedsel gelijk blijft.
Bevolkingstoename + wijze leven van de mens = milieuprobleem
Voedselproductie
De mens probeert als sinds het begin van de landbouw de opbrengst van voedingsgewassen en
landbouwhuisdieren zo hoog mogelijk te maken. Dit kan door:
- abiotische factoren
- biotische factoren - groei en ontwikkeling
Bij voedingsgewassen kan de optimale productie gehaald worden door:
- bemesting
- bodembewerking
- bescherming tegen ziektes en plagen
Bemesting
Door bemesting van de bodem met stalmest of kunstmest. Door het oogsten van
voedingsgewassen en uitspoeling worden mineralen (voedingsstoffen) aan de kringloop van
stoffen op landbouwgrond onttrokken. Door te bemesten worden mineralen (vooral
stikstofhoudende mineralen en fosfaat) toegevoegd.
Uitspoeling: mineralen met het regenwater wegzakken naar diepere lagen.
Bescherming tegen ziektes en plagen
Door bescherming van voedingsgewassen tegen ziekten en plagen door chemische of biologische
bestrijding.
Chemische bestrijding (gifstoffen) = pesticiden.
Insecticiden: pesticiden tegen insecten
Herbiciden: pesticiden tegen onkruiden
Voordeel pesticiden: effectieve bestrijdingsmethode.
Nadelen pesticiden: veel pesticiden zijn niet soortspecifiek, er ontstaan resistente populaties en
sommige pesticiden zijn persistent= langzaam langs natuurlijke weg worden afgebroken.
1
, Door biologische bestrijding:
- gebruik van natuurlijke vijanden
- lokken met geuren
- vruchtwisseling (wisselteelt)
Door verandering van erfelijke eigenschappen van voedingsgewassen en landbouwhuisdieren.
Door veredeling ontstaan voedingsgewassen met een combinatie van gunstige eigenschappen.
Door recombinant-DNA-technieken ontstaan voedingsgewassen met gunstige eigenschappen.
Door KI (kunstmatige inseminatie): sperma van een stier met gunstige eigenschappen wordt
ingebracht in de baarmoeder van koeien.
Door in-vitrofertilisatie (IVF) worden bevruchten eicellen verkregen afkomstig van ouderdieren met
gunstige eigenschappen. De klompjes cellen die zich uit de bevruchte eicellen ontwikkelen,
worden ingebracht in de baarmoeder van de draag koeien.
Bio-industrie
Intensieve veehouderij / bio-industrie: per bedrijf veel dieren gehouden. Weinig grond - varkens- en
pluimveehouderij. Vee wordt gekocht bij veevoer bedrijven. Dieren hebben geen prettig leven.
Door politieke druk komen maatregelen tot stand hiertegen.
Biologische landbouw
De gangbare landbouwmethode is nadelig voor het milieu. Op een aantal bedrijven in Nederland
vindt biologische landbouw plaats: is een landbouwvorm waarbij nadrukkelijk rekening wordt
gehouden met milieueffecten en dierenwelzijn.
Ecologische voedingsmiddelen: producten an de biologische landbouw.
Duurzame ontwikkeling
Duurzame ontwikkeling: ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het
vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te
brengen, aldus de definitie van de VN-commissie
De meeste voorkomende stoffen zijn: waterstof, koolstof, zuurstof en stikstof. Elk van deze
elementen ondergaat een kringloop.
Koolstofkringloop
Koolstof (C) komt een ecosysteem binnen doordat CO2 (koolstofdioxide) vanuit de lucht door
organismen (producenten, bijv. planten) wordt opgeslagen in organische stoffen d.m.v.
fotosynthese.
In organismen kan het volgende met deze organische stoffen gebeuren:
• Verbrand of gedissimileerd: hierbij komt CO2 weer in atmosfeer.
• Opgeslagen als biomassa (dit kan doorgegeven worden).
• Verlaat organisme via dood organisch materiaal (bijv. uitwerpselen, dode takken; kan
afgebroken of opgeslagen worden).
Koolstof in biomassa en detritus
Koolstof opgeslagen in biomassa binnen ecosysteem doorgegeven aan volgende schakels in
voedselketen (doordat het gegeten wordt, bijv. koe die gras eet, en in gras zit C opgeslagen in
biomassa, dus koe krijgt dat binnen, en mensen die koe eten ook).
2
Ecosysteemdiensten: diensten die een ecosysteem aan mensen levert. Dit kan gaan om:
• Product dat een ecosysteem levert - drinkwater, grondstoffen, voedsel
• Regulerende dienst - bestuiving van gewassen
• Culturele dienst - gelegenheid geven tot recreatie
• Dienst die de voorgaande diensten ondersteunt - kringloop van nutriënten in een ecosysteem.
Milieuproblemen ontstaan als het menselijk ingrijpen het natuurlijke milieu ernstig verstoort.
Mensen voegen stoffen toe dat kan leiden tot vervuiling of uitputting: te veel stoffen onttrekken
Aantasting: het milieu zodanig veranderen. Steeds meer mensen worden zich bewust van
aantasting.
Duurzaamheid: de invloed van de activiteiten van de mens geen blijvende schade aanrichten aan
het milieu en dat ook toekomstige generaties het milieu kunnen gebruiken. Ook moeten er in de
komende jaren nog voldoende grondstoffen beschikbaar zijn.
Bevolkingsdruk: De verhouding tussen het aantal mensen in een gebied en de hoeveelheid werk
en eten. Deze druk wordt hoog als het aantal mensen toeneemt terwijl het werk en de hoeveelheid
voedsel gelijk blijft.
Bevolkingstoename + wijze leven van de mens = milieuprobleem
Voedselproductie
De mens probeert als sinds het begin van de landbouw de opbrengst van voedingsgewassen en
landbouwhuisdieren zo hoog mogelijk te maken. Dit kan door:
- abiotische factoren
- biotische factoren - groei en ontwikkeling
Bij voedingsgewassen kan de optimale productie gehaald worden door:
- bemesting
- bodembewerking
- bescherming tegen ziektes en plagen
Bemesting
Door bemesting van de bodem met stalmest of kunstmest. Door het oogsten van
voedingsgewassen en uitspoeling worden mineralen (voedingsstoffen) aan de kringloop van
stoffen op landbouwgrond onttrokken. Door te bemesten worden mineralen (vooral
stikstofhoudende mineralen en fosfaat) toegevoegd.
Uitspoeling: mineralen met het regenwater wegzakken naar diepere lagen.
Bescherming tegen ziektes en plagen
Door bescherming van voedingsgewassen tegen ziekten en plagen door chemische of biologische
bestrijding.
Chemische bestrijding (gifstoffen) = pesticiden.
Insecticiden: pesticiden tegen insecten
Herbiciden: pesticiden tegen onkruiden
Voordeel pesticiden: effectieve bestrijdingsmethode.
Nadelen pesticiden: veel pesticiden zijn niet soortspecifiek, er ontstaan resistente populaties en
sommige pesticiden zijn persistent= langzaam langs natuurlijke weg worden afgebroken.
1
, Door biologische bestrijding:
- gebruik van natuurlijke vijanden
- lokken met geuren
- vruchtwisseling (wisselteelt)
Door verandering van erfelijke eigenschappen van voedingsgewassen en landbouwhuisdieren.
Door veredeling ontstaan voedingsgewassen met een combinatie van gunstige eigenschappen.
Door recombinant-DNA-technieken ontstaan voedingsgewassen met gunstige eigenschappen.
Door KI (kunstmatige inseminatie): sperma van een stier met gunstige eigenschappen wordt
ingebracht in de baarmoeder van koeien.
Door in-vitrofertilisatie (IVF) worden bevruchten eicellen verkregen afkomstig van ouderdieren met
gunstige eigenschappen. De klompjes cellen die zich uit de bevruchte eicellen ontwikkelen,
worden ingebracht in de baarmoeder van de draag koeien.
Bio-industrie
Intensieve veehouderij / bio-industrie: per bedrijf veel dieren gehouden. Weinig grond - varkens- en
pluimveehouderij. Vee wordt gekocht bij veevoer bedrijven. Dieren hebben geen prettig leven.
Door politieke druk komen maatregelen tot stand hiertegen.
Biologische landbouw
De gangbare landbouwmethode is nadelig voor het milieu. Op een aantal bedrijven in Nederland
vindt biologische landbouw plaats: is een landbouwvorm waarbij nadrukkelijk rekening wordt
gehouden met milieueffecten en dierenwelzijn.
Ecologische voedingsmiddelen: producten an de biologische landbouw.
Duurzame ontwikkeling
Duurzame ontwikkeling: ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het
vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te
brengen, aldus de definitie van de VN-commissie
De meeste voorkomende stoffen zijn: waterstof, koolstof, zuurstof en stikstof. Elk van deze
elementen ondergaat een kringloop.
Koolstofkringloop
Koolstof (C) komt een ecosysteem binnen doordat CO2 (koolstofdioxide) vanuit de lucht door
organismen (producenten, bijv. planten) wordt opgeslagen in organische stoffen d.m.v.
fotosynthese.
In organismen kan het volgende met deze organische stoffen gebeuren:
• Verbrand of gedissimileerd: hierbij komt CO2 weer in atmosfeer.
• Opgeslagen als biomassa (dit kan doorgegeven worden).
• Verlaat organisme via dood organisch materiaal (bijv. uitwerpselen, dode takken; kan
afgebroken of opgeslagen worden).
Koolstof in biomassa en detritus
Koolstof opgeslagen in biomassa binnen ecosysteem doorgegeven aan volgende schakels in
voedselketen (doordat het gegeten wordt, bijv. koe die gras eet, en in gras zit C opgeslagen in
biomassa, dus koe krijgt dat binnen, en mensen die koe eten ook).
2
