Samenvatting LIMBO MODULE 8

LEREN IN MAATSCHAPPELIJK BETROKKEN ONDERWIJS
MODULE 8 – TAALBELEID OP SCHOOL

Inleiding
Maximale kansen: taalcompetenties ontwikkelen, omdat;
- Hedendaagse samenleving = communicatie- en informatiemaatschappij
- Cruciaal om in onderwijs succesvol te zijn: prestaties gedeeltelijk afhankelijk van lees-, luister-, spreek- en
schrijfvaardigheid

DEFINITIE TAALCOMPETENTIE
Geheel aan talige kennis, vaardigheden en attitudes nodig om geschreven, gesproken en multimodale teksten te
begrijpen, evalueren en gebruiken zodat
(a) volwaardige deelname aan samenleving mogelijk wordt;
(b) de eigen doelen gerealiseerd kunnen worden;
(c) de eigen kennis en mogelijkheden levenslang en duurzaam worden ontwikkeld.

Taal op school
Taal niet alleen een middel, ook een doel: specifieke vaktermen gebruiken en taken uitvoeren met sterke talige
inslag (vb. kritisch bronnen lezen, oplossen van vraagstukken…)

Taalgebruik thuis vs. taalgebruik op school
- Leraar centrale, sterk regulerende rol
Taalgebruik op school
 Lkr bepaalt onderwerp
 Lkr bepaalt wie mag bijdragen aan interactie Beurtverdeling = gecentraliseerd:
 Lkr recht lln onderbreken, woord ontnemen, woord doorgeven aan andere lln via en langs de lkr
 Lln via expliciet signaal (vinger) woord vragen

Taalgebruik thuis
 Gelijke rechten om onderwerp te bepalen, beurt nemen, vragen stellen…

- Hiërarchische relatie gesprekspartners (leraar = expert)
 IRF-patroon van klascommunicatie
I: initiatief lkr (vraag stellen)
R: respons lln
F: feedback lkr  aanleiding tot nieuw initiatief lkr
 Klasinteractie sterk gecentraliseerd = lln in beperkte mate vrijheid om na respons woord te nemen
(vb.: spontane vraag stellen)

- Inhoudelijke functie
 Bepaald deel van de wereld ontleden, analyseren, verklaren of doorgronden
 Taal op school = sterk conceptualiserende functie (via taal analyseren hoe wereld in elkaar zit)
 Gevolg: taal door lkr en in handboeken: abstract  op precieze manier
complexe fenomenen en samenhang expliciteren

Kenmerken taalgebruik op school = “cognitief-academische taal” of “schooltaal”
- Vaktermen
 Termen specifiek verbonden aan bepaald vak
 Sommige woorden in bepaald vak andere betekenis dan de betekenis buiten dat vak
(vb.: ‘zuur’ in chemie vs. thuis)


1

, - Algemene schooltaalwoorden
 Termen in veel vakken gebruikt
 Vb.: vergelijken, waarnemen, achtereenvolgens, voorwaarde, oorzaak, determineren, relatief…

- Complexe en samengestelde zinnen
 Verbanden tussen fenomenen expliciteren
 Verbanden in woorden vatten

- Impliciete verbanden
 Lkr en handboekschrijvers: experts in hun vak  gevaar: bepaalde verbanden en relaties
vanzelfsprekend & minder nood om verbanden te expliciteren
 Lln: verbanden minder toegankelijk  samenhang zinnen niet begrijpen en dus geen betrokken
kennis opbouwen

Schooltaal en thuistaal = continuüm bepaalt door 2 dimensies
- De mate van inbedding van taal in een concrete context
- Het aantal cognitieve handelingen die uitgevoerd moeten worden om de boodschappen te begrijpen/
produceren
 Schooltaal gebruikt in aso, tso en bso

Het register “schooltaal”
- Aantal taaltaken
 Soorten invuloefeningen
 Schema’s opstellen en interpreteren
 Teksten samenvatten
 Toets- en examenvragen beantwoorden
 Allerlei opdrachten verklaren, definiëren en vergelijken
- Lln schooltaal begrijpen en productief gebruiken
- Schooltaal maakt gebruik van standaardtaalvariëteit, niet van dialect- of tussentalige variëteiten

Onderzoek: sterke samenhang tussen taalprestaties en prestaties voor niet-talige leerdomeinen
 Impliceert: elk kind dat aan school begint, nieuw taalregister verwerven (ook lln met instructietaal als moedertaal)

Bakar (2006): taalleerder: gemiddeld 2 jaar nodig om thuistaalvariëteit van nieuwe taal te verwerven
5 tot 8 jaar om abstracte schooltaalvariëteit van diezelfde taal te verwerven

Verschillen tussen leerlingen
Sociolinguïstisch onderzoek: taal hoogopgeleide ouders thuis gebruiken minder veraf van register “schooltaal”
dan taal die laagopgeleide ouders thuis gebruiken

Hoogopgeleide ouders
- Taal om fenomenen te verklaren en met elkaar te relateren, achter schermen van wereld kijken en
decontextualiseren
- Cultureel kapitaal hoger: meer boeken, meer gelezen en voorgelezen, meer geschreven
- Kloof thuistaal en schooltaal minder groot
- Beter in staat kinderen helpen met schooltaalproblemen

Niet-Nederlandstalige en lage SES-leerlingen
- Dubbele horde: op school tot leren komen in taal die ze als tweede taal aan het leren zijn & in een register dat
ver afstaat van register thuis
- Taal = struikelblok voor leren


2