SOCIALEZEKERHEIDSRECHT
PROFESSOR G. VAN LIMBERGHEN
,Inleiding
We gaan kijken naar het begrip SZH, de grondrechtnormen inzake SZH en de
socialezekerheidswetgeving waarmee de BE staat het SZH-stelsel inricht. De BE wetgevers
hanteren daarbij verschillende sociale zekerheidstechnieken en vertrouwen de uitvoering van
de socialezekerheidswetgeving toe aan verscheidene categorieën van socialezekerheids
instellingen.
A. Begrip sociale zekerheid?
1. SZH als Toestand
Zekerheid?
= buiten gevaar, beveiligd tegen verlies
Sociaal?
bescherming tegen menselijke schade bv. gezondheidsschade, onvolwaardige deelame
MY
individueel + gereflecteerd ( en dus onrechtstreeks)
oorzaken en vormen?
ontoereikend inkomen
verlies van gezondheid en verdienvermogen
onvolwaardige deelname aan maatschappelijk leven
Dubbele betekenis. Duidt een toestand en een instrument aan waarmee we die toestand
proberen te bereiken. Met als ijkpunt een menswaardig leven.
Sociaal? Schade aan mensen en het beveiligd zijn daartegen. 2 soorten menselijke schade
zoals individueel (bv. corona, ziek) of gereflecteerd (schade aan andere individuen maar
omdat we met hen een relatie hebben wordt de schade gereflecteerd. (Bv. Als het kind van
een professor ziek is moet je thuisblijven voor hen)
Oorzaken (zwangerschap, pensioen) en Vormen van schade? Niet genoeg inkomen om
basisbehoeften te voorzien (let op niet de stijgende energie want geen menselijke schade).
Risico op onvolwaardige deelname aan de MY zoals bv. Een handicap.
à We zijn sociaal zeker als we tegen deze 3 vormen van schade, deze risico’s beschermd zijn.
Maar de sz zal nooit alles volledig dekken.
2. Instrumenten – SZH in de instrumentele betekenis
o.m. recht socialezekerheidsrecht?
Wettelijk ( wg regelt szh zelf) 1 buitenwettelijk? ( wg lat het over aan de werkgever)
socialezekerheidsprestaties
in natura 1 in speciën
, preventie, herstel, vergoeding
vergoedingsvormen?
inkomensaanvulling
inkomensvervanging
minimuminkomen
Om de toestand van de sociale zekerheid zo goed mogelijk te bereiken hebben we
instrumenten nodig en er zijn veel instrumenten om de sociale zekerheid te bereiken. Zoals
het recht zelf, het socialezekerheidsrecht maar niet alle instrumenten zijn wettelijk.
Wettelijke instrumenten? WG neemt zelf de verantwoordelijk om zelf de instrumenten in te
richten. De verantwoordelijkheid van de OH om het in te richten. (Dit vak is wettelijk)
Buiten wettelijke instrumenten? Werkgever zelf dit gaat creëren zoals
hospitalisatieverzekering, aanvullende pensioenen (<-> wettelijke pensioenen). De werkgever
wordt er niet toe verplicht.
Vormen? U krijgt iets in natura of in speciën (geld bv. Geneeskundige zorgen en deze krijg je
terugbetaald in geld.)
Preventie van menselijke schade? Hier moet het szh-recht in eerste instantie naar streven.
Zoals verkeersregels, arbeidsbemiddeling. Als herstel van schade niet kan dan moet deze
schade moet worden vergoed. Bv. mensen die gevaar lopen op een beroepsziekte deze
tijdelijk. Te laten stoppen (preventie) een als dit niet kan of te laat is want er is menselijke
schade, dan gaan herstellen door bv. een inkomens vervangende uitkering. Pas wanneer
menselijke schade niet kan worden voorkomen of hersteld, moet het socialezekerheidsrecht
voorzien in vergoedende maatregelen.
Vergoedingsvormen?
1. Inkomen van de mensen “aanvullen” omdat er extra uitgaven zijn. Het gaat over
uitgaven die ons moeten beschermen tegen menselijke schade bv. Kinderen ten laste
en dus kinderbijslag. Gezinsbijslag. Kosten te maken met medische verzorging. =
inkomensaanvulling
2. Verlies van arbeidsinkomen door ziekte is een menselijke schade dan kent men een
vervangingsinkomen toe. Maar als het fabriek opfikt waar je werkt dan is dat GEEN
MENSELIJKE SCHADE MAAR ECONOMSICHE SCHADE. = inkomensvervanging
3. Minimuminkomen om armoede te voorkomen. = minimuminkomen
B. Grondrecht op sociale zekerheid
, De grondrechtnormen leggen in BE de volgende 4 beginselen op aan de BE WG.
1. Socialezekerheidsplicht
internationale normen?
open of minimumnormen, verbindend maar geen rechtstreekse werking, politieke controle (
al naargelang het verdrag) en sanctie door politieke druk.
art. 23 Gw?
geen subjectieve socialezekerheidsrechten
alleen kennelijke onredelijke maatregelen
legaliteitsbeginsel, maar machtiging toegelaten
Plicht van de WG om SZ tot stand te brengen. Om ervoor te zorgen dat we deze rechten
krijgen. Er wordt een plicht aan de landen opgelegd om dit tot stand te brengen zodat we deze
kunnen afdwingen voor de rechter. Internationale context; zie verdragen (ratificatie en
goedgekeurd worden bij wet eerdat deze afdwingbaar is in BE) en conventies 2, 128 waar dit
in staat. Verdragen leggen plicht op aan de sg zodat deze een sz-systeem tot stand moet
brengen. Controle? Door int. Arbeidsorganisaties.
Art 23 GW: aangenomen dat het geen rechtsreeks subjectieve rechten verleend. Maar wel de
verplichting oplegt om « voldoende » sz-voorzieningen op de richten. Zodat mensen een
menswaardig leven kunnen leiden. Hof zal alleen maar optreden hier als de wet kennelijk
onredelijk is zoals bv. Alle sociale rechten van kinderen wegnemen. De formele wetgevers
moeten de rechten en plichten bepalen onder welke voorwaarden we er recht op hebben (=
legaliteitsbeginsel). Maar uit RS van het GWH de wetgever een bepaalde machtiging mag
geven aan de koning op voorwaarde dat het nauwkeurig omschreven is en dat de wetgever
ook richtlijnen moet meegegeven want de WG moet het beleid maken. Rechten door de
wetten die art 23 GW uitvoeren.
2. Ongestoord genot van uitkeringen
1ste Aanv Prot bij EVRM
socialezekerheidsuitkeringen = eigendom
verkregen recht of legitieme verwachting
è wetswijziging niet verboden
beperking bij wet en in algemeen belang
redelijk en evenredig
ruime beoordelingsvrijheid
De sociale zekerheidsplicht vinden we nergens in het EVRM expliciet terug, maar wel
ongestoord genot van eigendom. Dit zien we in het aanv. Protocol bij EVRM. Het hof is dat
begrip eigendom breder en breder gaan bekijken. En zowel de arbeidsinkomen als de
uitkeringen worden gezien als eigendom en genieten dus dezelfde bescherming als de
eigendom van een huis. Geldt niet alleen voor de verkregen rechten (verkregen SZH-
uitkeringen) maar ook op de rechten ( uitkeringen) waarop we legitiem kunnen op rekenen
dat we die gaan krijgen. Bv. Je mag verwachten als je 64 bent dat je volgend jaar op pensioen
PROFESSOR G. VAN LIMBERGHEN
,Inleiding
We gaan kijken naar het begrip SZH, de grondrechtnormen inzake SZH en de
socialezekerheidswetgeving waarmee de BE staat het SZH-stelsel inricht. De BE wetgevers
hanteren daarbij verschillende sociale zekerheidstechnieken en vertrouwen de uitvoering van
de socialezekerheidswetgeving toe aan verscheidene categorieën van socialezekerheids
instellingen.
A. Begrip sociale zekerheid?
1. SZH als Toestand
Zekerheid?
= buiten gevaar, beveiligd tegen verlies
Sociaal?
bescherming tegen menselijke schade bv. gezondheidsschade, onvolwaardige deelame
MY
individueel + gereflecteerd ( en dus onrechtstreeks)
oorzaken en vormen?
ontoereikend inkomen
verlies van gezondheid en verdienvermogen
onvolwaardige deelname aan maatschappelijk leven
Dubbele betekenis. Duidt een toestand en een instrument aan waarmee we die toestand
proberen te bereiken. Met als ijkpunt een menswaardig leven.
Sociaal? Schade aan mensen en het beveiligd zijn daartegen. 2 soorten menselijke schade
zoals individueel (bv. corona, ziek) of gereflecteerd (schade aan andere individuen maar
omdat we met hen een relatie hebben wordt de schade gereflecteerd. (Bv. Als het kind van
een professor ziek is moet je thuisblijven voor hen)
Oorzaken (zwangerschap, pensioen) en Vormen van schade? Niet genoeg inkomen om
basisbehoeften te voorzien (let op niet de stijgende energie want geen menselijke schade).
Risico op onvolwaardige deelname aan de MY zoals bv. Een handicap.
à We zijn sociaal zeker als we tegen deze 3 vormen van schade, deze risico’s beschermd zijn.
Maar de sz zal nooit alles volledig dekken.
2. Instrumenten – SZH in de instrumentele betekenis
o.m. recht socialezekerheidsrecht?
Wettelijk ( wg regelt szh zelf) 1 buitenwettelijk? ( wg lat het over aan de werkgever)
socialezekerheidsprestaties
in natura 1 in speciën
, preventie, herstel, vergoeding
vergoedingsvormen?
inkomensaanvulling
inkomensvervanging
minimuminkomen
Om de toestand van de sociale zekerheid zo goed mogelijk te bereiken hebben we
instrumenten nodig en er zijn veel instrumenten om de sociale zekerheid te bereiken. Zoals
het recht zelf, het socialezekerheidsrecht maar niet alle instrumenten zijn wettelijk.
Wettelijke instrumenten? WG neemt zelf de verantwoordelijk om zelf de instrumenten in te
richten. De verantwoordelijkheid van de OH om het in te richten. (Dit vak is wettelijk)
Buiten wettelijke instrumenten? Werkgever zelf dit gaat creëren zoals
hospitalisatieverzekering, aanvullende pensioenen (<-> wettelijke pensioenen). De werkgever
wordt er niet toe verplicht.
Vormen? U krijgt iets in natura of in speciën (geld bv. Geneeskundige zorgen en deze krijg je
terugbetaald in geld.)
Preventie van menselijke schade? Hier moet het szh-recht in eerste instantie naar streven.
Zoals verkeersregels, arbeidsbemiddeling. Als herstel van schade niet kan dan moet deze
schade moet worden vergoed. Bv. mensen die gevaar lopen op een beroepsziekte deze
tijdelijk. Te laten stoppen (preventie) een als dit niet kan of te laat is want er is menselijke
schade, dan gaan herstellen door bv. een inkomens vervangende uitkering. Pas wanneer
menselijke schade niet kan worden voorkomen of hersteld, moet het socialezekerheidsrecht
voorzien in vergoedende maatregelen.
Vergoedingsvormen?
1. Inkomen van de mensen “aanvullen” omdat er extra uitgaven zijn. Het gaat over
uitgaven die ons moeten beschermen tegen menselijke schade bv. Kinderen ten laste
en dus kinderbijslag. Gezinsbijslag. Kosten te maken met medische verzorging. =
inkomensaanvulling
2. Verlies van arbeidsinkomen door ziekte is een menselijke schade dan kent men een
vervangingsinkomen toe. Maar als het fabriek opfikt waar je werkt dan is dat GEEN
MENSELIJKE SCHADE MAAR ECONOMSICHE SCHADE. = inkomensvervanging
3. Minimuminkomen om armoede te voorkomen. = minimuminkomen
B. Grondrecht op sociale zekerheid
, De grondrechtnormen leggen in BE de volgende 4 beginselen op aan de BE WG.
1. Socialezekerheidsplicht
internationale normen?
open of minimumnormen, verbindend maar geen rechtstreekse werking, politieke controle (
al naargelang het verdrag) en sanctie door politieke druk.
art. 23 Gw?
geen subjectieve socialezekerheidsrechten
alleen kennelijke onredelijke maatregelen
legaliteitsbeginsel, maar machtiging toegelaten
Plicht van de WG om SZ tot stand te brengen. Om ervoor te zorgen dat we deze rechten
krijgen. Er wordt een plicht aan de landen opgelegd om dit tot stand te brengen zodat we deze
kunnen afdwingen voor de rechter. Internationale context; zie verdragen (ratificatie en
goedgekeurd worden bij wet eerdat deze afdwingbaar is in BE) en conventies 2, 128 waar dit
in staat. Verdragen leggen plicht op aan de sg zodat deze een sz-systeem tot stand moet
brengen. Controle? Door int. Arbeidsorganisaties.
Art 23 GW: aangenomen dat het geen rechtsreeks subjectieve rechten verleend. Maar wel de
verplichting oplegt om « voldoende » sz-voorzieningen op de richten. Zodat mensen een
menswaardig leven kunnen leiden. Hof zal alleen maar optreden hier als de wet kennelijk
onredelijk is zoals bv. Alle sociale rechten van kinderen wegnemen. De formele wetgevers
moeten de rechten en plichten bepalen onder welke voorwaarden we er recht op hebben (=
legaliteitsbeginsel). Maar uit RS van het GWH de wetgever een bepaalde machtiging mag
geven aan de koning op voorwaarde dat het nauwkeurig omschreven is en dat de wetgever
ook richtlijnen moet meegegeven want de WG moet het beleid maken. Rechten door de
wetten die art 23 GW uitvoeren.
2. Ongestoord genot van uitkeringen
1ste Aanv Prot bij EVRM
socialezekerheidsuitkeringen = eigendom
verkregen recht of legitieme verwachting
è wetswijziging niet verboden
beperking bij wet en in algemeen belang
redelijk en evenredig
ruime beoordelingsvrijheid
De sociale zekerheidsplicht vinden we nergens in het EVRM expliciet terug, maar wel
ongestoord genot van eigendom. Dit zien we in het aanv. Protocol bij EVRM. Het hof is dat
begrip eigendom breder en breder gaan bekijken. En zowel de arbeidsinkomen als de
uitkeringen worden gezien als eigendom en genieten dus dezelfde bescherming als de
eigendom van een huis. Geldt niet alleen voor de verkregen rechten (verkregen SZH-
uitkeringen) maar ook op de rechten ( uitkeringen) waarop we legitiem kunnen op rekenen
dat we die gaan krijgen. Bv. Je mag verwachten als je 64 bent dat je volgend jaar op pensioen
