Taalbeschouwing 1-1
WOORDLEER
Woordleer = de eigenschappen die bij woorden horen, bestuderen.
10 woordsoorten:
1) Zelfstandig naamwoord (substantief)
2) Bijvoeglijk naamwoord (adjectief)
3) Telwoord (numerle) = OPEN KLASSEN
4) Werkwoord (verbum)
5) Lidwoord (artikel)
6) Voornaamwoord (pronomen)
7) Bijwoord (adverbium)
8) Voorzetsel (prepositie) = GESLOTEN KLASSEN
9) Voegwoord (conjunctie)
10) Tussenwerpsel (interjectie)
1)Het zelfstandig naamwoord
Duiden een ‘zelfstandigheid’ aan.
Kunnen voorafgegaan worden door een lidwoord.
Hebben een genus: mannelijk, vrouwelijk of onzijdig.
Verkleinwoord van maken mogelijk.
Kunnen in meervoudsvorm voorkomen.
Plurale tantum (= enkel mv.) Singulare tantum (= enkel enk.)
2 soorten:
- Soortnamen = duiden aan tot welke soort iemand/iets behoort.
Bv. vogel, bal, hout, champagne…
- Eigennamen = geven een naam aan iets/iemand + worden met hoofdletter geschreven.
Hier kan ook een lidwoord bij staan als de eigennaam voorkomt als bijvoeglijke bepaling.
Bv. Jan was avontuurlijk. - De Jan van vroeger was avontuurlijker.
Bv. Gors-Opleeuw is een klein dorpje. - Het Gors van vroeger was klein.
2)Het bijvoeglijk naamwoord
Geeft een kenmerk, toestand of eigenschap van het zelfstandig naamwoord.
Op veel bn kunnen de trappen van vergelijking toegepast worden.
Bv. hoog - hoger - hoogst.
Trappen van vgl niet mogelijk bij stofaanduidende bn of stofadjectieven.
Bv. houten, zijden, katoenen, aluminium, plastic.
1
, Gebruik op 3 manieren:
Zelfstandig = bn staan los in zinnen.
Bv. Wil jij een rode of een witte? rode en witte = bn.
Bv. Zij is de slimste van de klas. slimste = bn.
Attributief = bn staat voor het zn. -> bn is dan een bijvoeglijke bepaling.
Bv. het blauwe boek. blauwe = bn.
Predicatief = bn komt voor als naamwoordelijk deel vh gezegde of als gesteldheid.
Bv. het boek is blauw. blauw = bn.
3)Het telwoord
Duiden een aantal of een rangnummer aan.
2 soorten:
Hoofdtelwoorden
o Bepaalde: één, twee, drie, vier…
o Onbepaalde: enkele, verschillende…
Rangtelwoorden
o Bepaalde: eerste, tweede, derde, vierde…
o Onbepaalde: hoeveelste, zoveelste, laatste…
4)Het werkwoord
3 hoofdgroepen:
- Zelfstandige werkwoorden = Hoofdwerkwoorden
- Koppelwerkwoorden
- Hulpwerkwoorden
4.1) Zelfstandige werkwoorden
Drukken actie, handeling of gebeurtenis uit.
Zijn persoonsvormen.
Kunnen op zichzelf bestaan, hebben niet per se een ander werkwoord nodig.
Bv. Jeanne speelde in de tuin. Speelde = hoofdww: zelfstandig ww
Bv. Jan gaat tennissen. Tennissen = hoofdww: zelfstandig ww.
3 onderverdelingen:
Transitieve of overgankelijke ww = ww die LV moéten hebben.
Bv. Hij slaat IEMAND (LV).
Bv. Hij belemmert IETS (LV).
Pseudo-transitieve ww = ww die LV kùnnen hebben.
Bv. Hij leest. - Hij leest IETS (LV).
Bv. Wij spelen. - Wij spelen IETS (LV).
Intransitieve of onovergankelijke ww = ww die géén LV kunnen hebben.
Bv. Hij komt. (Niet: Hij komt iemand/iets)
Bv. Hij gaat. (Niet: Hij gaat iemand/iets)
2
WOORDLEER
Woordleer = de eigenschappen die bij woorden horen, bestuderen.
10 woordsoorten:
1) Zelfstandig naamwoord (substantief)
2) Bijvoeglijk naamwoord (adjectief)
3) Telwoord (numerle) = OPEN KLASSEN
4) Werkwoord (verbum)
5) Lidwoord (artikel)
6) Voornaamwoord (pronomen)
7) Bijwoord (adverbium)
8) Voorzetsel (prepositie) = GESLOTEN KLASSEN
9) Voegwoord (conjunctie)
10) Tussenwerpsel (interjectie)
1)Het zelfstandig naamwoord
Duiden een ‘zelfstandigheid’ aan.
Kunnen voorafgegaan worden door een lidwoord.
Hebben een genus: mannelijk, vrouwelijk of onzijdig.
Verkleinwoord van maken mogelijk.
Kunnen in meervoudsvorm voorkomen.
Plurale tantum (= enkel mv.) Singulare tantum (= enkel enk.)
2 soorten:
- Soortnamen = duiden aan tot welke soort iemand/iets behoort.
Bv. vogel, bal, hout, champagne…
- Eigennamen = geven een naam aan iets/iemand + worden met hoofdletter geschreven.
Hier kan ook een lidwoord bij staan als de eigennaam voorkomt als bijvoeglijke bepaling.
Bv. Jan was avontuurlijk. - De Jan van vroeger was avontuurlijker.
Bv. Gors-Opleeuw is een klein dorpje. - Het Gors van vroeger was klein.
2)Het bijvoeglijk naamwoord
Geeft een kenmerk, toestand of eigenschap van het zelfstandig naamwoord.
Op veel bn kunnen de trappen van vergelijking toegepast worden.
Bv. hoog - hoger - hoogst.
Trappen van vgl niet mogelijk bij stofaanduidende bn of stofadjectieven.
Bv. houten, zijden, katoenen, aluminium, plastic.
1
, Gebruik op 3 manieren:
Zelfstandig = bn staan los in zinnen.
Bv. Wil jij een rode of een witte? rode en witte = bn.
Bv. Zij is de slimste van de klas. slimste = bn.
Attributief = bn staat voor het zn. -> bn is dan een bijvoeglijke bepaling.
Bv. het blauwe boek. blauwe = bn.
Predicatief = bn komt voor als naamwoordelijk deel vh gezegde of als gesteldheid.
Bv. het boek is blauw. blauw = bn.
3)Het telwoord
Duiden een aantal of een rangnummer aan.
2 soorten:
Hoofdtelwoorden
o Bepaalde: één, twee, drie, vier…
o Onbepaalde: enkele, verschillende…
Rangtelwoorden
o Bepaalde: eerste, tweede, derde, vierde…
o Onbepaalde: hoeveelste, zoveelste, laatste…
4)Het werkwoord
3 hoofdgroepen:
- Zelfstandige werkwoorden = Hoofdwerkwoorden
- Koppelwerkwoorden
- Hulpwerkwoorden
4.1) Zelfstandige werkwoorden
Drukken actie, handeling of gebeurtenis uit.
Zijn persoonsvormen.
Kunnen op zichzelf bestaan, hebben niet per se een ander werkwoord nodig.
Bv. Jeanne speelde in de tuin. Speelde = hoofdww: zelfstandig ww
Bv. Jan gaat tennissen. Tennissen = hoofdww: zelfstandig ww.
3 onderverdelingen:
Transitieve of overgankelijke ww = ww die LV moéten hebben.
Bv. Hij slaat IEMAND (LV).
Bv. Hij belemmert IETS (LV).
Pseudo-transitieve ww = ww die LV kùnnen hebben.
Bv. Hij leest. - Hij leest IETS (LV).
Bv. Wij spelen. - Wij spelen IETS (LV).
Intransitieve of onovergankelijke ww = ww die géén LV kunnen hebben.
Bv. Hij komt. (Niet: Hij komt iemand/iets)
Bv. Hij gaat. (Niet: Hij gaat iemand/iets)
2
