Samenvatting Psychologie - Prof. Beckers

Hoofdstuk 1: psychologie als
wetenschap
Wat is psychologie () en wat is het niet?
Psychologie = breed veld, met vele specialismen, maar in wezen is psychologie de
wetenschap van gedrag en mentale processen

NIET: speculatie over de menselijke natuur of een verzameling van volkswijsheden over
gedrag waarvan iedereen ‘weet’ dat ze juist zijn

Pseudowetenschap: elke poging om fenomenen uit de natuurlijke wereld te verklaren die
niet gebaseerd is op empirische observatie of op de wetenschappelijke methode

Groepering in 2 groepen
- Fundamentele psychologie
o Voeren onderzoek over het brede domein van   basisprocessen
o Werken soms voor bedrijven of voor overheid
o Geven soms les aan universiteit of in hoge scholen
- Toegepaste  = het gebruiken van kennis uit fundamentele  om ‘probleem’ op te
lossen
o Organisatie, ergonomie, arbeid, sport
o School
o Klinisch, gezondheid, forensisch

KLINISCH PSYCHOLOOG PSYCHIATER
- Diploma master of doctor in  - Diploma arts of doctor in de
- Klemtoon op onderzoeksmethoden medische wetenschappen of
en psychologische therapieën van specialisatie
mentale en gedragsproblemen - Klemtoom op medicamenteuze
- Geen medicatie vs behandeling van mentale en
- Behandelingen in beste geval deels gedragsproblemen
terugbetaald door RIZIV - Mag medicatie vs
- Terugbetaald door RIZIV
 groot verschil dus

Methoden van onderzoek in psychologie
Psychologen gebruiken wetenschappelijke methoden om nieuwe ideeën empirisch te testen
- Empirisch onderzoek = onderzoeksbenadering die steunt op directe of indirecte
waarnemingen (observaties) als onderzoeksgegevens
o Meten, speculatie
o Niet gezagsargument

, - Wetenschappelijke methode = vijfstapsproces voor empirisch onderzoek van een
hypothese in omstandigheden, ontwikkeld om vertekening en vooroordelen uit te
sluiten
- Doel: ontwikkelen/evalueren van omvattende verklaringen voor gedrag en mentale
processen = wetenschappelijke theorieën

5-stapsproces
1) Hypothese ontwikkelen: uitspraak die bepaalde wetmatigheid over gedrag beschijft
2) Specifieke voorspelling:
a. Operationalisering: vertaling van hypothese in specifieke voorspelling; met
bepaling van exacte procedures om experimentele condities en metingen van
resultaten vast te leggen
b. Onafh variabele: variabele die door de onderzoeker gemanipuleerd wordt
c. Controle en randomisatie
i. Andere factoren constant houden
ii. Toevallige toewijzing
3) Objectieve data verzamelen
a. Gegevens: info verzameld door onderzoeker voor testen van hypothese
b. Afhankelijke variabele: gemeten resultaat van studie = responsen
4) Analyseren van resultaten = gebaseerd op statistische analyse van resultaten:
aanhouden of verwerpen van hypothese
5) Publiceren, bekritiseren en repliceren van resultaten
a. Toets door collega onderzoekers (peer)
b. Repliceren, verfijnen, weerleggen

Types van verklarend psychologisch onderzoek
- Gevalstudies
o Gedetailleerde studie van 1 enkel individu
o Methode typisch gebruikt door freud
o - Geen vergelijking want maar 1 persoon  geen causaliteitsuitspraak
mogelijk
- Correlationele studies
o Geen causaliteitsuitspraak
o Wel verbadsuitspraak
o Verband
 tussen score op X en score op Y
 Tussen aan/afwezigheid van X en Y
o Correlatiecoëfficiënt: r
- Experimentele methode: in een experiment manipuleert de onderzoeker de
werkelijkheid, met als doel causaliteit te achterhalen
o Cruciale begrippen
 Onafhankelijke variabele: gemanipuleerd
 Experimentele conditie
 Controleconditie
 Afhankelijke variabele: gedragseffect
 Controle over ‘storende’ factoren
 Alles gelijk, behalve gemanipuleerde factor

,  Randomisering
 Voorkomen van ‘vertekeningen’ van resultaten

Vertekeningen
- Door observator
- Op basis van verwachting
- Effect op het ontwerpen van een studie, op data-verzameling, of op interpretatie van
resultaten
- Moeten alles in het werk stellen om storende variabelen te controleren

 Controleren van vertekening
o Blinde controle
 Deelnemer kent hypothese niet
 Deelnemer weet niet in welke onderzoeksconditie hij zit (placebo)
o Dubbel-blinde controle:
 Ook degene die onderzoek uitvoert kent hypothese niet
 Ook onderzoeker weet niet in welke conditie deelnmer zit

Validiteit van onderzoek

Interne validiteit
- Kan effect worden toegeschreven aan onafhankelijke variabele
- Verkrijgt andere onderzoeker dezelfde resultaten  ‘verwachtingen’ die de
onderzoeker heeft verandert het resultaat
Externe validiteit
- Gelden conclusies ook bij andere personen, andere manipulatie, andere afhankelijke
meting, andere context, …
- Mogen we steekproef veralgemenen?

Ethische aspecten in psychologisch onderzoek
- Misleiding: onderzoek naar effect op onbewuste beïnvloeding van gedrag: kan je niet
op voorhand zeggen dus mensen misleiden  mag niet tenzij goede reden + geen
schadelijke effecten + na afloop duidelijke uitleg aan deelnemers
- Debriefing
- Dierenonderzoek (meer controle over dieren en omgeving dan bij mensen + meer
standaardisatie)
o Effect erfelijkheid / omgeving
o Snellere ontwikkelingsprocessen
o Gelijkenis met mens = dan pas is onderzoek interessant
o Zuiver wetenschappelijk onderzoek
 niet problemen van externe validiteit!


Belangrijke perspectieven of benaderingen in de 
De moderne  ontwikkelde vanuit verschillende tegengestelde tradities, waaronder
structuralisme, functionalisme, Gestalt-, behaviorisme en psychoanalyse

, Structuralisme
- Ontdekken van basisstructuren van de geest en het denken  de geest
onderverdelen in verschillende elementen
- Methode = introspectie (necker kubus)  trainen om zo goed mogelijk te
omschrijven wat er in omgeving gebeurt  zo achterhalen hoe mensen denken
- Kritiek = simplistisch en subjectief
- Wundt en titchener

Functionalisme
- Geloof dat mentale processen best te begrijpen zijn in termen van adaptief doel en
functie
- Hoe hebben mensen zich aangepast aan omgeving?  toegepaste vragen op
adaptieve waarden
- W. James

Gestalt psychologie
- Geïnteresseerd in hoe we ‘perceptuele gehelen’ construeren
- Het idee dat geheel meer is dan de som van de delen (niet zomaar elementaire
deeltjes)
- Iets is zeer anders als gevolg van hoe de context beïnvloed wat je ziet
- Kohler en Koffka
o Studie met apen: interesse in aha-erlebenis  plotse ingave bij apen wanneer
ze opeens tot een idee komen, een plots idee van inzicht
o Meer dan optelsom van voorafgaande processen

Behaviorisme
- Bestudeerde psychologie enkel en alleen vanuit direct oberveerbare gebeurtenissen
- Meer objectieve grondslagen vastleggen
- Objectief is niet het menselijk mentaal functioneren bestuderen maar de studie van
het menselijk gedrag  het mentale kan je niet rechtstreeks interpreteren maar het
gedrag kan je wel meten en observeren = wetmatigheden vastleggen tussen stimuli
en gedrag

Psychoanalyse
- Stelde dat mentale (en het gedrag) het gevolg zijn van (conflicten in) het onbewuste
- Vandaag grotendeels verlaten
- Wel belangrijke verdienste  gedrag begrijpen? Onbewuste gedachten bekijken
stelde het onbewuste centraal: grote rol in mentale functioneren
- Het idee is aanvaard dat vele processen onbewust zijn maar het gevolg van
onbewuste processen is verworpen

Belangrijkste invalshoeken die moderne  karakteriseren
- Biologisch: biologische grondslagen die aan basis liggen of beïnvloed worden 
evolutionaire  en gedragsneuronen