H17 Stedelijke ecosystemen
Biologie 17.1: Het ecosysteem stad
Energie
Chemosynthese = productie van organische stoffen m.b.v. chemische energie die vrijkomt bij
de oxidatie van anorganische stoffen (H2S, NH4+, NO2-). Doel: energie voor organismen rond
onderzeese vulkanische geisers. Afvalproduct: zwavelzuur (H2SO4).
De energie die planten en bacteriën via foto- en chemosynthese vastleggen, is beschikbaar
voor andere organismen in het ecosysteem (via symbiose/als voedsel).
Energiestroom
Autotrofe organismen = producten → aan het begin van de voedselketen.
Planten = foto-autotrofe organismen → fotosynthese met lichtenergie;
Chemo-autotrofe bacteriën → chemosynthese met chemische energie.
Heterotrofe organismen = consumenten → gebruik organische stoffen als brandstof.
Schimmels en bacteriën = reducenten → afbraak dood materiaal tot anorganische stoffen.
Microklimaat
Bij gebruik van energie ontstaat warmte → het microklimaat van de stad wijkt af van het klimaat
in de omgeving (warmer, minder wind, drogere bodem door abiotische factoren).
, H17 Stedelijke ecosystemen
Biologie 17.2: De stad selecteert
Populaties verdwijnen
Mensen hebben het ecosysteem ‘stad’ zo vormgegeven, dat de biodiversiteit er afneemt →
tolerantiegrenzen abiotische factoren worden overschreden.
Een nieuwe kans
De biodiversiteit kan na verloop van tijd ook weer toenemen → de grote variatie aan habitats
en niches. Het microklimaat in de stad is voor sommige soorten juist gunstig.
Iedereen zijn eigen plek
In het stadscentrum is de biodiversiteit klein → weinig ruimte. Bij een gradiëntenecosysteem
veranderen de abiotische factoren vanaf de ene naar de andere kant geleidelijk > buitenwijk.
Gradiënten = geleidelijke veranderingen (vochtgehalte bodem, temperatuur).
Je aanpassen aan de stad
Adaptie = een verandering in bouw of gedrag van een soort → beter aangepast aan de
heersende milieufactoren. Adaptie in gedrag gaat door imitatie sneller dan in bouw.
Exoot = organisme dat oorspronkelijk niet in een gebied voorkomt, maar zich er vestigt.
Fitness = vermogen om bepaalde allelen door te geven aan de volgende generatie.
Een grote fitness zorgt voor een gevarieerde genetische samenstelling.
Kwetsbare populaties
Grote populaties zijn genetisch heel divers. Flessenhalseffect = de verandering in
allelfrequenties na een ramp waarbij het aantal individuen/allelen sterk is afgenomen.
Volhouden in een nieuwe omgeving
Foundereffect = zonder nieuwe immigratie blijft de genetische diversiteit gelijk. Dit is geen
probleem als de diversiteit groot is, maar door inteelt kan een populatie kwetsbaar worden.
Genetic drift = dieren kunnen elkaar moeilijk vinden, waardoor weinig voortplanting →
genetische diversiteit neemt af.
Concurrentie: ontstaat wanneer twee soorten een overlappende habitat en niche hebben.
Steden als eilanden
Hoe groter de stad, hoe groter de diversiteit aan habitats en niches. Hoe snel een soort een
stad koloniseert, hangt af van de af afstand → hoe kleiner de afstand, hoe gemakkelijker de
kolonisatie: grotere soorten bereiken sneller de stad.
Concurrentie is ook belangrijk: nieuwe soorten hebben hierdoor minder kans om te migreren.
Eilandtheorie = theoretisch model dat beschrijft hoeveel soorten er op een bepaald moment in
een min of meer geïsoleerd gebied voorkomen. Na verloop van tijd ontstaat er een evenwicht
tussen het aantal immigrerende soorten en het aantal uitstervende soorten (extinctie).
Biologie 17.1: Het ecosysteem stad
Energie
Chemosynthese = productie van organische stoffen m.b.v. chemische energie die vrijkomt bij
de oxidatie van anorganische stoffen (H2S, NH4+, NO2-). Doel: energie voor organismen rond
onderzeese vulkanische geisers. Afvalproduct: zwavelzuur (H2SO4).
De energie die planten en bacteriën via foto- en chemosynthese vastleggen, is beschikbaar
voor andere organismen in het ecosysteem (via symbiose/als voedsel).
Energiestroom
Autotrofe organismen = producten → aan het begin van de voedselketen.
Planten = foto-autotrofe organismen → fotosynthese met lichtenergie;
Chemo-autotrofe bacteriën → chemosynthese met chemische energie.
Heterotrofe organismen = consumenten → gebruik organische stoffen als brandstof.
Schimmels en bacteriën = reducenten → afbraak dood materiaal tot anorganische stoffen.
Microklimaat
Bij gebruik van energie ontstaat warmte → het microklimaat van de stad wijkt af van het klimaat
in de omgeving (warmer, minder wind, drogere bodem door abiotische factoren).
, H17 Stedelijke ecosystemen
Biologie 17.2: De stad selecteert
Populaties verdwijnen
Mensen hebben het ecosysteem ‘stad’ zo vormgegeven, dat de biodiversiteit er afneemt →
tolerantiegrenzen abiotische factoren worden overschreden.
Een nieuwe kans
De biodiversiteit kan na verloop van tijd ook weer toenemen → de grote variatie aan habitats
en niches. Het microklimaat in de stad is voor sommige soorten juist gunstig.
Iedereen zijn eigen plek
In het stadscentrum is de biodiversiteit klein → weinig ruimte. Bij een gradiëntenecosysteem
veranderen de abiotische factoren vanaf de ene naar de andere kant geleidelijk > buitenwijk.
Gradiënten = geleidelijke veranderingen (vochtgehalte bodem, temperatuur).
Je aanpassen aan de stad
Adaptie = een verandering in bouw of gedrag van een soort → beter aangepast aan de
heersende milieufactoren. Adaptie in gedrag gaat door imitatie sneller dan in bouw.
Exoot = organisme dat oorspronkelijk niet in een gebied voorkomt, maar zich er vestigt.
Fitness = vermogen om bepaalde allelen door te geven aan de volgende generatie.
Een grote fitness zorgt voor een gevarieerde genetische samenstelling.
Kwetsbare populaties
Grote populaties zijn genetisch heel divers. Flessenhalseffect = de verandering in
allelfrequenties na een ramp waarbij het aantal individuen/allelen sterk is afgenomen.
Volhouden in een nieuwe omgeving
Foundereffect = zonder nieuwe immigratie blijft de genetische diversiteit gelijk. Dit is geen
probleem als de diversiteit groot is, maar door inteelt kan een populatie kwetsbaar worden.
Genetic drift = dieren kunnen elkaar moeilijk vinden, waardoor weinig voortplanting →
genetische diversiteit neemt af.
Concurrentie: ontstaat wanneer twee soorten een overlappende habitat en niche hebben.
Steden als eilanden
Hoe groter de stad, hoe groter de diversiteit aan habitats en niches. Hoe snel een soort een
stad koloniseert, hangt af van de af afstand → hoe kleiner de afstand, hoe gemakkelijker de
kolonisatie: grotere soorten bereiken sneller de stad.
Concurrentie is ook belangrijk: nieuwe soorten hebben hierdoor minder kans om te migreren.
Eilandtheorie = theoretisch model dat beschrijft hoeveel soorten er op een bepaald moment in
een min of meer geïsoleerd gebied voorkomen. Na verloop van tijd ontstaat er een evenwicht
tussen het aantal immigrerende soorten en het aantal uitstervende soorten (extinctie).
