Samenvatting - sociologie (srw)

Sociologie



Deel 1: Op verkenningstocht
Hoofdstuk 1: Sociologie, een poging tot definitie
1. Definitie
- Wat is sociologie?
o Geen éénduidige definitie van sociologie (meer dan 80 verschillende definities)
 3 elementen die voorkomen in iedere definitie van sociologie
Het is een wetenschap
Het gaat omtrent sociaal handelen: gedrag van en tussen mensen
Niet elke vorm van gedrag tussen mensen, maar gedrag dat via vaste
gedragspatronen verloopt
o Sociologie is een samenstelling van
 Socius (Latijns woord voor ‘metgezel’) / societas (‘samenleving’)
 Logos (Grieks woord voor ‘wetenschap’)
o Sociologie
 bestudeert de sociale werkelijkheid (enkel menselijke samenlevingen)
 heeft haar spelregels
 voorlopige definitie: sociologie is de wetenschap van de menselijke
samenlevingen
1.1. Wetenschapskennis VS ervaringskennis
- Ervaringskennis
o Beperkt: tot wat we nu ervaren
o Subjectief: afhankelijk van persoon tot persoon
o Absoluut: omdat je het zelf ervaren hebt lijkt het
absoluut
o Moeilijk verwoordbaar bv. gevoelens voor iemand
o Gericht op het totale object: naar het volledige
plaatje kijken
- Wetenschapskennis
o Onbeperkt
o Altijd aanvechtbaar (cfr. Popper)
 Wetenschap draait om uw theorie continu in vraag te stellen en op zoek te
gaan naar feiten die uw theorie weerleggen
o Perfect mededeelbaar
o Aspectueel: wetenschap draait altijd maar enkel om 1 aspect
 Biologie: draait om het menselijk lichaam
 Sociologie: leefwereld van de mens
 Psychologie: geest van de mens
 ….
o Vertrekt vanuit onderzoekcyclus
o Strikte voorwaarden bij verzamel, verwerken en analyse van gegevens

- Sociologie is NIET gelijk aan ervaringskennis  sociologie is een wetenschap, dus het is gelijk
aan wetenschapskennis
1

,Sociologie


1.2. Sociale wetenschappen VS natuurwetenschappen
- Onderzoekselementen
o Sociale wetenschappen: verschillende individuen/samenlevingen/…
o Natuurwetenschappen: identieke onderzoekselementen bv. moleculen, cijfers…

- Wetmatigheden
o Sociale wetenschappen: geen wetmatigheden / niet universeel
 Wat in het westen belangrijk is, kan in Azië niet belangrijk zijn
 Polygamie: overkoepelend
Polygenie: een man moet/mag meerdere vrouwen hebben
Polyandrie: een vrouw mag meerdere mannen hebben
o Natuurwetenschappen: universele wetmatigheden / overal en altijd geldig
Zwaartekracht
Formule in wiskunde
Wet in fysica
….
- Onderzoeker buiten het onderzoeksveld VS deel van het veld
o Natuurwetenschappen: onderzoeker staat buiten het onderzoeksveld
o Sociale wetenschappen: onderzoeker staat binnenin het veld
 Is sociologie 100% objectief/neutraal/waardenvrij?
Kan een gescheiden onderzoeker objectief onderzoek doen naar de
gevolgen van een scheiding?
Kan een fervent aanhanger van jeugdbewegingen objectief
onderzoek doen naar het sociaal engagement van jongeren?
 Ja, dat kan door bepaalde technieken

1.3. Onderscheid tussen sociologie en ander sociale
wetenschappen
- Er zijn verschillende menswetenschappen/sociale wetenschappen. Wat hebben ze gemeen?
o Studieobject: ze bestuderen allemaal de mensen, individuen, de mensensamenleving
o De zoektocht naar wetmatigheden
o Wetenschappelijke analyse daarvan
- Waar light het verschil tussen sociologie en andere menswetenschappen?
o Sociologie: kijkt vanuit de samenleving naar het menselijk gedrag en probeert het
menselijk gedrag te verklaren vanuit de maatschappelijk structuur en/of cultuur
o Sociologie heeft oog voor vaste (sociale) gedragspatronen en minder aandacht voor
het particuliere, het hoogst persoonlijke gedrag
o ≠ psychologie: kijkt naar het menselijke gedrag vanuit persoonlijke factoren
 in onze maatschappij groeiende nadruk hierop = psychologisering
- verschil tussen sociologie en psychologie
o psychologie: kijkt naar individuele kenmerken
o sociologie: kijkt niet naar persoonlijkheidskenmerken, maar naar de context

- Interdisciplinariteit
o De menswetenschappen staan niet compleet los van elkaar: ze zijn interdisciplinair
o Metafoor voor interdisciplinariteit: plein met huizen , waarbij elk huis een discipline
is
2

,Sociologie


 Vanuit elk huis bekijken de inwoners (wetenschappers) de gebeurtenissen
vanuit een specifieke hoek
 Je kan vanuit verschillende invalshoeken naar een casus kijken
- Onze definitie van sociologie
‘Sociologie is de menswetenschap die op een systematische wijze kennis en inzicht wil
verwerven in sociale relaties tussen mensen, meer bepaald de vaste gedragspatronen.’
o Sociologie analyseert op 3 niveaus
 Micro: niveau van individuen en z’n sociale relaties binnen
Bv. het gezin; relatie tussen kinderen en ouders, vriendengroep…
 Meso: niveau van sociale groepen
Bv. ondernemingen, scholen, verenigingen
 Macro: niveau van maatschappelijk systeem
Bv. hoe evolueert het aantal huwelijken en echtscheidingen in onze Belgische
samenleving?

- Een socioloog heeft verschillende taken (staan niet los van elkaar)
o Empirisch-analytische taak: cijferaar (meten is weten)
 Betrouwbare kennis verzamelen over de samenleving, zonder
waardeoordeel  kijken naar evolutie en vergelijken met andere SL
Is dat echt zo?
Is dat een nieuw verschijnsel?
Doet zich dat ook elders voor?
Hoe kunnen we dat verschijnsel verklaren vanuit de cultuur en
structuur van een samenlevingsverband?
 Ideaal voor beleidsvoorstellen: wat kunnen we eraan doen?
Sociologen zijn gegeerd door beleidsmakers omdat ze weten wat er
in de samenleving heerst. Beleidsmakers willen graag vanuit
cijfermatige gegeven en conclusies van sociologen beleidsvoorstellen
kunnen doen
o Kritische taak: mythejager
 Ingaan tegen vooroordelen/mythes
 Aantonen dat de werkelijkheid niet is zoals ze lijkt
 Voorbeelden
Velen zijn ervan overtuigd dat de liefde geen onderscheid maakt
naar sociale afkomst
 Veelal worden mensen verliefd op iemand met een
gelijkaardige sociale achtergrond (religie, leeftijd, socio-
economische situatie….)
Velen zijn ervan overtuigd dat een diploma verwerven enkel het
gevolg is van talent en inzet
 Sociale milieu van die persoon speelt ook een grote rol
Velen denken dat werklozen kiezen om werkloos te zijn: Wie wil,
vindt werk




3

, Sociologie



Hoofdstuk 2: het ontstaan en de grondleggers
van sociologie
1. Het ontstaan van de Sociologie
- Jonge wetenschap: 19e eeuw met grondslagen in 18e eeuw
o Voordien werd ook al nagedacht over de samenleving, maar dat gebeurde in de
filosofie, de rechtsgeleerdheid en de politieke leer
- In deze periode
o Industriële revolutie
 Ontstaan van nieuwe productieproces: fabriekssysteem
 Door de arbeidsdeling in de fabriek vervreemdde de arbeider van het
eindproduct
Differentiatie: hij vervaardigt in de fabriek slechts 1 onderdeel van
het eindproduct
 Arbeiders werden geconfronteerd met uitbuiting vanwege hun werkgever
Er ontstond daardoor een solidariteit onder de arbeiders, waardoor
er opstanden georganiseerd werden
o Urbanisatie bv. Chicago School
 Plattelandsvlucht: mensen trekken naar steden omdat er daar werk is
 zorgt voor stijging van de stadsbevolking
 Het bracht sociale problemen met zich mee (armoede, slechte
gezondheid/hygiëne)
o Opkomst van de wetenschap als verklaringsmechanisme
 Voor de 19e eeuw verklaarde God alles (‘God heeft het zo
gewild’) en daar kon niks tegen weerlegd worden.
 Vanaf de 19e eeuw werd de godsdienst steeds minder als
verklaringsmechanisme aanvaard.
 Meer mensen begonnen de wetenschap te gebruiken om
zaken te verklaren en daar concreet beleid naar te voeren
o Nadruk op het sociale
 Voor de 19e eeuw was er het idee dat het individu het meest
belangrijke is
een groep bestaat uit de som van de individuen.
 Vanaf de 19e eeuw werd er gezien dat een groep meer vormt
dan de delen apart/dan de som van de delen




4