Samenvatting grondslagen van recht ACHTERGRONDEN literatuur jaar 1 blok 1 UU

‭grondslagen van recht: achtergronden‬
‭1 - de aard van het recht‬

‭regels‬

‭Het‬‭recht‬‭bestaat‬‭uit‬‭het‬‭geheel‬‭van‬‭regels,‬‭uitgevaardigd‬‭door‬‭de‬‭formele‬‭wetgever‬‭en‬‭toegepast‬‭door‬
‭rechters.‬‭De‬‭voornaamste‬‭functie‬‭van‬‭het‬‭recht‬‭is‬‭het‬‭mogelijk‬‭maken‬‭vreedzaam‬‭in‬‭een‬‭samenleving‬
‭te‬ ‭leven,‬ ‭en‬ ‭dat‬ ‭is‬ ‭alleen‬ ‭mogelijk‬ ‭als‬ ‭het‬ ‭merendeel‬ ‭van‬ ‭de‬‭groep‬‭zich‬‭aan‬‭bepaalde‬‭gedragsregels‬
‭houdt.‬

‭Een‬ ‭filosoof‬ ‭was‬ ‭Thomas‬ ‭Hobbes:‬ ‭hij‬ ‭zei‬ ‭dat‬ ‭mensen‬ ‭als‬ ‭wolven‬ ‭waren‬ ‭en‬ ‭in‬ ‭schaarste‬ ‭allen‬ ‭aan‬
‭henzelf‬ ‭dachten.‬ ‭Daarom‬ ‭was‬ ‭er‬ ‭een‬ ‭soeverein‬ ‭nodig‬ ‭met‬ ‭onbeperkte‬ ‭macht,‬ ‭om‬ ‭mensen‬ ‭te‬ ‭doen‬
‭dwingen tot gedrag.‬

‭Dat‬‭een‬‭regel‬‭bestaat,‬‭kan‬‭worden‬‭geïnterpreteerd‬‭als‬‭een‬‭regel‬‭die‬‭bestaat‬‭maar‬‭niet‬‭effectief‬‭is,‬‭of‬‭als‬
‭een‬ ‭geldende‬ ‭regel‬ ‭die‬ ‭heerst:‬ ‭dan‬ ‭is‬ ‭er‬ ‭een‬ ‭gedeelde‬ ‭overtuiging‬ ‭dat‬ ‭die‬ ‭regel‬ ‭hoort‬ ‭te‬ ‭gelden,‬
‭handelen‬‭mensen‬‭in‬‭het‬‭algemeen‬‭in‬‭overeenstemming‬‭met‬‭de‬‭regel‬‭en‬‭veroordelen‬‭ze‬‭hen‬‭die‬‭dat‬‭niet‬
‭doen.‬‭Dit‬‭is‬‭een‬‭normatieve‬‭overtuiging‬‭die‬‭gaat‬‭over‬‭gedrag.‬‭Sociale‬‭normen‬‭gaan‬‭over‬‭relaties‬‭in‬
‭groepen,‬‭morele‬‭normen‬‭over‬‭goed‬‭en‬‭kwaad.‬‭De‬‭heersende‬‭moraal‬‭is‬‭welke‬‭sociale‬‭normen‬‭gelden‬
‭binnen‬ ‭een‬ ‭groep‬ ‭-‬ ‭de‬ ‭kritische‬ ‭moraal‬‭noemt‬‭de‬‭slechte‬‭punten‬‭van‬‭de‬‭heersende‬‭moraal‬‭en‬‭heeft‬
‭verschillende visies.‬

‭Behalve‬‭het‬‭gebruik‬‭van‬‭regels‬‭om‬‭geweld‬‭en‬‭chaos‬‭te‬‭voorkomen,‬‭zijn‬‭er‬‭ook‬‭regels‬‭om‬‭eigendom‬‭te‬
‭beschermen,‬ ‭en‬ ‭om‬ ‭overeenkomsten‬ ‭mogelijk‬ ‭te‬ ‭maken.‬ ‭In‬ ‭een‬ ‭grotere‬ ‭samenleving‬ ‭is‬ ‭er‬ ‭meer‬
‭samenwerking,‬ ‭overdrag,‬ ‭ruil‬ ‭en‬ ‭handel,‬ ‭en‬ ‭dus‬ ‭meer‬ ‭noodzaak‬ ‭aan‬ ‭regels‬ ‭die‬ ‭ervoor‬ ‭zorgen‬ ‭dat‬
‭mensen hun beloftes nakomen.‬

‭Het‬ ‭recht‬ ‭helpt‬‭het‬‭algemeen‬‭belang,‬‭terwijl‬‭het‬‭die‬‭van‬‭een‬‭individu‬‭juist‬‭benadeelt.‬‭Hierom‬‭zijn‬‭er‬
‭sancties‬‭nodig,‬‭redenen‬‭waarom‬‭individuelen‬‭zich‬‭aan‬‭de‬‭regels‬‭houden.‬‭Dit‬‭is‬‭dan‬‭meteen‬‭de‬‭laatste‬
‭soort regels: de regel die het mogelijk maken te straffen als iemand een wet overtreedt.‬

, ‭problemen in een geordende samenleving‬

‭Volgens‬‭Hart‬‭:‬‭vroeger‬‭waren‬‭samenlevingen‬‭klein,‬‭met‬‭sociale‬‭banden:‬‭hierin‬‭waren‬‭primaire‬‭regels,‬
‭morele‬ ‭norm.‬ ‭Nu‬ ‭zijn‬ ‭er‬ ‭grotere‬ ‭samenlevingen‬ ‭waarin‬ ‭politieke‬ ‭groeperingen‬ ‭ontstaan‬ ‭en‬ ‭sociale‬
‭differentiatie‬ ‭toeneemt.‬ ‭Complexe‬ ‭samenlevingen‬ ‭hebben‬ ‭enkele‬ ‭problemen:‬ ‭op‬ ‭te‬ ‭lossen‬ ‭met‬ ‭het‬
‭moderne recht‬

‭-‬ ‭onzekerheid:‬ ‭welke‬ ‭regels‬ ‭gelden,‬ ‭wat‬ ‭betekenen‬ ‭ze?‬ ‭opgelost‬ ‭als‬ ‭er‬ ‭een‬ ‭gezaghebbende‬
‭vaststelling is met alle normen en interpretaties‬
‭-‬ ‭verandering:‬ ‭een‬ ‭samenleving‬ ‭verandert‬ ‭snel‬ ‭maar‬ ‭wetten‬ ‭niet.‬ ‭Maar,‬ ‭door‬ ‭bij‬ ‭de‬
‭gezaghebbende‬ ‭vaststelling‬ ‭ook‬ ‭aanvaarde‬ ‭procedures‬ ‭staan‬ ‭die‬ ‭omschrijven‬ ‭hoe‬ ‭wetten‬
‭kunnen veranderen, wordt dit begeleid.‬
‭-‬ ‭handhaving:‬ ‭in‬ ‭een‬ ‭kleine‬ ‭groep‬ ‭is‬ ‭het‬ ‭makkelijker‬ ‭aan‬ ‭te‬ ‭wijzen‬ ‭wie‬‭schuldig‬‭is‬‭en‬‭hoe‬‭te‬
‭straffen,‬ ‭in‬ ‭een‬ ‭grote‬ ‭groep‬ ‭is‬ ‭er‬ ‭meer‬ ‭afstand,‬ ‭sociale‬ ‭controle‬ ‭is‬ ‭niet‬ ‭voldoende‬ ‭en‬ ‭er‬ ‭is‬
‭minder‬ ‭vertrouwen‬ ‭en‬ ‭dus‬ ‭minder‬ ‭behoefte‬ ‭zich‬ ‭aan‬ ‭wetten‬ ‭te‬ ‭houden.‬ ‭Als‬ ‭er‬ ‭een‬
‭gezaghebbende instantie is die bevoegd is onherroepelijk oordeel uit te spreken, valt dit weg.‬
‭-‬ ‭gemeenschappelijke‬ ‭taken:‬ ‭bij‬ ‭een‬ ‭grotere‬ ‭groep‬ ‭ontstaan‬ ‭meer‬ ‭taken‬ ‭die‬ ‭moeten‬ ‭worden‬
‭verdeeld‬ ‭of‬ ‭gefinancierd‬ ‭-‬ ‭hiervoor‬ ‭moet‬ ‭een‬ ‭hiërarchie‬ ‭van‬ ‭regelgevende‬ ‭en‬ ‭uitvoerende‬
‭organen toezicht houden.‬


‭secundaire regels‬

‭Deze‬ ‭problemen‬ ‭zijn‬ ‭op‬ ‭te‬ ‭lossen‬ ‭met‬ ‭secundaire‬ ‭regels‬‭;‬‭regels‬‭over‬‭regels.‬‭Belangrijkste‬‭is‬‭dat‬‭er‬
‭een‬ ‭gezaghebbende‬ ‭vaststelling‬ ‭van‬ ‭wetten‬ ‭moet‬ ‭zijn,‬ ‭een‬ ‭gezaghebbende‬ ‭instantie‬ ‭die‬ ‭oordeel‬
‭uitspreekt,‬ ‭en‬ ‭een‬ ‭orgaan‬ ‭van‬ ‭regelgevende‬ ‭en‬ ‭uitvoerende‬ ‭taken.‬ ‭Dit‬ ‭resulteert‬ ‭in‬ ‭het‬ ‭staats-‬ ‭en‬
‭bestuursrecht.‬

‭Om‬‭de‬‭onzekerheid‬‭over‬‭wetgeving‬‭recht‬‭te‬‭zetten,‬‭is‬‭het‬‭nodig‬‭regels‬‭op‬‭te‬‭schrijven‬‭-‬‭dit‬‭kan‬‭echter‬
‭pas‬‭als‬‭het‬‭volk‬‭een‬‭aanvaarde‬‭opvatting‬‭vindt.‬‭Dit‬‭kan‬‭makkelijker‬‭gedaan‬‭worden‬‭met‬‭een‬‭machtig‬
‭iemand‬‭die‬‭zijn‬‭wil‬‭kan‬‭afdwingen‬‭-‬‭of‬‭met‬‭regels‬‭die‬‭als‬‭gezaghebbend‬‭aanvaard‬‭worden.‬‭Dan‬‭moet‬
‭worden aanvaard dat de wetgever bevoegd is, en dat de wetten bindend zijn.‬

‭De 4 kenmerken van het recht:‬

‭1.‬ ‭een geheel van regels vastgesteld door bevoegde instanties, het gezag‬
‭2.‬ ‭regels worden indien nodig afgedwongen met macht‬
‭3.‬ ‭die dwang is aanvaard: er is gezag‬

, ‭4.‬ ‭het recht moet gezag hebben want voldoende mensen moeten het volgen‬

‭Waarom‬‭gezag‬‭van‬‭een‬‭wetgever‬‭te‬‭aanvaarden‬‭is,‬‭kan‬‭veel‬‭redenen‬‭hebben.‬‭In‬‭Nederland‬‭is‬‭dit‬‭omdat‬
‭de‬‭overheid‬‭democratisch‬‭is‬‭gekozen,‬‭zich‬‭aan‬‭de‬‭wet‬‭en‬‭grondwet‬‭houdt.‬‭We‬‭gaan‬‭er‬‭vanuit‬‭dat‬‭een‬
‭democratische‬ ‭besluitvorming‬ ‭een‬ ‭garantie‬ ‭biedt‬ ‭voor‬ ‭een‬ ‭inhoudelijk‬ ‭aanvaardbare‬ ‭wetgeving.‬‭Dit‬
‭toont‬ ‭de‬‭herkenningsregel‬‭:‬‭die‬‭de‬‭kenmerken‬‭definieert‬‭waaraan‬‭je‬‭een‬‭geldige‬‭rechtsregel‬‭herkent.‬
‭Afgeleid uit het gedrag van een samenleving.‬

‭Voor‬ ‭het‬ ‭hebben‬‭van‬‭effectieve‬‭rechtsregels‬‭is‬‭een‬‭instantie‬‭nodig‬‭die‬‭boven‬‭burgers‬‭staat‬‭-‬‭hij‬‭moet‬
‭zowel‬‭gezag‬‭als‬‭macht‬‭hebben.‬‭Dit‬‭betekent‬‭ook‬‭dat‬‭hoe‬‭meer‬‭rechtsregels‬‭hij‬‭invoert,‬‭hoe‬‭meer‬‭gezag‬
‭hij‬ ‭geeft.‬ ‭Eerst‬ ‭heeft‬ ‭hij‬ ‭dus‬ ‭aanvaard‬ ‭gezag,‬ ‭maar‬ ‭naarmate‬ ‭er‬ ‭meer‬‭regels‬‭komen‬‭moeten‬‭burgers‬
‭zich‬‭aan‬‭steeds‬‭meer‬‭regels‬‭houden:‬‭de‬‭instantie‬‭krijgt‬‭steeds‬‭meer‬‭macht‬‭.‬‭Ook‬‭is‬‭het‬‭nodig‬‭dat‬‭er‬‭een‬
‭gezaghebbende‬ ‭instantie‬ ‭is‬ ‭die‬ ‭de‬ ‭betekenis‬ ‭van‬ ‭rechtsregels‬ ‭vaststelt.‬ ‭Dit‬ ‭is‬ ‭meestal‬ ‭een‬
‭onafhankelijke rechterlijke macht.‬


‭veranderingsregels‬

‭Omdat‬‭samenlevingen‬‭verandert‬‭moeten‬‭rechtsregels‬‭soms‬‭ook‬‭veranderen:‬‭er‬‭moet‬‭dus‬‭een‬‭instantie‬
‭of‬‭persoon‬‭zijn‬‭die‬‭die‬‭bevoegdheid‬‭heeft‬‭rechtsregels‬‭aan‬‭te‬‭passen,‬‭te‬‭veranderen‬‭of‬‭te‬‭verwijderen.‬
‭Dit‬‭zijn‬‭de‬‭veranderingsregels‬‭,‬‭die‬‭bepalen‬‭wie‬‭de‬‭bevoegdheid‬‭heeft‬‭om‬‭geldende‬‭rechtsnormen‬‭uit‬
‭te‬ ‭vaardigen.‬ ‭Het‬ ‭zijn‬ ‭bevoegdheidsverlenende‬ ‭normen‬‭:‬ ‭wetgevingsregels‬ ‭voor‬ ‭organen‬ ‭die‬
‭publiekrechtelijke‬‭rechtshandelingen‬‭verrichten‬‭die‬‭bestaan‬‭uit‬‭eenzijdig‬‭bindende‬‭beslissingen‬‭met‬
‭algemene strekking‬‭.‬

‭Privaatrechtelijke‬ ‭rechtshandelingen‬ ‭benodigen‬ ‭ook‬ ‭bevoegdheid‬ ‭regels‬ ‭vast‬ ‭te‬ ‭stellen.‬ ‭Als‬ ‭mensen‬
‭wat‬ ‭afspreken‬ ‭beloven‬ ‭ze‬ ‭elkaar‬ ‭iets‬ ‭-‬ ‭dit‬ ‭wordt‬ ‭vastgelegd‬ ‭in‬ ‭een‬ ‭contract‬ ‭met‬ ‭juridisch‬‭bindende‬
‭regelingen. Dit zijn‬‭meerzijdige rechtshandelingen‬‭waar beide partijen mee instemmen.‬

‭De‬ ‭overheid‬ ‭ging‬ ‭in‬ ‭de‬ ‭20e‬ ‭eeuw‬ ‭van‬ ‭nachtwakersstaat‬ ‭naar‬‭verzorgingsstaat‬‭over,‬‭en‬‭heeft‬‭daarbij‬
‭een‬ ‭stuk‬ ‭meer‬ ‭taken‬ ‭en‬ ‭bevoegdheden.‬ ‭Secundaire‬ ‭regels‬ ‭geven‬ ‭bestuursorganen‬ ‭de‬ ‭bevoegdheid‬
‭beschikkingen vast te stellen.‬


‭verbod eigenrichting en rechtshandhaving‬

‭Het‬‭recht‬‭zorgt‬‭voor‬‭orde:‬‭dit‬‭door‬‭geweld‬‭te‬‭verbieden‬‭en‬‭geschillenbeslechting‬‭aan‬‭te‬‭bieden.‬‭Er‬‭is‬
‭een‬ ‭verbod‬ ‭op‬ ‭eigenrichting‬‭,‬‭het‬‭eigen‬‭recht‬‭in‬‭handen‬‭nemen‬‭en‬‭iemand‬‭zelf‬‭te‬‭straffen.‬‭De‬‭enige‬
‭uitzondering‬ ‭hierop‬ ‭is‬ ‭noodweer‬‭,‬ ‭als‬ ‭het‬ ‭de‬ ‭enige‬ ‭manier‬ ‭is‬ ‭iemand‬ ‭of‬ ‭iemands‬ ‭vermogen‬ ‭te‬
‭beschermen tegen een onrechtmatige daad. De overheid heeft‬‭geweldsmonopolie‬‭en mag wel straffen.‬