(Uitgebreide) Samenvatting materieel strafrecht

MATERIEEL STRAFRECHT (Samenvatting)
Overzicht van het Belgisch algemeen strafrecht




1. Inleiding tot de studie van het strafrecht => Begripsbepaling


1.1. Bepaling van het strafrecht
Ordening leven in gemeenschap veronderstelt aantal dwingende regels
 Geheel = Geldende recht = Afdwingbaar
 Overtredingen ervan worden gesanctioneerd => Verschillende sanctiesystemen
 Burgerlijke sancties
 Administratieve sancties (bv: Gasboete / schorsing of intrekking vergunning)
 Disciplinaire sancties (beroepen die onderworpen zijn aan tuchtoverheid (dokter))

In sommige gevallen hecht de wetgever aan bepaalde waarden zodanig veel belang dat hij deze
afdwingt door bereidingen van strafsancties of straffen

1

,  Rechtsgoederen die Strafwetboek op oog heeft (bv. bescherming van menselijke persoon)
 Bijzondere wetten buiten Strafwetboek beschermen; onder bedreiging van straffen, een aantal waarden
 Openbaar karakter te beschermen waarden verklaard waarom beroep doen op straffen
 Positief strafrecht beoogt de handhaving aantal waarden => Varieert in tijd en ruimte

Drie kenmerken van strafrecht
 Publiekrecht / legaal recht / sanctierecht

In elke gemeenschap zijn er misdrijven en sancties => Deel van positief strafrecht
 Vanaf 19de eeuw ook aandacht voor de dader
 Misdrijven, sancties en daders zijn dus kernbegrippen uit strafrecht

Rechter geeft verschillende soms bevlogen definities van strafrecht naargelang opvatting van auteurs
omtrent het doel van strafrecht en grondslag van recht om te straffen
 Juridisch-praktisch oogpunt gedefinieerd als geheel van wetsbepalingen
 Strafbare gedragingen aangegeven + sancties bepalen => Hetzij straffen, hetzij
beveiligingsmaatregelen die op daders toepasselijk zijn
 Algemene principes weergeven die op bestraffing van die daders van toepassing zijn

Positief strafrecht is geldende strafrecht vastgelegd in verdragen, wetten, decreten, ordonnanties en regelementen
 Wijsgerichte strafrecht is gericht op onderzoek van rationele en morele funderingen van
recht van gemeenschap om te straffen, van de doelstelling van straffen en van
eigenschappen die straffen moeten bezitten om sociale functies te vervullen
 Onderscheid tussen absolute en relatieve theorieën
 Absolute leer: Omdat iets misdaan hebt straf moet volgen => Er is een schuld aan de
gemeenschap die moet worden vereffend => Staat is gerechtigd te bestraffen omdat
men een misdrijf heeft gepleegd => Valt weinig te zeggen voor de mogelijkheid van
het OM om niet te vervolgen wegen opportuniteitsredenen of nog voor de verjaring
van de vordering of van de straf
 Relatieve leer: Straf een geëigend middel om misdrijven te voorkomen => Er wordt niet
gestraft omdat betrokkene het verdient maar omdat het maatschappelijk nuttig is
 Uiteenlopende standpunten => Strafrecht weerspiegelt een combinatie van elementen uit
absolute als relatieve theorie met wellicht de nadruk op elementen uit relatieve theorie



1.2. Kenmerken van het strafrecht
Strafrecht is publiekrecht
 Plegen van misdrijf verticale (publiekrechtelijke) rechtsverhouding tussen dader van misdrijf
en gemeenschap => Wezenskenmerk van strafrecht
 Recht tot straffen overgedragen aan staatsorganen => Staat is tussenkomende macht =>
Initiatief in handen van OM (overheidsorgaan) maar wel belangrijk dat OM de
gemeenschap vertegenwoordigt en niet de staat
 Strafrecht kan losstaan van staatsorganen omdat het steunt op reactie van gemeenschap
=> Wanneer samenleving ziet dat overheid niet tegen strafbaar gedrag opkomt rijst het
gevaar dat medeburgers zelf het recht in handen nemen (chaos)
 Gezond principe dat monopolie om te straffen bij staat berust
 Naast verticale verhouding door plegen van misdrijf ook een horizontale (privaatrechtelijke)
rechtsverhouding tussen dader van misdrijf en slachtoffer van misdrijf
 Zonder slachtoffers geen horizontale relatie

2

,  Zelfs al is er een slachtoffer dan nog is in regel geen initiatief vereist van slachtoffer om
strafprocedure mogelijk te maken => Namens gemeenschap niet namens slachtoffer
strafprocedure gestart => Opstarten door OM
 Er zijn rechtsstelsels waarbij dit niet mogelijk is zonder klacht
 Geen publiek recht maar wel vorm van privaat recht
 In België voornamelijk publiek recht en kan strafvordering op gang zonder initiatief
van slachtoffer => Enige uitzondering is klachtenmisdrijven
 Slachtoffer kan wel deelnemen aan strafprocedure
 Kan in meeste gevallen strafvordering opstarten => Door een klacht met burgerlijke partijstelling
 Uitoefening van strafvordering het prerogatief van het openbaar ministerie
 Slachtoffer staat niet in voor het vorderen van straffen => Publiek recht
 Slachtoffer kan wel schadevergoeding vorderen
 Private verhouding tussen dader en slachtoffer strafprocesrecht meer en meer beïnvloeden
 Herdenken en versterken van de positie van het slachtoffer
 Betrekken van slachtoffer in procedure van voorwaardelijke invrijheidstelling

Strafrecht is legaal recht
 Wetgever moet optreden om bepaalde gedraging strafbaar te stellen (anders niet strafbaar)
 Geen straf opleggen indien deze niet voorafgaand op een gedraging werd gesteld door wetgever
 Niet vervolgen voor gedragingen die op het ogenblik dat ze gesteld werden geen misdrijf waren
 Niet veroordeeld worden tot straffen die daarop niet gesteld waren
 Waarborg van burger tegen willekeur

Strafrecht is sanctierecht
 Sancties opgelopen door leden van gemeenschap die verplichtingen uit andere rechtstakken niet nakomen
 Andere functie dan strafrechtelijke sancties of kortweg straffen
 Privaatrecht treedt particulier belang van individuele rechtssubject op voorgrond
 Strafrecht treedt publiek belang op voorgrond
 Strafrechtelijke sancties zijn gekenmerkt door leedtoevoeging
 Leedtoevoeging => Situatie van dader na ondergaan van straf, wezen van straf die
daaraan haar repressieve en preventieve werking ontleent



1.3. Kernbegrippen van het strafrecht
Misdrijven en sancties zijn traditionele kernbegrippen van strafrecht
 Moderne strafrecht aan aandacht voor dader

Misdrijven = Gedragingen waarop de wet een straf stelt, de overtreding van de strafwet maakt dus
een misdrijf uit
 Afzonderlijke wetten strafrechtelijke bescherming te organiseren van nieuwe waarden die
reeds in gedrang waren gebracht of althans dreigden te worden
 Positieve daden strafbaar werden die effectieve schade hebben veroorzaakt maken ook
sommige onthoudingen louter misdrijven uit

Strafrechtelijke sancties = Zijn door de wet vastgestelde reacties op de schending van de
strafrechtelijke normen
 Klassieke opvatting van strafrecht is sanctie een straf
 Opleggen van leed tegenover degenen die inbreuk plegen op norm
 Leed, vrijheidsberoving, aantasting van vermogen, ontzetting uit sommige rechten

3

,  19de eeuw evolutie
 Invoeren van beveiligingsmaatregelen tegenover geesteszieken en minderjarigen
 Invoeren van nieuwe straffen (bijvoorbeeld elektronisch toezicht) of
bestraffingsmodaliteiten (bijvoorbeeld uitstel of probatie) die hoofdzakelijk gericht zijn
op resocialiseren van betrokkenen
 Grote waaier aan mogelijkheden ter beschikking van strafrechter

De dader => Aandacht van wetgever gekregen in 19 de eeuw
 Sancties geïndividualiseerd en afgestemd op persoonlijkheid
 Grote evolutie van daderbegrip door invoering van wet => Strafrechtelijke
verantwoordelijkheid van rechtspersonen
 Sindsdien natuurlijke personen en vennootschappen strafrechtelijk vervolgd en
gesanctioneerd worden

1.4. Indeling van het strafrecht
Strafrecht twee takken
 Formeel strafrecht of strafprocesrecht (wetboek van strafvordering)
 Materieel strafrecht
 Algemeen deel waarin principe op alle misdrijven toepasselijke regels voorkomen
 Indeling van misdrijven, opgave van straffen, poging, deelneming, verval van straffen
 Bijzonder deel dat de verschillende misdrijven afzonderlijk beschouwd
 Delictsomschrijving, toepasselijke straf, bijzondere regels van bestraffing
 Dit deel werd ook nog eens onderverdeeld
- Boek II van strafwetboek (bijzonder deel)
- Bijzondere strafwetten => Deelgebieden => Bepalingen van algemeen deel van
strafrecht aantreffen => Strafprocessuele aard




2. Inhoud en indeling van het strafrecht
Strafrecht
 Strafrecht van gemeen recht
 Strafwetboek met inbegrip van wetten die sindsdien hebben gewijzigd of aangevuld
 Ook complementaire strafwetten
 Bijzondere strafwetten
 Definiëren en sanctioneren misdrijven die niet in strafrecht van gemeenrecht zijn
opgenomen => Het zijn afzonderlijke wetten
 Wetten / decreten / ordonnanties / verordeningen / besluiten

1.5. Strafrecht van het gemeen recht
Deel van positief strafrecht => Beschermt juridische waarden

1.5.1. Het strafwetboek
België 1830 onafhankelijk => Franse Code Pénal van 1810
 Strafwetboek in 1867 tot stand nadat minister De Haussy een commissie had aangesteld
belast met grondige herziening van strafrecht en opstellen van ontwerpen van nieuw
strafwetboek => Vooral Haus en Nijpels leidende rol

4